<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/faq/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 29 Sep 2026 08:05:46 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link>https://shesht.am/faq</link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=15511</guid>

            <pubDate>Tue, 06 Oct 2020 17:19:29 +0000</pubDate>

            <title>Ի՞նչ միջանկյալ որոշում է կայացրել ՄԻԵԴ-ը Թուրքիայի նկատմամբ</title>

            <description><![CDATA[<p>Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը բավարարել է ՀՀ կառավարության պահանջը և միջանկյալ միջոց կիրառելու մասին որոշում կայացրել՝ Թուրքիային կոչ անելով զերծ մնալ քաղաքացիական բնակչության՝ Կոնվենցիայով պաշտպանվող իրավունքները խախտելուց:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/10/strassb.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ի՞նչ միջանկյալ որոշում է կայացրել ՄԻԵԴ-ը Թուրքիայի նկատմամբ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հոկտեմբերի 4-ին ՀՀ կառավարությունն իր և Արցախի Հանրապետության անունից Եվրոպական դատարանի կանոնների 39-րդ կանոնով նախատեսված՝ Թուրքիայի նկատմամբ միջանկյալ միջոց կիրառելու պահանջ էր ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ):



Որոշման պահանջը պայմանավորված էր Ադրբեջանի կողմից Արցախի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական բնակչության ու օբյեկտների վրա իրականացվող միջազգային մարդասիրական իրավունքի և Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի կոպտագույն խախտումներով զուգորդված հարձակումներին Թուրքիայի բազմատեսակ աջակցությամբ և պատերազմական գործողություններին շարունակական մասնակցությամբ:



Որոշման համաձայն՝ Դատարանը վերահաստատել է միջանկյալ միջոց կիրառելու մասին սեպտեմբերի 29-ի որոշումը և բոլոր ուղղակի կամ անուղղակի ներգրավված բոլոր երկրներին, այդ թվում Թուրքիային, կոչ արել զերծ մնալ քաղաքացիական բնակչության՝ Կոնվենցիայով պաշտպանվող իրավունքները խախտելուց։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/mijankyal-voroshum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=15011</guid>

            <pubDate>Mon, 21 Sep 2020 17:45:09 +0000</pubDate>

            <title>«Տիեզերական զորքեր». ի՞նչ զենքեր են տիեզերագնացներն իրենց հետ վերցրել և ինչո՞ւ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բազմաթիվ առաքելությունների մասնակից տիեզերագնացներն իրենց հետ հաճախ տարատեսակ զինատեսակներ են տարել: Տեսնենք, թե ինչ զինատեսակներ են տիեզերական ճամփորդությունների գնացել և ինչի համար են տիեզերագնացին պետք այդ զենքերը, եթե պատերազմել, կարծես, չի պատրաստվում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/space.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Տիեզերական զորքեր». ի՞նչ զենքեր են տիեզերագնացներն իրենց հետ վերցրել և ինչո՞ւ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Միջգալակտիկական մարտեր մարդկությունը դեռ չի վարում: Փառք Աստծո, տիեզերքում պատերազմ դեռ չի սկսվել: Ընդհանուր առմամբ՝ այնտեղ մարդկության համար ամեն ինչ դեռևս առջևում է: Միևնույն ժամանակ՝ տիեզերագնացները բազմաթիվ անգամներ իրենց հետ զենք են տարել ուղեծիր:



Տիեզերքում զենքի կիրառման կամ սահմանափակումների վերաբերյալ միջազգային որևէ համաձայնագիր չկա բացառությամբ 1967թ.: Այդ ժամանակ ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի միջև ստորագրվել է համաձայնություն՝ «Տիեզերքի մասին» վերտառությամբ, որի համաձայն՝ կողմերը պարտավորվում էին Երկրի ուղեծրում և նրա սահմաններից դուրս զանգվածային ոչնչացման զենք չտեղակայել:



Արդեն 2000-ականներին Չինաստանը և Ռուսաստանը փորձել են ՄԱԿ-ում նոր օրենք առաջ մղել՝ ընդհանրապես Երկրի մթնոլորտից անդին ցանկացած տեսակի զենքի արգելքի մասին, սակայն ԱՄՆ-ի ջանքերով այդ նախաձեռնությունն արգելափակվել է: Այնպես որ՝ ներկայումս թույլատրվում է ուղեծիր հասցնել դանակներ, ատրճանակներ ու նույնիսկ 150 մմ-անոց հաուբիցներ:



 1. Model 17 «Astro»



Randall Made Knives ընկերության մշակումն է: Իր ժամանակին Model 17 «Astro»-ն ստեղծվել է հատուկ «Մերկուրի» ծրագրի մասնակիցների համար: Բոլոր տիեզերագնացներին այսպիսի մեկական դանակ են հատկացրել: Դանակի առանձնահատկություններից հիմնականն ամրությունն ու հուսալիությունն են: Նշանակությունը բացառապես տնտեսական է:



 Model 17 «Astro» / © mirtesen.ru



Արտադրողները վստահեցրել են, որ «Astro»-ի սայրի շնորհիվ կարելի է նույնիսկ բացել պատիճի փրկարարական դռնակը: Այդպես է դա, թե՝ ոչ, դեռևս ոչ ոք չի ստուգել:



2. ՏՊ-82



Խորհրդային եռափող ատրճանակ, որը մշակվել է հատուկ «Սոյուզ» ծրագրի մասնակիցների համար: Երեք փողերը տարբեր տրամաչափեր ունեն. ստորինն 9 մմ, վերին առաջինը՝ 12 մմ: Վերին ձախ կողմինը նախատեսված է ազդանշանային հրթիռների համաճ: Ատրճանակն ունի «շվեյցարական» կոթ, որը հնարավոր է օգտագործել նաև որպես բահ կամ ուրագ: Ատրճանակը և նրա սպառազինությունը պահվել են հատուկ խցիկում:



ՏՊ-82-ը՝ իր լրակազմով / © ya.ru



ՏՊ-82-ը նախ և առաջ հանդիսացել է գոյատևման միջոց, հատկապես երբ «Սոյուզի» անձնակազմը ստիպված կլիներ երկար ժամանակ սպասել փրկարարներին: Ատրճանակն արտադրվել է 1982-2006թթ.: Հետագայում այն փոխարինվել է Մակարովի սովորական ատրճանակներով, որին կցվել է վթարափրկարարական «ՍՈՆԱԶ» համակարգը:



3. ՆՌ-23



Խորհրդային ավիացիոն թնդանոթ՝ 23 մմ տրամաչափով, րոպեում 900 կրակոց արագությամբ, 3 կմ արդյունավետ կրակի հեռավորությամբ: ԽՍՀՄ-ում դրանք ոչ միայն մարտական ինքնաթիռներում են տեղադրվել, այլև տիեզերանավերում՝ հատկապես՝ «Ալմազ» ուղեծրային լրտես-կայանքներում, որոնք նախատեսված են եղել ՆԱՏՕ-ի զորքերի մասին ռազմավարական տեղեկատվության հավաքագրման համար:



Տիեզերական զենքեր. առջևում՝ ՆՌ-23 / © Wikiwand



Խորհրդային կոնստրուկտորները որոշել են, որ ՆՌ-23 թնդանոթը կարող է օգտակար գտնվել, եթե ամերիկյան տիեզերական ծրագրի աշխատակիցները որոշեն իրենց լրտես-արբանյակի միջոցով վնաս հասցնել խորհրդայիններին: Տիեզերքում ՆՌ-23-ի ռազմական իրական կիրառության մասին տվյալներ հայտնի չեն:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/inch-zenqer-en</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14979</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2020 17:29:38 +0000</pubDate>

            <title>Ի՞նչ չի կարելի ուտել մարզվելուց հետո. 7 խորհուրդ</title>

            <description><![CDATA[<p>Մարզումների ժամանակ մեծ էներգիա ծախսելուց հետո անհրաժեշտ է վերականգնել ուժերը: Ստորև ներկայացվում են այն ապրանքները, որոնցով խորհուրդ չի տրվում սնվել մարզումներից հետո:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/beg-trustsoj-na-begovoj-dorozhke-m2.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ի՞նչ չի կարելի ուտել մարզվելուց հետո. 7 խորհուրդ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
1. Շաքարով կոկտեյլներ



Սպիտակուցային լավ կոկտեյլը կվերականգնի ուժերը և էներգիա կհաղորդի: Սակայն բոլոր պրոտեինային խառնուրդները միևնույնը չեն: Պետք է ուշադրություն դարձնել շաքարի և քիմիական վնասակար միացությունների բաղադրությանը: Ավելի լավ է՝ կոկտեյլը պատրաստել տանը, այն մթերքից, որի բաղադրությունը հասկանալի է:



2. Քաղցր էներգետիկ բատոններ



Ինչպես կոկտեյլի դեպքում՝ կան լավ և վատ տարբերակներ: Եթե բաղադրության մեջ անհասկանալի տարր կա, օրգանիզմի համար այն նույնպես անծանոթ կլինի: Նախընտրելի է չուտել արհեստական շաքարափոխարինիչով կամ բնական պատճառներով (օրինակ՝ մեղրի մեծ պարունակությամբ) շատ քաղցր սալիկներ կամ բատոններ: Այդ ամենը կարելի է փոխարինել բանանով, հատապտուղներով ու ընկույզով:



3. Ցածր ածխաջրային սնունդ



Սպիտակուցի դեպքում ամեն ինչ պարզ է, սակայն մարզումներից հետո ածխաջրեր նույնպես անհրաժեշտ են: Պարապմունքների ժամանակ օրգանիզմը գլիկոգեն է օգտագործում, և այն նույնպես պետք է վերականգնել: Դա հնարավոր է, օրինակ, ցածորակ այլուրի հացով կամ որոշ մրգերով:



4. Սպորտային ըմպելիքներ



Ի հեճուկս տարածված կարծիքի՝ դրանք նախատեսված են ավելի շատ պրոֆեսիոնալ մարզիկների համար, քան՝ սիրողական: Դրանցում, սովորաբար, մեծ է շաքարի կամ քաղցրացուցիչները: Այդպիսի ըմպելիքի փոխարեն խորհուրդ է տրվում մեկ բաժակ ջուր ըմպել կամ սպիտակուցային կոկտեյլ:



5. Տապակած սնունդ



Այստեսակ ուտելիքի փոխարեն նախընտրելի է սնվել եփած հավով կամ ձուկ ու բրինձով կամ մրգերով: Սա քաղցը հագեցնելու և էներգիան վերականգնելու հիանալի մեթոդ է:



6. Կոֆեին



Սուրճ, կոլա և նմանատիպ այլ ըմպելիքները մարզումներից առաջ կարող են էներգիայի լրացուցիչ լիցք հաղորդել, սակայն մարզումներից հետո ավելի լավ է՝ չխմել: Դրանք հանգեցնում են օրգանիզմի ջրազրկմանը և բարձրացնում են կորտիզոլի մակարդակը, ինչն օրգանիզմի համար բնավ օգտակար չէ:



