<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/science/archimedes-molecule/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 14 Nov 2026 15:08:49 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link>https://shesht.am/science/archimedes-molecule</link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20599</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 05:10:50 +0000</pubDate>

            <title>Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները երկու ոսկե էլեկտրոդների միջև ամրացված պարուրաձև մոլեկուլում էլեկտրական հոսանքով ուղղորդված շարժում են առաջացրել։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս շարժման ուղղությունը փոխվել է, իսկ ավելի բարձր լարման դեպքում հոսանքի ուժը կտրուկ աճել է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/archimedes-molecule-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի և միջազգային գործընկերների թիմը մեկ մոլեկուլից շարժիչ է ստեղծել՝ օգտվելով Արքիմեդի պտուտակի սկզբունքից։ Nature ամսագիրը հոկտեմբերի 22-ին հրապարակել է գրախոսված աշխատանքի վաղ տարբերակը։ Փորձերը կատարվել են 4,2 կելվին ջերմաստիճանում՝ բացարձակ զրոյից ընդամենը մի քանի աստիճան բարձր։



Շարժիչի հիմքում հելիցեն կոչվող պարուրաձև օրգանական մոլեկուլ է, որը Կոպենհագենի համալսարանի քիմիկոսները պատրաստել են հատուկ