7. Սոված մնալ



Հնարավոր է՝ մարզումներից հետո ընդհանրապես սնվելու ցանկություն չունենաք, սակայն դա այնքան էլ լավ միտք չէ: Օրգանիզմին էներգիա է հարկավոր: Բացի այդ՝ այդ ժամանակ սնունդն ավելի հեշտ է մարսվում, ինչն ինքնին օգտակար է:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/marzveluc-heto</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14771</guid>

            <pubDate>Sat, 12 Sep 2020 09:26:31 +0000</pubDate>

            <title>Ինչո՞ւ են մեծ խանութներում շատ դրամարկղներ տեղադրված, բայց մի մասը մշտապես չի գործում</title>

            <description><![CDATA[<p>Ցանցային խանութներ այցելելիս նկատած կլինենք, որ առկա դրամարկղների գրեթե կեսը չեն գործում: Այս երևույթը հաճախորդների մեծ մասի մոտ դժգոհություն է առաջացնում, հատկապես երբ ծանր աշխատանքային օրվա ավարտին ստիպված են երկար հերթ կանգնել: </p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/supermarket.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինչո՞ւ են մեծ խանութներում շատ դրամարկղներ տեղադրված, բայց մի մասը մշտապես չի գործում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հավանաբար բոլորն ուշադրություն են դարձրել այն հանգամանքի վրա, որ առևտրի ցանցերում դրամարկղների մի մասը մշտապես չեն գործում: Հիմնականում չեն սպասարկում առկա դրամարկղների 2/3-ը: Այս երևույթը հաճախորդների մեծ մասի մոտ դժգոհություն է առաջացնում, հատկապես երբ ծանր աշխատանքային օրվա ավարտին ստիպված են երկար հերթ կանգնել: Օրինաչափ հարց է ծագում. ինչո՞ւ են ստեղծում այդքան շատ դրամարկղներ, եթե մի մասը չի գործում:



Հարցի պատասխանը բավականին պարզ է՝ հաճախորդների հոսքը միշտ նույնը չէ: Օրվա, շաբաթվա, ամսվա ու նույնիսկ տարվա ինչ-որ առանձին պահերի հաճախորդների թիվը փոփոխվում է: Բոլոր կետերի միաժամանակյա աշխատանքի հետևանքով գանձապահների մի մասը միշտ անգործ նստելու է: Դա իր հերթին կհանգեցներ ապրանքների ինքնարժեքի վրա: Այդ պատճառով գանձապահները հերթափոխով են աշխատում:



Դրամարկղները խանութում գործում են ըստ անհրաժեշտության: Օրինակ՝ առավոտյան, երբ գնորդների հոսքը մեծ չէ, մեկն էլ կարող է սպասարկել: Իսկ ճաշի ժամին կամ երեկոյան, երբ հաճախորդների հոսքը մեծանում է, կարող են սպասարկել մի քանիսը:



Տոնական օրերին, օրինակ, սովորաբար աշխատում են բոլոր դրամարկղները, քանի որ հոսքը մեծ է: Լրացուցիչ դրամարկղները հենց այդ օրերի համար են տեղադրված: Թեև դրամարկղային կետի ստեղծումը ծախսատար է, սակայն տոնական օրերին դրանց անբավարար քանակը կարող է գնորդների թվի, ըստ այդմ էլ՝ եկամտի նվազման հանգեցնել:



Գոյություն ունի ևս մեկ հանգամանք, որի պատճառով դրամարկղների մի մասը մշտապես չի գործում: Գանձապահը ցանցային խանութում իրականում «գանձապահ» չէ. այս աշխատակիցը խանութում կատարում է նաև այլ գործառույթներ, օրինակ՝ դասավորում է ապրանքը, գներն է փակցնում, օգնում է հսկիչին՝ կասկածելի հաճախորդներին հսկելու համար, ստուգում է պիտանելիության ժամկետը, աջակցում է հաշվարկների ժամանակ և այլն:



Ավելի քան 10 տարի միջազգային խոշոր կորպորացիաներում և առևտրային ցանցերում մարքեթինգի ոլորտում աշխատած մասնագետն ավելի վաղ պատմել էր բազմաթիվ խորամանկ հնարքների մասին, որոնք կիրառվում են նշված ոլորտում՝ սովորական մարդկանց հարկադրելու գնել ավելին, քան անհրաժեշտ է:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/mshtapes-chi-gorcum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13680</guid>

            <pubDate>Sun, 02 Aug 2020 13:51:11 +0000</pubDate>

            <title>Ինչո՞ւ են տղամարդիկ նախընտրում շիկահերների</title>

            <description><![CDATA[<p>Մասնագետների ուսումնասիրությունների և առաջ քաշած հիպոթեզների համաձայն՝ տղամարդկանց մեծ մասը նախընտրում է շիկահեր կանանց, ինչն ունի իր գիտական բացատրությունը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/mem.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինչո՞ւ են տղամարդիկ նախընտրում շիկահերների]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մինեսոտայի համալսարանի գիտնականները փորձարկում են կատարել. ավելի քան 100 տղամարդ դիտել է շիկահերների, թխահերների ու շագանակահերների լուսանկարներ: Գիտնականներ, իրենց հերթին, հետևել են նրանց արձագանքին:



Առավել մեծ ուշադրության են արժանացել շիկահերները. ուժեղ սեռի ներկայացուցիչների համար նրանք ավելի հետաքրքրական են:



Այս պարագայում տղամարդիկ հաստատել են այն կարծրատիպը, թե բաց գույնի մազերով կանայք ավելի հասանելի են: Այդ իսկ պատճառով նրանք շիկահերներին մեծ ուշադրություն են դարձնում և գործնականում միշտ պատրաստ են նրանց հետ հարաբերություններ ստեղծել:



Կատարված մեկ այլ հետազոտության համաձայն՝ տղամարդիկ պետք է ընտրեին նույն կնոջ՝ տարբեր գույնի մազերով նկարներից մեկը: Նրանք պետք է պատասխանեին մի շարք հարցերի: Պարզվել է, որ հարցվածների 40%-ն իսկապես չէր հրաժարվի շիկահերի հետ արտամուսնական կապից, իսկ հարցվածների 1/3-ը նշել է, որ որպես կին կընտրեր թխահերի, ավելի փոքր մասը նախընտրություն կտար շագանակահերի, 10%-ից քիչը՝ շիկակարմիրի:



Շիկահերի հետ ամուսնանալու կողմնակից է հարցվածների ընդամենը 15%-ը: Տղամարդկանց այսպիսի ընտրությունը բացատրել են նրանով, որ, նրանց կարծիքով, թխահերներն ավելի ինքնուրույն են և տնտեսություն վարելիս ու երեխաներին դաստիարակելիս՝ առավել վստահելի: Նրանք, ըստ տղամարդկանց, սովորաբար ավելի շատ են վաստակում, քան շիկահերները: Միևնույն ժամանակ՝ հարցված տղամարդկանց կեսը համոզված է եղել, որ հայտնի կանանց շարքում շիկահերները մեծամասնություն են:



Ավստրիացի մարդաբան, պրոֆեսոր Կառլ Գրամերը ուժեղի սեռի ընտրությանը գիտական բացատրություն է տալիս: Նրա համոզմամբ՝ բնական շիկահերների մոտ էստրոգենի մակարդակն ավելի բարձր է, քան մուգ գույնի մազերով կանանց մոտ, իսկ տեստոստերոնը՝ հակառակը՝ ցածր է: Այդ համադրությունը ոչ միայն արտաքինի վրա է ազդում, այլև վարքի. սովորաբար՝ շիկահերներն ավելի կայտառ են ու ինֆանտիլ: Այդ ամենը միասին տղամարդկանց համար ենթագիտակցական ազդանշան է՝ հենց նրանց ընտրելու համար:



Սան Դիեգոյի համալսարանի մասնագետները զարգացրել են այդ հիպոթեզը: Նրանց վարկածի համաձայն՝ շիկահերների դեպքում տարիքը և մաշկի վրա առկա նշաններից առկա հիվանդությունը որոշել է հեշտ է: Նշվում է, որ հնագույն շրջանում, երբ «բանական մարդը» ենթարկվում էր մանրէների, վիրուսների, հիվանդությունների վտանգին, գոյատևման հարց էր սերունդներին ծնելը: Բաց մաշկով կանանց դեպքում ընտրություն կատարելն այդ նպատակով հեշտ էր: Բացի այդ՝ շիկահերներն ավելի երիտասարդ տեսք են ունենում, ինչը նույնպես երեխա ունենալու օգտին խոսող հանգամանք է:



Տղամարդկանց կողմից շիկահերների ներկայիս մեծ պահանջարկի ևս մեկ հանգամանք է այն, որ, իբր, շիկահերները հեշտությամբ են կարմրում, ինչի շնորհիվ տղամարդը համոզվում է՝ դուր է եկել, թե ոչ, հոգատարությունն առավել հաստատակամորեն են ցուցաբերում: Հետազոտողները նշում են, որ սպիտակ գույնը մաքրության խորհրդանիշ է. սա տղամարդկանց նույնպես վստահություն է ներշնչում: Սակայն այս հիպոթեզերի գիտական հաստատում դեռևս չի իրականացվել:



Սեռաբան և հոգեբան Ալեքս Մեյը հիշեցնում է մարդու երկու հիմնական բնազդների մասին՝ գոյատևել և բազմանալ: Եթե կինը փնտրում է իրեն պաշտպան, ով օջախն ու երեխաներին կպաշտպանի, ապա տղամարդուն անհրաժեշտ  այդ օջախի պահապան ու երեխաների մայր: Ալեքս Մեյը նույնպես ընդունում է, որ տղամարդը, դիտելով կնոջը, ենթագիտակցորեն գնահատում է նրա առողջությունը: Շիկահերների դեպքում դա հասկանալն առավել դյուրին է:



Բացի այդ՝ բնական շիկահերների մեծ մասին մոտ ռեցեսային գեներ են, որոնք հազվադեպ են փոխանցվում ժառանգաբար: Տղամարդու համար դա առավելություն է, քանի որ երեխաներն իրեն նման կլինեն, նշանակում է՝ վստահ կլինի, որ հենց իր երեխաներին է դաստիարակում: Բացառությամբ հազվադեպ դեպքերի՝ շիկահերներն ընտանիքը ղեկավարելու հակում չեն ունենում, ինչը տղամարդուն թույլ է տալիս միշտ տեր զգալ իրեն:



Սեռաբանն ընդգծել է ևս մեկ կարևոր կետ. իրականում շիկահերներն ավելի քիչ խանդավառ են, քան թխահերները կամ շիկակարմիրները: Բայց տղամարդիկ պատրաստ են ներել շիկահերների ձախողումները կամ չնկատել դրանք, այդ պատճառով շատ կանայք ներկում են մազերը: Իսկ տղամարդուն, հոգեբանի խոսքով, բավական է միայն մազերի գույնը. նա չի նկատի ունքերի ու աչքերի գույնը (բնական շիկահերները հիմնականում կապուտաչյա են):



Ալեքս Մեյը կատարել է իր հիմնավոր եզրակացությունները: Ոմն Ստաս Կոտովը համացանցում տեղադրել է տղամարդկանց ու կանանց փոխհարաբերությունների իր վարկածը: Նրա համոզմամբ՝ շիկահերն ուրախ է, որ կին է ծնվել: Նա սիրում է իր մարմինը և կարողանում է օգտվել դրանից: Նրա մտքով անգամ չի անցնում դառնալ ֆեմինիստուհի կամ բարձրանալ բարիկադների վրա: Ստասի համոզմամբ՝ շիկահերը չի պնդում «հավասար իրավունքներ», քանի որ նա ավելին ունի ու հասկացել է, որ տղամարդուն պետք է գրավել սեփական մարմնով:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/naxyntrum-shikaherneri</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13676</guid>

            <pubDate>Sun, 02 Aug 2020 08:07:45 +0000</pubDate>

            <title>Ճի՞շտ է արդյոք, որ կանաչ գույնի արյուն է լինում</title>

            <description><![CDATA[<p>Կանաչ արյուն ունի Կամբոջայում հայտնաբերված գորտի տեսակներից մեկը: Բայց կան մարդիկ, ովքեր նույնպես կանաչ արյուն ունեն:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/photo_2020-08-02_11-27-44.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ճի՞շտ է արդյոք, որ կանաչ գույնի արյուն է լինում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արյան կարմիր գույնը նրա բաղադրությունում առկա հեմոգլոբինով է պայմանավորված, որը թթվածինը տեղափոխող նյութն է: Սակայն բազմաթիվ անողնաշարավորներ թթվածնի տեղափոխության համար հեմոգլոբին չեն օգտագործում, այլ՝ այնպիսի նյութեր, որոնց «գործառնական մասը» կազմում են տարբեր մետաղների իոնները: Մասնավորապես, բազմաթիվ կակղամորթների, հատվածոտանիների և որոշ այլ կենդանիների արյունը պարունակում է պղնձի իոններից բաղկացած նյութ՝ հեմոցիանին:



Այն հաճախ արյանը կապույտ գույն է հաղորդում, իսկ երբեմն (օրինակ՝ սիպելների մոտ)՝ կապտականաչ: Կանաչ արյուն ունի Կամբոջայում հայտնաբերված գորտի տեսակներից մեկը: Նրա մոտ արյան գույնը պայմանավորված է բիլիվերդին նյութով, որը ձևավորվում է լյարդում (նաև՝ մարդու մոտ), որպես հեմոգլոբինի անկման միջանկյալ արտադրանք, և հենց նա էլ լեղիին կանաչ գույն է հաղորդում: Սակայն, ի տարբերություն մեզ, գորտի մոտ այն լեղիի հետ դուրս չի գալիս աղիներ, այլ վերադառնում է արյան մեջ:



Կամբոջական Chiromantis samkosensis տեսակի գորտի մաշկը թափանցիկ է, ինչի շնորհիվ պարզ երևում է մարմնով հոսող կանաչ արյունը: Այս առավելությունը նրան հնարավորություն է տալիս աննկատ մնալ արևադարձային թփուտներում:



Կանաչ արյուն մարդու մոտ էլ է լինում: Դա հազվադեպ է պատահում, երբ արյան մեջ ծծմբային միացությունների գերավելցուկ է առաջանում (օրինակ՝ այդ նյութը պարունակող դեղորայքի չարաշահման դեպքում): Ծծումբը հեշտությամբ միաձուլվում է հեմոգլոբինի հետ: Ստացված միացությունը՝ սուլֆոհեմոգլոբինը, արյանը հաղորդում է մուգ կանաչ գույն, ինչպես, օրինակ, ավոկադոյի կեղևն է: Սովորաբար կանաչ գույնի արյուն ունեցողներին այդ հանգամանքը չի անհանգստացնում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/kanach-guyni</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=7468</guid>

            <pubDate>Sat, 25 Jan 2020 14:33:26 +0000</pubDate>

            <title>Բոլոր ԶԼՄ-ները գրում են Չինաստանի նոր վիրուսի մասին. Տեղեկատվությունը շատ է և հակասական. արդյո՞ք պետք է վախենալ</title>

            <description><![CDATA[<p>Նոր կորոնավիրուսը հին ատիպիկ թոքաբորբի «հարազատն» է: Այն արդեն մի քանի տասնյակ մարդու մահվան պատճառ է դարձել: Համարվում է, որ վարակվածների թիվը մի քանի հազարի է հասել: Հայտնի է, որ համաճարակը բռնկվել է Չինաստանում: Բայց դա խուճապի մատնվելու պատճառ չէ: Հավաքվել է հայտնի ամբողջ տեղեկատվությունը և փորձ է արվել պատասխանել նոր հիվանդության վերաբերյալ գլխավոր հարցերին:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/01/mers.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բոլոր ԶԼՄ-ները գրում են Չինաստանի նոր վիրուսի մասին. Տեղեկատվությունը շատ է և հակասական. արդյո՞ք պետք է վախենալ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
1. Ամենուր գրում են այդ վիրուսի մասին: Ամեն ինչ իսկապե՞ս այդքան լուրջ է: Նախկինում արդյո՞ք այն չի եղել



Հստակ է, որ 2019-nCoV նոր կորոնավիրուսը&nbsp;լուրջ է: Հունվարի 24-ի առավոտյան հայտնի է 893 հիվանդացության և 26 մահվան դեպք, այսինքն՝ հիվանդությունից մահացությունը 2,9% է, և այդ ցուցանիշը կարող է աճել (հիվանդների մի մասը ծայրահեղ վիճակում է): Հաշվի առնելով ինկուբացիոն շրջանը՝ հիվանդների ընդհանուր թիվը կարող է մի քանի հազար լինել, իսկ մահվան դեպքերը կարող են հասնել հարյուրի:



2019թ. նոր կորոնավիրուսի տարածումը Չինաստանում: Սևով՝ 2020թ. հունվարի 11-ի դրությամբ, վառ գույներով՝ հունվարի 20-24 (ըստ գույների): Տարածումն աշխարհագրորեն արագ է ընթանում / ©Wikimedia Commons



Նման մի բան նախկինում էլ եղել է. 2002-2003թթ. ատիպիկ թոքաբորբով վարակվել է 7 հազար մարդ, մահացել է նրանցից 775-ը: Այն նույնպես տարածվել էր Չինաստանից և նույնպես կենդանու հետ շփումից: Չղջիկներն ատիպիկ թոքաբորբի բազային ձևավորման օջախ են եղել: Այն ժամանակվա վիրուսը նույնպես կորոնավիրուս էր և գենետիկորեն 70%-ով համընկնում էր նորի հետ: Այսինքն, նախկին և նոր համաճարակները «հարազատներ» են:



Համաճարակի տարածումն աշխարհում: Վերջին օրերին այսպիսի քարտեզները հնանում են, ուստի սա էլ երկար չի մնա արդիական / ©Wikimedia Commons



Այն ժամանակ հիվանդության տարածումը հաջողվել է կանխել կարանտինային միջոցառումներով: Նոր կորոնավիրուսը փոխանցվում է մարդուց մարդուն: Եթե կարանտինային միջոցառումներով սահմանափակել չստացվի, ապա 2019-nCoV-ը բազմաթիվ մահերի պատճառ կարող է դառնալ:



2. Նոր կորոնավիրուսը վտանգավոր է նաև երիտասարդների՞ համար, թե՞ միայն տարեցների



Պետք է հստակ ըմբռնել, որ 2019-nCoV-ը հերթական վիրուսն է՝ ունակ առաջացնելու թոքաբորբ: Ուստի մահացության վտանգն այնքան մեծ է, որքան թոքաբորբի դեպքում: Այսինքն, առաջին հերթին նրանց համար, ովքեր ուշ են դիմել բժշկի, ապա՝ տարեցների և խրոնիկ (այդ թվում՝ շնչառական) հիվանդություններով տառապողների համար:



2019-nCoV կորոնավիրուսի ամբողջական կառուցվածքը / ©Roger Harris/Science Photo Library/Getty Image



Դիտարկվել են նոր և 18 տարի առաջ գրանված կորոնավիրուսները: ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ նրա դեպքում մահանալու հավանականությունը եղել միջինում 9%, բայց մինչև 24 տարեկանների համար՝ 1%-ից քիչ: 25-44 տարեկանների համար եղել է մինչև 6%, 44-64 տարեկանների համար՝ մինչև 15%, 65 տարեկանից մեծերի համար՝ 55%-ից բարձր: Դրանից չի հետևում, թե երիտասարդներին վտանգ չի սպառնում, բայց տարեցներին այն պետք է առավել մտահոգի:



Մեծ հավանականությամբ՝ այդպես կլինի նաև նոր թոքաբորբի դեպքում, ինչի հարուցիչը ատիպիկի «հարազատն» է:



3. Հնարավո՞ր է՝ առաջանա նոր վիրուս, որը կսպանի մարդկանց, և մենք պաշտպանվելու միջոց չենք ունենա



Նման պատմություններ պարբերաբար են տեղի ունենում: Օրինակ՝ կարմրուկի վիրուսը. գենետիկները հաստատել են, որ 11-13-րդ դարերում այն եղջերավոր անասունների սովորական վիրուս էր: Այնուհետև այն մուտացիայի է ենթարկվել՝ տարածվելով մարդկանց միջև՝ սպանելով միլիոնավորների: 1980թ. դրանից մահացել է 2,6 մլն մարդ, և մինչ օրս տարեկան 20 մլն մարդ է վարակվում: ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ նույնիսկ 2017թ. սպանել է 110 հազար մարդու: Ինչպես երևում է՝ ատիպիկ թոքաբորբը դրա համեմատ փոքր դեպք է: ԶԼՄ-ներում այսքան լուրջ լուսաբանվել է միայն այն պատճառով, որ այնտեղ սիրում են նոր ու անսովոր ամեն ինչ:



Ավելին, նույնիսկ 2019-nCoV-ի «հարազատները» մեզ մշտապես վարակում են: Կորոնավիրուսներն առաջացնում են հարբուխ, հաճախ են թաքնվում սուր շնչառական վարակների հետևում և այլն: Սովորաբար այն գոյություն է ունենում, եթե չի սպառնում կրողների մահվանը: Ուստի նմանատիպ այդպիսի մահը նշանակում է, որ կրողների քանակն նվազում է և զանգվածային համաճարակի դեպքում նրանց քանակն այնքան կնվազի, որ վաղ թե ուշ համաճարակը կնվազի: Նշանակում է՝ կնվազի նաև ակտիվ վիրուսների քանակը:



Առաջին համաշխարհայինի տարիներին պատվաստանյութեր ու հակավիրուսներ չկային, ուստի պայքարը վիրուսների դեմ ընթանում էր դիմակներով, առանց որոնց նույնիսկ տրամվայ չէր կարելի բարձրանալ / ©Wikimedia Commons



Սակայն երբեմն վիրուսների թագավորություն են ներթափանցում «աննորմալ» գծեր: Օրինակ, արագ մուտացիայի ենթարկվող վիրուսներից մեկը՝ գրիպը, 1918-1919թթ. վարակել է մոլորակի բնակչության 1/3-ին՝ սպանելով առնվազն 50 մլն մարդու («իսպանուհի» համաճարակ): Այն մի քանի անգամ շատ է, քան Առաջին համաշխարհային պատերազմի զոհերի թիվը և գրեթե հավասար Երկրորդի ժամանակ զոհվածների թվին:



Բարեբախտաբար՝ այսօր առկա է բժշկություն, որն արագորեն պատվաստանյութ է ստեղծում: Վիրուսի թուլացած կառուցվածքները ստեղծվում են կարճ ժամանակում, պատվաստումը կտրուկ նվազեցնում է մահացությունը «իսպանուհու» նման ցանկացած համաճարակից:



Կա մեկ սցենար, երբ վիրուսը կարող է սպանել միաժամանակ բազմաթիվ մարդկանց՝ չնայած պատվաստմանը: Օրինակ՝ ՄԻԱՎ-ը. այն վնասում է իմունիտետի բջիջների մի մասը, ուստի իմունիտետը դժվարությամբ է հաղթահարում այն: Դրա դեմ պատվաստանյութ ստեղծելն այնքան դժվար է, որ միայն հիմա են ընթանում փորձարկումները՝ չնայած նրան, որ վիրուսը հայտնի է արդեն տասնյակ տարիներ:



Եթե ծագում է վիրուս, որը տարածվում է օդակաթիլային ճանապարհով, ինչպիսին Չինաստանում ի հայտ եկած նոր կորոնավիրուսն է, բայց միևնույն ժամանակ իմունիտետի բջիջներն է վնասում, ինչպես ՄԻԱՎ-ը, ապա դրա դեմ պատվաստանյութ գտնելը բարդ է: Այդ դեպքում հնարավոր է զոհերի թիվն ավելի մեծ լինի և նման վիրուսից պաշտպանություն երկար ժամանակ չլինի:



Այդպիսի զարգացման հնարավորությունը փոքր է. վիրուսը մասնագիտանում է մեկ տեսակի բջիջների վնասման ուղղությամբ: Նույն ՄԻԱՎ-ը իմունային համակարգի բջիջների վրա հարձակվելու համար նրանց շարքում փնտրում է ռեցեպտոր CD4 պարունակողներին: Բայց շնչառական ուղիներում այդպիսի բջիջները քիչ են. ոչ իմունային բջիջներում այդ ռեցեպտորները շատ չեն: Այնպես որ սովորաբար վիրուսը կարող է լինել դժվար բուժվող, ինչպես ՄԻԱՎ-ը, կամ հեշտությամբ փոխանցվող, ինչպես կարմրուկը:



Հնարավոր է՝ այդ տարրերն արհեստականորեն կոմբինացնել և ստանալ վիրուս, որը կվնասի իմունիտետի և օրգանիզմի սովորական բջիջները, այդ թվում՝ շնչուղիներում, դրանք ավելի վտանգավոր դարձնելու համար: Դա, օրինա, կարող է տեղ գտնել կենսաբանական զենք ստեղծելիս: Բայց դեռևս գենետիկների ունեցած տեխնոլոգիան հեռու է այդ մակարդակի կոմբինացիա ստեղծելուց:



4. Ինչպե՞ս կարելի է նվազեցնել նոր վիրուսով վարակվելու հավանականությունը



Ինչպես և կորոնավիրուսների դեպքում. ինչպես սովորական մրսածության: Նախ, աշխատեք բացառել շփումը հավանական կրողի հետ: Նոր կորոնավիրուսը ծագում է չղջիկների և չինական թունավոր օձի (հավանաբար՝ չինական կոբրայի) կորոնավիրուսի գեներից: Երկուսն էլ վաճառվում են չինական շուկաներում՝ այլ մանր կենդանիների շարքում:



Նոր համաճարակի էպիկենտրոնը Յուհան քաղաքն է, ուր հայտնվել է տեղի ծովամթերքի շուկայից, որտեղ և վաճառվում են այդ կոբրաներն ու այլ կենդանիները: Կորոնավիրուսների երկու գծերի գենետիկ նյութերի ռեկոմբինացիայի պատճառով էլ շուկայում ծագել է 2019-nCoV-ը: Այդ պատճառով խորհուրդ չի տրվում այցելել Յուհան, և, եթե ազնիվ լինենք, Չինաստան՝ ընդհանրապես. ծայրահեղ դեպքում, քանի դեռ համաճարակը չի հաղթահարվել: Պետք է հիշեցնել, որ վիրուսն արդեն հասել է Թայլանդ, Հարավային Կորեա, Ճապոնիա, ԱՄՆ, Սինգապուր, Վիետնամ, Սաուդյան Արաբիա, ուստի այս երկրներ նույնպես ճիշտ կլինի առայժմ չմեկնել:



Այս շուկայից է տարածվել վիրուսը: Օրենքով այն ծովամթերքի էր, բայց վաճառվում էին չղջիկներ, օձեր, տարբեր էկզոտիկ կենդանիների մսեղեն: Շուկան այժմ փակ է, իրականացվել է ախտահանում, սակայն հիվանդությունը դրանով չի վերացել / ©Getty Image



Եթե արդեն Չինաստանում եք, խուսափեք ծովամթերքի շուկաներից և էկզոտիկ կենդանիներից, ըմպեք միայն ջուր շշերից և բարձր ջերմաստիճանում մշակված սնունդ կերեք:



Մշտապես լվացեք ձեռքերը հասարակական վայրեր այցելելուց և նոր մարդկանց հետ շփվելուց հետո: Օդակաթիլային եղանակով փոխանցվող բոլոր վիրուսներն ակտիվորեն տեղավորվում են ձեռքերում, իսկ մարդիկ ձեռքով բերանին ու քթին դիպչում են միջինում օրական 300 անգամ: Փորձարկումների ժամանակ վիրուսային վարակով մարդը ձեռքով դիպչում է խոշոր գրասենյակի դռանը, ինչը հանգեցնում է նրան, որ վիրուսը հայտնվում է գրասենյակի բոլոր դռների բռնակներին (առողջ աշխատակիցներն են տեղափոխում): Ուստի ձեռքերի հիգիենային պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել: Եթե ամեն անգամ ձեռքերը լվանալու հնարավորություն չկա, օգտագործեք սպիրտային անձեռոցիկներ:



5. Արժե՞ նախապես դիմակներ գնել. իսկ ինչպիսի՞



Առողջապահական ոլորտի մասնագետները նշում են, որ փողոցով քայլելիս դիմակ կրելու անհրաժեշտություն չկա. դրանք խիստ պարտադիր են վարակակիրի հետ շփվելիս կամ ախտանշանների առկայության դեպքում՝ այլոց չվարակելու համար:



Բժիշկները դիմակներով ու պաշտպանիչ ակնոցներով տեղափոխում են հիվանդին, Յուհան քաղաքի հիվանդանոց, հունվարի 17 / © Getty Images



Միևնույն ժամանակ դիմակներն էականորեն նվազեցնում են վարակվելու հավանականությունը: Բայց դրանք վաղօրոք կրելու, առավել ևս՝ տեսակի մասին մտածելու կարիքը չկա: Գործնականում դրանք բոլորն էլ հնարավորություններով իրար մոտ են: Եթե գործն այնուամենայնիվ հասնի համաճարակին, հիշեք, որ դիմակը պետք է փոխել մի քանի ժամը մեկ:



6. Ինչքա՞ն ժամանակ անց է վիրուսն արտահայտվում: Ինչպե՞ս հասկանալ, որ հիվանդացել եք



Վիրուսի ինկուբացիոն շրջանը մոտ 14 օր է: Այսինքն, եթե Չինաստանից վերադառնալուց կամ վարակակիրի հետ շփվելուց երկու շաբաթ անց ախտանիշներ չկան ձեզ մոտ, ուրեմն չեք վարակվել:



2019-nCoV-ով վարակվելու մասին վկայում է հիմնականում ջերմությունը: Դրա բարձրացումը կարող է լինել և չափավոր, և լուրջ, բայց առկա է 90% դեպքերում: 80%-ով հանդիպում է չոր հազ և արագ պատող թուլություն: Հաճախ է հանդիպում հևոցը և շնչառության դժվարացումը: Զարկերակը, շնչառությունը և ճնշումը վաղ շրջանում նորմայի մեջ են. դրանք ստուգելու կարիք չկա:



Նշված ախտանիշները հայտնաբերելու դեպքում պետք է դիմել բժշկի, եթե եղել եք համաճարակի օջախ համարվող երկրներում: Մասնագետը ախտորոշում կարող է կատարել թոքերի նկարից. կորոնավիրուսն այնտեղ թոքաբորբին բնորոշ հետք է թողնում:



6. Եթե ամեն դեպքում վարակվել ե՞ք, ի՞նչ անել



Առաջին հերթին խուճապի չմատնվել և սթրես չտանել: Դեռևս 17 տարի առաջ հետազոտողները ցույց են տվել, որ բացասական զգացումների դեպքում մարդու արյան հակամարմինների մակարդկը կտրուկ անկում է: Կոպիտ ասած՝ բնությանն անհաջողներ ու սթրես տանողներ պետք չեն: Ուստի հիվանդության դեպքում հուսատությունը միայն թուլացնում է օրգանիզմի դիմադրողականությունը:



2019-nCoV-ով վարակվելու դեպքում կարևոր դերակատարում ունի իմունիտետը: Դրա դեմ բուժման հատուկ միջոց դեռևս չկա, թեև ենթադրվում է, որ այլ կորոնավիրուսների համար նախատեսված հակավիրուսային պատվաստանյութերը կարող են օգնել:



Այդ պատճառով վարակվելու դեպքում պետք է հանգիստ հետևել բուժող բժշկի խորհուրդներին, և ոչ թե բուժվել տանը, և պետք չէ ավելորդ անգամ նյարդայնանալ:



7. Aliexpress-ից ստացված ծանրոցներն արդեն վտանգավո՞ր են: Ավելի ճի՞շտ է դրանք թողնել փոստում և մնալ առանց հեռախոսի նոր պատյանի



Ներկայումս չկա հստակ պատկերացում, թե ինչքան այդ վիրուսը կպահպանվի կենդանի օրգանիզմներից դուրս: Համաճարակը սկիզբ է առել մեկ շաբաթ առաջ: Կարելի է ընդամենը ենթադրել, թե ունա՞կ է նոր վիրուսը փոխանցվել առարկայորեն:



Ընդհանուր առմամբ՝ վիրուսները լինում են «խելացի» և «դիմացկուն»: Վերջիններն ունեն թաղանթ՝ արտաքին միջավայրից լավ պաշտպանող: «Խելացիներն» ունեն մեծ գենոմ: 2019-nCoV-ն «խելացի» է՝ իր տեսակի մեջ անսովոր երկար ՌՆԹ-ով: Թաղանթը նրան լավ չի պաշտպանում. այն ապրում է տիրոջ մոտ, որտեղ տաք ու հարմարավետ է: Բաց օդի պայմաններում երկար չեն դիմանում:



Չինաստանից հատկապես այս օրերին (չինական Նոր տարի) ծանրոցներն ուշ են առաքվում, վարակվելու վտանգը մեծ է, սակայն ամեն դեպքում հեռախոսի պատյանը ստանալիս ճիշտ կլինի սպիրտային անձեռոցիկով մաքրել:



8. Այն խոզի կամ թռչնի գրիպից վտանգավո՞ր է



Նայած՝ ինչ նկատի ունենք: Հարցն այն է, որ այն նույն «իսպանուհին», համաձայն մի քանի հետազոտությունների, ծագել է ընտանի թռչունների ու մարդու գրիպային վիրուսի գեների ռեկոմբինացիայից (H1N1): Այդպիսի հիբրիդային գրիպը դարձել է համաճարակների պատմության ամենավտանգավորներից մեկը՝ սպանելով առնվազն կես միլիոն մարդու:



Սակայն այդ մասին սովորաբար ոչ ոք տեղյակ չէ: Թռչնի և խոզի գրիպները լրատվամիջոցները համարում են Չինաստանից ծագած համաճարակներ, որոնք այնտեղ գրանցվում են 1990-ականներից սկսած: Թռչնի գրիպը (H5N1) համեմատաբար քիչ վտանգավոր էր, քանզի ավելի դյուրին փոխանցվում էր թռչնից մարդուն, քան մարդուց մարդուն: Ամեն դեպքում, դրանով վարակվելիս մահացության հավանականությունը 50% է (վարակվել է 630 մարդ, մահացել՝ 375-ը):



ԶԼՄ-ները խոզի գրիպն անվանում են A/H1N1 գրիպի պանդեմիա: Իրականում փաստ չէ, որ այն մարդուց է փոխանցվել է խոզերին: Հավանաբար դա խոզերին և մարդուն բնորոշ գրիպի գեների ռեկոմբինացիայի հետևանք է: Ընդհանուր առմամբ՝ դա սովորական գրիպ է քիչ մահացությամբ (3000-ից 1-ը): A/H1N1-ից մահացել է 17 հազար մարդ, ինչը մեծ թիվ է: Բայց պետք է հիշել, որ գրիպից կամ, ավելի ճիշտ, դրա բարդացումից աշխարհում տարեկան 250 հազար մարդ է մահանում:



Իհարկե, խոզի գրիպն ավելի վտանգավոր է նոր կորոնավիրուսի համեմատ՝ զոհերի թվով: Սակայն դրանով 2009-2010թթ. վարակվածների մահացության հավանականությունը 0,03% էր, իսկ 2019-nCoV-ի դեպքում՝ 9% է, այսինքն՝ 300 անգամ ավելի շատ:



9. Մարդիկ դրանից հետո լիարժեք առողջանո՞ւմ են, թե՞ խնդիրներ են մնում



Ներկայումս դա հայտնի չէ. վարակվածների թիվը քիչ է: Սակայն սովորաբար վիրուսային թոքաբորբից հետո ճնշող մեծամասնությունը հետագայում խնդիր չի ունենում:



11. Ի՞նչ հաճախականությամբ են այդպիսի վիրուսները հայտնվում: Նախկինում նույնպե՞ս այդպիսի վտանգավորները եղել են



Կենդանիներից մարդուն փոխանցվող վիրուսները պարբերաբար հայտնվում են նաև մեր օրերում: Օրինակ, մեկ այլ կորոնավիրուսով հարուցված մերձավորարևելյան շնչառական ախտանիշը հայտնվել է նույնիսկ 21-րդ դարում: 2012-2017թթ. դրանով վարակվել է 2 հազար մարդ, մահացել՝ 700 մարդ:



Մերձավորարևելյան շնչառական ախտանիշի վիրուսը 2012-2017թթ. հարյուրավոր մարդկանց մահվան պատճառ է դարձել, սակայն տարածումը մարդկանց միջև հեշտությամբ չի կատարվել: Վարակման հիմնական աղբյուրը հիվանդ ուղտերն էին / ©Wikimedia Commons



Մարդը վարակվել է միասապատ հիվանդ ուղտից, հիմնականում՝ Արաբական թերակղզում: Սակայն ներկայիս գլոբալիզացիայի պայմաններում հիվանդները կարող են տեղափոխվել մեծ տարածությամբ, ուստի մեկ մարդը Սաուդյան Արաբիայից վիրուսը տեղափոխել են Հարավային Կորեա, որտեղ և մահացել են տասնյակ մարդիկ:



Այդպիսի վիրուսների նորահայտությունը սովորական երևույթ է: Վիրուսների մեծ մասն արագորեն են ենթարկվում մուտացիայի՝ ի տարբերություն բազմաբջիջների, և նրանք հաճախ տարբեր շտամների գենետիկ նյութը կոմբինացնում են, ինչը և բերում է նրանց բարձր փոփոխականությանը և նոր շտամների ի հայտ գալուն: Այդուհանդերձ, ժամանակակից բժշկության շնորհիվ այդպիսի վիրուսներից մահացությունը քիչ է՝ 100 մարդ/համաճարակ:



12. Ի վերջո՝ արժե՞ խուճապի մատնվել: Պատվաստանյութը շո՞ւտ կգտնվի: Հնարավո՞ր է՝ ընդհանրապես չլինի



Խուճապի մատնվելու կարիք ընդհանրապես չկա. ինչպես նշվել է, բացասական զգացումները կարող են լրջորեն ազդեն իմունիտետի վրա, ինչը կնվազեցնի պայքարը դրա դեմ: Եվ ոչ միայն 2019-nCoV-ի՝ բավականին էկզոտիկ հիվանդության դեպքում, այլև՝ ավելի մոտ և վտանգավոր գրիպի ու նրա բարդացումների: Եվ ոչ միայն: Բոլոր տեսակի թոքաբորբերից աշխարհում մահանում է տարեկան 1/4 մլն մարդ, և թույլ իմունիտետով նրանց միջավայրում հայտնվելը վտանգավոր է:



Մերձավորարևելյան շնչառական ախտանիշի վիրուսի համար մշակվել են արդյունավետ հիվանդության արդյունավետ զգուշացման մեթոդներ՝ իմունիզացիայի միջոցով: Սակայն, պայմանավորված հիվանդացության քիչ հաճախականությամբ, զանգվածային իմունիզացիա այդպես էլ չի անցկացվել / ©Shutterstock



Տեսականորեն՝ պատվաստանյութը շուտով կլինի: Լաբորատորիաներում 2019-nCoV-ի հիման վրա ստեղծվել են մեկ ցիկլի բազմացման կորոնավիրուսներ: Այդպիսիք կարող են հայտնվել օրգանիզմում, մեկ անգամ ստեղծել իրենց կրկնօրինակը, բայց հետո դադարեցնում են ակտիվությունը: Դա, ըստ էության, արդեն պատվաստուկ է, դրա առկայության դեպքում իմունային համակարգը կսովորի անհրաժեշտ պատասխան հնարել:



Մեկ նրբություն կա. ցանկացած պատվաստանյութ պահանջում է անվտանգության երկարատև ստուգումներ, և դա արագ չի կատարվում: Իսկ ատիպիկ թոքաբորբի և նրան «հարազատ» 2019-nCoV-ի համաճարակները հաճախ շեշտակի ավարտվում են: Այն նույն թոքաբորբը տևել է մեկ տարի: Նման կարճ ժամանակամիջոցի համար պատվաստանյութեր չեն ստեղծվում, ուստի, ամենայն հավանականությամբ, համաճարակի դեմ պայքարը կընթանա կարանտինով և հիվանդներին բուժելով: Այդպես է եղել նաև 2002-2004թթ. ատիպիկ թոքաբորբի դեպքում:



Կորոնավիրուսի դեմ պատվաստանյութը, որը ոչնչացնում է օրգանիզմի ոչ իմունային բջիջները, կարելի է դարձնել գրեթե երաշխավորված: Որպեսզի բարդ լինի պատվաստուկի ստացումը, վիրուսը պետք է լինի ՄԻԱՎ-ի նման՝ հարձակվի ոչ թե սովորական բջիջների վրա, այլ՝ իմունային համակարգի: Կոպիտ ասած` օրգանիզմի «ոստիկանների» համար դժվար է չեզոքացնել հանցագործ-վիրուսին, եթե այն մասնագիտացած է հենց «ոստիկանների» որսում:



Կորոնավիրուսները դրանով չեն զբաղվում, ուստի նոր համաճարակի համար պատվաստանյութի ստեղծման անհնարինության մասին պետք չէ անհանգստանալ:



13. Նաև ասում են, թե այդ վիրուսը կարող են ամերիկացիները ստեղծած լինել՝ չինական Ամանորի օրերին: Այստեղ ճշմարտության տարրեր կա՞ն



Այդպիսի շշուկներ պարբերաբար են ծագում: Դեռևս ատիպիկ թոքաբորբի ժամանակ երկու ռուսաստանցի հետազոտություններ ենթադրել են, որ դա ամերիկյան վիրուս է: Սակայն վիրուսի ՌՆԹ-ն ուսումնասիրելուց հետո նման «հիպոթեզները» հօդս ցնդեցին:



ՌՆԹ-ով հստակ երևում է, որ և ատիպիկ թոքաբորբը, և նոր կորոնավիրուսը «հարազատներն» են Չինաստանում բնակվող չղջիկների և թունավոր օձերի: Դրանք վաճառվում են Յուհանի էկզոտիկ սննդի շուկայում: Հենց այն պատճառով, որ 2019-nCoV-ը ծագել է գեների խառնուրդով, այն լավ չի տարածվում մարդկանց շրջանում:



Եթե այդ վիրուսն արհեստական ճանապարհով ստեղծված լիներ, ապա այդպիսի արդյունքի համար հեղինակներին պետք էր հեռացնել աշխատանքից: Մարդկանց միջև դժվարությամբ փոխանցվող վիրուսը վատ զենք է:



Եթե «հեղինակներն» այն ստեղծել են մարդուց մարդուն հեշտ փոխանցվելու համար, առավել ևս պետք էր հեռացնել: 2002-2003թթ. ատիպիկ թոքաբորբը Կանադայում տասնյակ զոհերի պատճառ դարձավ: Վտանգավոր վիրուսը հեշտությամբ կարող էր հասնել ԱՄՆ և մեծ համաճարակ հարուցել: Մեծ քանակությամբ ավիաթռիչքների պարագայում Չինաստանի համար վիրուս ստեղծելը նշանակում է համաճարակ ստեղծել սեփական երկրում:



Տեսականորեն հնարավոր է փորձել ստեղծել վիրուս, որը մարդկանց կվարակի առանց հատուկ գեների, և փորձել գտնել այդպիսի գեներ միայն չինացիների մոտ: Առկա տեխնոլոգիաների պարագայում դա հնարավոր է մոտավորապես այնքան, ինչքան իրատեսական է Կետի Տաուի տեխնոլոգիան գաղութացնելը:



Գենոմով մանիպուլյացիա իրականացնելու առկա միջոցները խիստ անբավարար են և ոչ հստակ, որպեսզի նման ամբիցիոզ խնդիր իրագործվի: Բացի այդ, նոր կորոնավիրուսով հիվանալն արդեն գրանցվել է այլ երկրներում, ինչը բացառում է «հակաչինական» կենսաբանական զենքի վարկածը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/nor-virusi-masin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=2370</guid>

            <pubDate>Fri, 02 Aug 2019 09:37:30 +0000</pubDate>

            <title>Լսել եմ` Սոչիում աշխատանքից հեռացնում են հայկական ազգանունով աշխատակիցներին. ճի՞շտ է</title>

            <description><![CDATA[<p>Աշխատակիցները հայտարարել են, որ հայերից 100-ը հեռացվել են աշխատանքից, ևս 100 հոգի կարող են հեռացվել: Մինչդեռ օդանավակայանից հաղորդում են, որ կրճատվածների մեջ հայերն ընդամենը 3% են կազմում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/08/regnum_picture_15593050851131510_normal.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Լսել եմ` Սոչիում աշխատանքից հեռացնում են հայկական ազգանունով աշխատակիցներին. ճի՞շտ է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ի՞նչ է պատահել



Սոչիի միջազգային օդանավակայանի մի խումբ աշխատակիցներ օրերս հայտարարություն էին տարածել՝ ահազանգելով հայկական ազգանունով աշխատակիցների նկատմամբ խտրական վերաբերմունքի մասին: Նրանք նշել էին, որ հայերին մասսայաբար ազատում են աշխատանքից՝ միայն նրա համար, որ հայ են:



Ի՞նչ են հայտարարել հեռացված աշխատակիցները



Սոչիի միջազգային օդանավակայանի աշխատակիցները հայտարարել էին, որ հայկական ազգանուն կրողներին հեռացնում են աշխատանքից: Տարածած հայտարարությունում նշում էին, որ արդեն երկրորդ տարին է, ինչ ազգային հողի վրա զտումներ են իրականացվում օդանավակայանի աշխատակազմում: Բոլոր հնարավոր միջոցներով հեռացվում են հատկապես հայկական ազգանուն ունեցողները:



Աշխատակիցները բարձրաձայնել են, որ առաջին «զտումներն» իրականացվել են 2018թ.՝ փոխադրումների կազմակերպման և ավիացիոն անվտանգության ծառայություններում՝ ահաբեկման, հարկադրանքի և կրճատումների միջոցով: Այդ երկու ծառայություններից հեռացվել են հայկական ազգանունով 70-ից ավել աշխատակիցներ, նրանց թվում և՝ միայնակ մայրեր, վետերաններ, հաշմանդամներ:



Հաղորդում էին նաև, որ հեռացումների ալիքն արդեն հասել է օդանավակայանի բոլոր ծառայություններին, հեռացվածների թիվն անցել է 100-ից:  Հեռացվել է նույնիսկ Վլադիմիր Բեգիյանի եղբայրը: Հայկական արմատներ ունեցող մյուս աշխատակիցներին, այդ թվում և՝ ռուսական ազգանուն կրող հայերին ղեկավարությունը տեղեկացրել է 2019թ. սեպտեմբերի 1-ից կամավոր կերպով հեռանալու անհրաժեշտության մասին:




https://twitter.com/newsrru/status/1112443354208444416?s=19




Հաղորդվում էր, որ հայկական ազգանուններով պրոֆեսիոնալներին փոխարինում են փորձ և մասնագիտական հմտություններ չունեցողներով: Աշխատակիցները նշում էին, որ իրենք ՌԴ քաղաքացիներ և Սոչիի բնակիչներ են՝ խնդրելով դադարեցնել գործընթացը:




https://www.facebook.com/gagik.mkrtchyan.9/posts/2338122519602812




Ի՞նչ մանրամասներ են հաղորդում աշխատակիցները



Օդանավակայանի կարգավար Սուրեն Ադամյանը պատմել է, որ կրճատումների առաջին ալիքը եղել է Նոր տարուց առաջ. կրճատել են հայկական ազգանուններ ունեցողներին ու այն ռուսներին, որոնք հայերի հետ են ամուսնացած։ Ադամյանի խոսքով՝ իրենց տեղեկացրել են, որ վերակազմավորում են ծառայությունները և նոր ծառայություններում իրենց կարիքը չկա։



Հայտարարությունը ստորագրած աշխատակից Սարգիս Մարգարյանը պատմել է, որ իրեն ներքին կարգով ասել են, թե կա հրահանգ վերևից՝ աշխատանքից ազատել բոլոր հայերին, և առաջարկել են դիմում գրել, որովհետև հայ է:



Աշոտ Կարագեչյանը դժվարացել է ստեղծված իրավիճակի պատճառը նշել, բայց հաստատել է հայտարարությունում գրվածը: Ալբերտ Մինասյանն էլ իր հերթին պատմել է, որ իր անմիջական ղեկավարը մոտեցել և ցածրաձայն ասել է, թե վերևից հրամայել են հայերին գործից հանել և խորհուրդ է տվել դիմում գրել: Մինասյանը նշել է, որ չի պատրաստվում գրել դիմումը:



Ի՞նչ են ասում հայկական համայնքի ներկայացուցիչները



Սոչիի հայկական համայնքի ղեկավարի տեղակալ Մելիք Կիվիրյանը տեղեկացրել է, որ տեսել է հայտարարությունը: Նա նաև նշել է, որ մոտ չորս ամիս առաջ լսել է, որ օդանավակայանի հայ աշխատակիցները բողոքում են աշխատանքից ազատվելու թեմայով, բայց հետո կարծես այս թեման մարել էր։



Կիվիրյանը մտադրություն է հայտնել առաջիկա օրերին համայնքի ներկայացուցիչների հետ քննարկել հարցը։ Նա հայտարարել է, որ խնդիրն անպայման կլուծվի, եթե այն իսկապես կա, քանի որ դա ազգային հարց է։



Ռուսաստանի հայերի միության Սոչիի բաժնի ղեկավարի տեղական Թումաս Վարդանյանն ասել է, թե երբեք չի լսել ազգային պատկանելության պատճառով կրճատումների մասին՝ վստահեցնելով, որ Ռուսաստանում նման բանն անհնար է։



Ինչպե՞ս են արձագանքել Հայաստանում



Ազգային ժողովի Տարածաշրջանային եւ եվրասիական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Միքայել Մելքումյանը նշել է, որ լուրը չպետք է անտեսվի, եւ համապատասխան մարմինները պետք է հետամուտ լինեն՝ պարզելու իրականությանը և ազատումների պատճառը:



Պատգամավորը կապ է հաստատել Դոնի Ռոստովում ՀՀ գլխավոր հյուպատոս Վարդան Ասոյանի հետ՝ խնդրելով պարզել համապատասխանությունն իրականությանը: Մելքումյանը մտադրություն է հայտնել նաև հարցը բարձրացնել ՌԴ Պետդումայի իր գործընկերների մոտ:



Ի՞նչ է պատասխանել օդանավակայանը



Սոչիի միջազգային օդանավակայանի մամուլի ծառայությունը հայտարարություն է տարածել՝ հերքելով հայկական ազգանուններով աշխատակիցների՝ աշխատանքից ազատման մասին հայտարարությունը:




https://twitter.com/RUSARMINFO/status/1156966812275412992?s=19




Հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ օդանավակայանի կադրային քաղաքականությունն իրականացվում է ՌԴ օրենսդրությանը համապատասխան, իսկ ապատեղեկատվությունն իրականացությանը չի համապատասխանում և վնասում է Սոչիի օդանավակայանի հեղինակությանը: Մամուլի ծառայությունը հաղորդում է, որ աշխատակազմը բազմազգ է, իսկ կադրերի հետ հարաբերություններում կազմակերպությունն առաջնորդվում է կորպորատիվ չափորոշիչների, էթիկայի նորմերի և իրադրության հիման վրա: 



Միջազգային օդանավակայանի հաղորդագրությունում հաստատվում է, որ աշխատանքից հեռացվածների մեջ կան հայեր, սակայն նշվում է, որ ոչ մեծ խումբը փորձ է անում շահարկել ազգային պատկանելիությունը՝ պահանջելով արտոնյալ պայմաններ: Հաղորդվում է նաև, որ ազգությամբ հայերի թիվն աշխատանքից ազատվածների մեջ կազմում է ընդամենը 3%: 
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/ashxatanqic-azatum-en</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=2175</guid>

            <pubDate>Sat, 27 Jul 2019 21:03:50 +0000</pubDate>

            <title>Շատ է խոսվում ԱՄՆ կողմից ցեղասպանության ճանաչման մասին. որքանո՞վ է դա ճիշտ, և ի՞նչ կտա ճանաչումը</title>

            <description><![CDATA[<p>Թուրք-ամերիկյան լարվածությունը կրկին օրակարգ բերեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը: Փորձենք հասկանալ, թե որոնք են շարժառիթներն ու ինչի կարող է հանգեցնել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/07/usnewsdt.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Շատ է խոսվում ԱՄՆ կողմից ցեղասպանության ճանաչման մասին. որքանո՞վ է դա ճիշտ, և ի՞նչ կտա ճանաչումը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Օրերս անդրադարձել էինք Թուրքիայի Մեջլիսի պատգամավորի այն հայտարարությանը, որով առաջարկվել էր Ս-400 ԶՀ համալիրները շահագործման հանձնել ավելի շուտ, քան նախանշել էր նախագահ Էրդողանը:



Ինչի՞ մասին է խոսքը



Թուրքիայի նախագահը նշել էր, որ համալիրները 2020թ. ապրիլին կսկսեն մարտական հերթապահություն իրականացնել: Մինչդեռ պատգամավորի առաջարկությունը պայմանավորված էր ապրիլքսանչորսյան օրակարգի շրջանակներում ԱՄՆ-ի համար առիթ չստեղծելու անհանգստությամբ:



Ապրիլի 24-ին ընդառաջ արդիական են դառնում ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման շուրջ քննարկումները: Մասնավորապես, հայ ժողովուրդը սպասում է ամերիկյան նախագահների ցավակցական ուղերձին, որտեղ կնշվի «ցեղասպանություն»՝ «genocide» եզրույթը: Բայց այն դեռ չի հնչել:



Մեջլիսի պատգամավոր Օզթյուրք Յըլմազը ենթադրում է, որ եթե Թուրքիան Ս-400-ները 2020թ. ապրիլին հանձնի շահագործման, ապա Վաշինգտոնն այս անգամ Անկարայի վրա ճնշում գործադրելու համար կարող է ամբողջությամբ ճանաչել ցեղասպանությունը՝ ունենալով «բարկանալու» շարժառիթը:



Ինչո՞ւ է հիմա խոսվում ճանաչման մասին



Թեև շատ մասնագետների կարծիքով` ԱՄՆ վերջին` Միսիսիպի նահանգի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը կհանգեցնի գործադիր մարմնի կողմից ընդունման, բայց կան նաև կարծիքներ, որ 49 նահանգների կողմից ճանաչումը Թուրքիայի նկատմամբ քաղաքական հարցերի շրջանակներում հանդիսանում է միայն ճնշում ԱՄՆ-ի կողմից:



Իսկ Ս-400-ների ձեռքբերման շրջանակներում ամերիկյան կողմը բազմիցս հայտարարել է, որ այդ գործարքն անհանգստացնում է Նահանգներին: Վերջինս կասեցրել է Թուրքիայի համար Ֆ-35 կործանիչների արտադրման գործընթացը, սպառնացել նաև այլ պատժամիջոցներով (CAATSA): Եվ քանի որ ցեղասպանության ճանաչումը քաղաքական գործընթաց է, ապա ԱՄՆ-ը պատժամիջոցների շարքում անդրադառնում է նաև այս հարցին:



Մասնավորապես, Հայոց ցեղասպանության ընդունման բանաձևի համահեղինակ, 2020թ. ԱՄՆ նախագահի ընտրությունների դեմոկրատ թեկնածու Բերնի Սանդերսը հայտարարել է, որ բանավեճն ավարտված է` խոստանալով ճանաչել ցեղասպանությունը:



Ի՞նչ մասնակցություն ունի ԱՄՆ-ը Հայկական հարցի լուծման գործընթացում



Նախ` դեռևս 1920թ. ապրիլի 25-26-ին Սան-Ռեմոյի կոնֆերանսին, ապա օգոստոսիի 10-ի՝ Սևրի պայմանագրի ստորագրմանը պետք է հաջորդեր ԱՄՆ իրավարար (արբիտր) նախագահի կողմից միացյալ ու դեպի ծով ելք ունեցող Հայաստանի մանդատի ստանձնումը:



Սևրի պայմանագրի 89-րդ հոդվածի համաձայն՝ Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի և Բիթլիսի վիլայեթներում Թուրքիայի և Հայաստանի միջև սահմանատումը թողնվում էր ԱՄՆ-ի որոշմանը և ընդունվում էին ինչպես նրա որոշումը, այնպես էլ այն բոլոր միջոցառումները, որոնք նա կարող էր առաջարկել Հայաստանին դեպի ծով ելք տալու և նշված սահմանագծին հարող օսմանյան բոլոր&nbsp; տարածքների ապառազմականացման վերաբերյալ: 



Նույն թվականի նոյեմբերի 22-ին նախագահ Վիլսոնը ներկայացնում է իր վճիռը, որով Հայաստանն ունենալու էր շուրջ 103 հազ.քմ տարածք և ելք դեպի Սև ծով: Սակայն հայ-թուրքական պատերազմն ու Հայաստանի խորհրդայնացումն ընդհատեցին այդ գործընթացը:



Այդուամենայնիվ, Վիլսոնի իրավարար վճիռը չունի ժամանակային սահմանափակում: Այն կախված չէ հետագա ճակատագրից, ինչպես նաև ենթակա չէ չեղարկման: Ուստի այսօր էլ ԱՄՆ-ի նախագահը, որի պաշտոնական դիրքորոշումը հանդիսանում է երկրի դիրքորոշում, իրավասու է կայացնելու շուրջ 100 տարի առաջ սահմանված իրավարարությունը:



Ցեղասպանության ճանաչումն ԱՄՆ-ի կողմից նշանակություն ունի՞



Բազմաթիվ հասարակական ու քաղաքական գործիչներ վստահ են, որ եթե ԱՄՆ-ը ճանաչի ցեղասպանությունը, ապա Թուրքիան ևս կճանաչի, ինչու չէ՝ նաև կվերադարձնի մեր հողերը:



Այս մոտեցումը պայմանավորված է նրանով, որ այդ երկու երկրները ՆԱՏՕ դաշնակիցներ են, և մեկի քաղաքական որոշումը չի կարող չանդրադառնալ մյուսի վրա: Բացի այդ, ԱՄՆ-ը համարվում է գերտերություն, որն ի վիճակի է իր կամքը թելադրելու Անկարային:



Սակայն վերջինս Ս-400-ների շրջանակներում ցույց տվեց, որ կարող է վարել ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն և չի պատրաստվում իր շահը ստորադասել դաշնակից երկրների շահերին:



Մյուս հանգամանքը ԱՄՆ-ում ցեղասպանությունից փրկվածների ու նրանց սերունդների մեծ համայնք կա, որը ճանաչումից հետո Վաշինգտոնից կպահանջի իր իրավունքների վերականգնում և փոխհատուցում:



ԱՄՆ-ի ճանաչմամբ հողերը կվերադարձվե՞ն



Վերոնշյալ իրավարարության հարցերին բազմիցս անդրադարձել է «Մոդուս Վիվենդի» կենտրոնի հիմնադիր Արա Պապյանը: Նրա համոզմամբ` ԱՄՆ-ը եղել է աշխարհի առաջին պետությունը, որը կառավարության հատուկ որոշմամբ 1953թ-ին գրավոր միջազգային դատարանին տեղյակ է պահել այն մասին, որ հայերի հանդեպ 1915թ-ին իրականացրածը ցեղասպանություն է և նշել «genocide» բառը:



Մինչդեռ, Արա Պապյանը մատնանշում է, որ մեր իրավունքները խարսխված չեն Ցեղասպանության ճանաչման փաստի վրա: Նա կասկածում է, թե ԱՄՆ-ի նախագահի կողմից այդ բառն արտասանելը կհանգեցնի նաև Թուրքիայի կողմից ճանաչման, կամ  վերջինս ընդունելուց հետո կվերադարձնի տարածքները:



Պապյանը հիշեցնում է, որ Ցեղասպանության ճանաչումն ու տարածքների վերադարձը մեկը մյուսից չեն բխում: Ըստ նրա՝ այս հարցում հենքը պետք է դնել փաստաթղթերի վրա: Առաջարկվող տարբերակներից մեկը Հաագայի և ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանների միջոցով հարցի իրական լուծումը` տարածքների վերադարձը և փոխհատուցումն ապահովելն է, և ոչ թե աշխարհաքաղաքական շահարկումների գործոն դառնալը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/hayoc-cexaspanutyan-janachumy</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=1278</guid>

            <pubDate>Sat, 06 Jul 2019 14:30:07 +0000</pubDate>

            <title>Ուզում ենք հանգստանալ Սևանի ափին, բայց ստացվող տեղեկություններն անհանգստացնող են, ի՞նչ անել</title>

            <description><![CDATA[<p>Ջրիմուռներն արտադրում են ոռոգման և մարդկանց առողջության համար վտանգավոր տոքսիկ նյութեր։<br />
Կարող եք գնալ Սևան, բայց չպետք է լողաք լճի ծաղկած ափերում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/07/19426468.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուզում ենք հանգստանալ Սևանի ափին, բայց ստացվող տեղեկություններն անհանգստացնող են, ի՞նչ անել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արդեն մեկ շաբաթ է, ինչ մասնագետներն ու հասարակությունն ահազանգում են Սևանա լճում ստեղծված աղետալի իրավիճակի մասին։ Օգտատերերը սոցիալական ցանցերում հրապարակում են լճի կանաչավուն պատկերով լուսանկարներ՝ ահազանգելով լճի փոփոխված վիճակի մասին։ Արբանյակից արված լուսանկարներից նույնպես երևում է, որ Սևանի որոշ ափերում ջուրը կանաչավուն գույն է ստացել։



Ականատեսները վստահեցնում են, որ Սևանից փչող հոտը գլխացավ է առաջացնում:



Լճի էկոհամակարգի խաթարման մասին լուրերին միացան նաև անասունների անկման դեպքերը։ Ափամերձ համայնքների բնակիչների մոտ նույնպես խուճապային տրամադրություններ են, գործի են անցել անասնաբույժները:



Իրարամերժ մեկնաբանություններից ոչ մեկը, թերևս, չի ստանում գերակշռություն, որով և չի նվազում անհանգստությունը։



Ի՞նչ է կատարվում Սևանում



Հայաստանի կապուտաչյա գեղեցկուհին վերածվում է կանաչ, կեղտոտ ու ջրիմուռներով լի ջրային ավազանի։ Մասնագետները մտահոգություններ են հնչեցնում, բարձրաձայնում պատճառների ու անելիքների անհրաժեշտության մասին, տնտեսվարողները փորձում են հանգստացնել՝ իրենց օբյեկտների հարակից տարածքների մաքուր ափերի լուսանկարներ հրապարակելով։





ՀՀ Շրջակա միջավայրի նախարարությունը ստեղծված իրադրության կապակցությամբ հայտարարել է, որ Սևանա լճում արձանագրվել է Անաբենա (լատ.՝ Anabaena) ցեղի կապտականաչ ջրիմուռների աճ։ Այս ջրիմուռները Սևանա լճում առաջին անգամ նկատվել են նախորդ դարի 40-ականներին, իսկ ծաղկման առաջին դեպքն արձանագրվել է 1964 թվականին և տարբեր ծավալներով պարբերաբար կրկնվել նաև այլ տարիներին։ Լայնածավալ ծաղկում է դիտարկվել նաև 2018 թվականին։



Եթե նախորդ տարի առողջապահության նախարարն ու Գեղարքունիքի մարզպետն ուղիղ եթերում լողացին լճում, Սևան ազգային պարկի տնօրենն ավելի հեռուն գնաց՝ խմելով լճի ջուրը։ Այս տարի դեռ նման համարձակ պաշտոնյաներ չեն եղել։ 



Սևանա լիճ



«ԷկոԼուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի նախագահ Ինգա Զարաֆյանի հաղորդմամբ, ըստ ԳԱԱ կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի, ջրիմուռները լուրջ վտանգ են ներկայացնում, քանի որ  ծաղկման հետևանքով արտադրում են տոքսիկ նյութեր, որոնք վտանգավոր են մարդկանց առողջության, ինչպես նաև ոռոգման համար:





Միաժամանակ, Գեղարքունիքի մարզի անասնապահներն ահազանգեցին կենդանիների անկման դեպքերի մասին։ Կարճաղբյուր գյուղում արդեն 6 կով են մորթել: Եվս 20 կովի էլ հազիվ են փրկել: Անասնապահների համար անհասկանալի վիճակ է ստեղծվել. կենդանիներն անսպասելի սատկում են: Կարմիր գյուղում 2 կով է սատկել, իսկ 15-ի վիճակը վատ է: Արտանիշում անկել է 7 կով, դարձյալ Սևանա լճից ջուր խմելուց հետո, իսկ Ծովինարում անկած կովերը 9-ն են: Գավառի Հացառատ թաղամասից էլ են ահազանգում են, որ կովեր են սատկում, թեև տեղանքն էլ բավականին հեռու է Սևանա լճից, և անասունները ջրվում են այլ աղբյուրներից:



Անասնապահները վստահեցնում են, որ Սեւանի ափին կովերը անկել են լճից ջուր խմելուց հետո։ Ըստ նրանց, Սեւանա լիճը երբեք այսպես մամռակալած չի եղել, իրենց կովերը միշտ էլ լճից ջուր խմել են։  



Նախարարությունը պարզաբանում է



ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարությունը ջրիմուռների աճը պայմանավորում է հետևյալ գործոններով․• Տասնյակ բնակավայրից կեղտաջրերի մուտքը լիճ,• Սպասարկման և ժամանցի օբյեկտներից կեղտաջրերի մուտքը լիճ, • Գյուղատնտեսությունը և անասնապահությունը,• Ֆոսֆորի և ազոտի մուտքը լիճ,• Ջրածածկ և ափամերձ անտառաշերտից օրգանական նյութերի մուտքը լիճ,• Բարձր ջերմաստիճանը և կլիմայական փոփոխությունները,• Տեղումների սակավությունը,• Քամիների ինտենսիվությունը և դրա պատճառով բարձր գոլորշիացումը:




https://www.facebook.com/mnparmenia/posts/2219906041591413




Ի՞նչ են ասում մասնագետները



Շրջակա միջավայրի նախկին փոխնախարար, անտառագետ Այսեր Ղազարյանը Սևանի ափամերձ հատվածների կանաչելու գործընթացը պայմանավորում է մի քանի գործոններով, այդ թվում՝ օրգանացմամբ և ակտիվ ջրամբարային էֆեկտով, որով ամեն տարի լճից մեծ ծավալով ջուր է դուրս բերվել։



Ասում է՝ մեկ օր շուտ պետք է դադարեցնել նյութեր արտանետել Սևան, լճի ափամերձ տարածքների ջրածածկ անտառները պետք է մաքրվեն, ափամերձ օբյեկտների կոյուղու և այլ աղտոտված ջրերը չլցվեն լիճ։ Լճում առկա օրգանիկան պետք է ի վերջո դառնա ձկան կեր և ֆոսֆորի որոշակի քանակություն ձկան միջոցով դուրս բերվի, այնինչ այն չի կատարվում, որովհետև մասսայական ապօրինի ձկնագողություն է։



«Առնվազն մի քանի տարի Սևանին ընդհանրապես չպետք է ձեռք տալ և փորձել վերոնշյալ խնդիրները դադարեցնել, որպեսզի կայունացնենք լիճը, բերել այն վիճակի, որ ինքն իրեն կարգավորի»,- նշել է Այսեր Ղազարյանը։



 Շրջակա միջավայրի նախարարի խորհրդական Կարեն Ճենտերեճյանը լճի ափերի կանաչելու պատճառ չի համարում Սևանից լրացուցիչ ջրառի ավելացումը, ասում է՝ այն անմիջական բացասական ազդեցություն կունենա լճի համար այն դեպքում, եթե լճի ջրի ընդհանուր բալանսը բացասական լինի։





Նրա փոխանցմամբ՝ մաքրման կայանների վերաբերյալ խնդիրներ կան, քանի որ դրանք միայն մեխանիկական մաքրում են կատարում, կենսաբանական մաքրում իրականացնելու հնարավորություն չունեն, այսինքն՝ լիճ թափվող նյութերը չեն կարողանում անվտանգ ձևով լիճ ուղարկել։



Ըստ Կարեն Ճենտերեճյանի՝ Նախարարությունը դեռևս նախորդ տարվանից մեծ աշխատանք է իրականացնում, որպեսզի ափամերձ յուրաքանչյուր օբյեկտ ունենա իր մաքրման կայանը։



Քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները ստեղծել են «SOS Սևան» նախաձեռնությունը և բոլոր հետաքրքված քաղաքացիներին հրավիրում են քննարկման՝ Սևանի փրկության առաջակությունների մշակման և Կառավարությանը ներկայացնելու համար:



 «Գիտնականներն ու հասարակությունն ահազանգում են Սևանա լճի ներկայիս աղետալի վիճակի մասին և կոչ անում շտապ միջոցներ ձեռնարկել լճի փրկության համար, որպեսզի Սևանա լճի համար անդառնալի հետևանքներ չունենանք: Ցավոք, պատկան մարմինները, ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարությունը նսեմացնում են առկա վտանգները և չեն առաջարկում առաջնահերթ քայլեր Սևանի փրկության համար»,- հայտարարել են նախաձեռնության անդամները։



ՀՀ ԿԵ ՍԱՏՄ ղեկավար Գեւորգի Ավետիսյանը Ֆեյսբուքի իր էջում անդրադարձել է աղմուկ հանած միջադեպին,երբ համացանցում տեղեկություններ էին տարածվել, որ Սեւանից ջուր խմելուց հետո կենդանիներ են սատկել։




https://www.facebook.com/georgi.avetisyan/posts/2448824108472411




ՍԱՊՏ-ն փորձանմուշներ է վերցրել սատկած կովերից և լաբորատոր փորձաքննությունների արդյունքները պատրաստ կլինեն երեքշաբթի։ 



Ի՞նչ միջոցառումներ են ձեռնարկվել



Լճի էկոլոգիական վիճակի կայունացման նպատակով Շրջակա միջավայրի նախարարությունը իրականացրել և իրականացնում է մի շարք գործողություններ.• Ամենօրյա աշխատանքներ են տարվում ոռոգման ջրի պահանջարկի ճշգրտման և Սևանից ջրառի նվազեցման ուղղությամբ,• Շարունակական մոնիթորինգ է իրականացվում՝ լճի առկա վիճակի վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալու նպատակով և աշխատանքներ մոնիթորինգի համակարգի հզորացման համար,• Շրջակա միջավայրի նախարարությունը դիմել է նաև ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին՝ Սևանա լճին և հարակից տարածքին Կենսոլորտային պահպանավայրի կարգավիճակ տալու նպատակով։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ից ստացված պաշտոնական գրության համաձայն, այդ ուղղությամբ աշխատանքներն արդեն մեկնարկել են։ 



Գերմանիայի Հելմհոլցի կենտրոնի և ԳԱԱ Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտի ներգրավմամբ իրականացվել է Սևանա լճի ջրի որակի մոնիթորինգի և հատակային նստվածքների 1D մոդելավորում։ 



Նախարարությունը պաշտոնական նամակով դիմել է ԳԴՀ կրթության և գիտության նախարարությանը՝ լայնածավալ մոնիթորինգային աշխատանքներ իրականացման նպատակով, ներառյալ՝ լճի համար սնուցող նյութերի հաշվեկշռի գնահատում և սնուցող նյութերի կառավարման նպատակների սահմանում, էֆտրոֆացման գնահատման 1D մոդելի մշակում (սնուցող նյութեր, պլանկտոն, ջրում լուծված թթվածին), հիդրոդինամիկական 3D մոդելի մշակում, արբանյակային հեռահար զոնդավորման միջոցով ջրի որակի գնահատում, կառավարման տարբեր սցենարների գնահատում և ջրի որակի վրա ազդեցության հիմնական խնդիրների բացահայտում, և այլն։



Նախարարության հաղորդման համաձայն.



• 5 միլիոն եվրո դրամաշնորհ է նախահամաձայնեցվել ԵՄ կողմից Սևանա լճին վերաբերող բնապահպանական խնդիրների լուծման համար։ • Կառավարությունում քննարկվել է լիճ թափվող գետերի հուների մաքրման հարցը։• Հստակեցվել են մինչև 1901.5մ մաքրման ենթակա ջրածածկ տարածքները (770հա), հայտարարվել է մրցույթ և նախատեսվում է ամբողջությամբ մաքրել 2019-22թթ։• Նախարարությունը մշակում է օրենսդրական նախագծեր, որոնք նպատակաուղղված են կոմունալ-կենցաղային կեղտաջրերով աղտոտման նվազեցմանը։ • Սևանա լճի ափամերձ տարածքներում գործունեություն ծավալող 14 խոշոր տնտեսավարող նախարարության պահանջով իրենց սպասարկման և ժամանցի կետերում տեղադրել են կեղտաջրերի մաքրման կայաններ։• Մշակվել է կողակի վերականգնման ծրագիր, որը հանդիսանում էր Սևանա լճի մաքրման հիմնական գործոններից մեկը:



Նկարը՝  Կարեն Հովհաննիսյանի



Սևանա լճի տարածքում ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ հայտարարություն է տարածել նաև ՀՀ առողջապահության նախարարությունը՝ նշելով, որ



իր լիազորությունների շրջանակներում իրականացնում է լճի ափամերձ տարածքների և ջրի սանիտարահամաճարակային վիճակի մոնիտորինգ։




https://www.facebook.com/ministryofhealthcare/posts/2370210483220067




Նախարար Արսեն Թորոսյանի հանձնարարությամբ ՀՀ ԱՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնի մասնագետները կատարելու են ափամերձ տարածքների ջրի նմուշառում և լաբորատոր հետազոտություն։



Ի վերջո՝ լողա՞լ ջրում, թե՞՝ ոչ



«ԷկոԼուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի նախագահ Ինգա Զարաֆյանի հաղորդմամբ, ծաղկման հետևանքով ջրիմուռներն արտադրում են տոքսիկ նյութեր, որոնք վտանգավոր են մարդկանց առողջության, ինչպես նաև ոռոգման համար: «Իհարկե  դա չի նշանակում, որ մարդիկ, մտնելով ջուրը, թունավորվելու են»,- ընդգծեց բնապահպանը:



Նա միաժամանակ նշեց, որ Սևանում ջրիմուռների ծաղկումից 2-3 շաբաթ հետո այդ ջրիմուռները կնստեն լճի հատակին, բայց  դրանով  ջրի աղտոտումը շարունակվելու է, իսկ երկու-երեք ամիս հետո նորից կարող է լիճը ծաղկել։ Սա լուրջ վտանգ է և պետք է դրանից ազատվել։



Կարեն Ճենտերեճյանը լճի վիճակը համարում է անհանգստացնող, սակայն ընդգծում է՝ դա չի նշանակում, որ քաղաքացիները չպետք է գնան Սևան, նրանք միայն չպետք է լողան լճի ծաղկած ափերում։



Շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյանն իր հերթին Կառավարության նիստից հետո լրագրողների հետ զրույցում վստահեցրել էր, որ 7-10 օրվա ընթացքում լճում առաջացած կանաչ զանգվածը կքայքայվի ու կվերանա։



Ստեղծված իրադրության և իրարամերժ հայտարարությունների պայմաններում մնում է սպասել հետազոտությունների արդյունքներին՝ հասկանալու, թե ի վերջո վտանգավորության ի՞նչ աստիճան է Սևանա լճում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/faq/kanach-sevan</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>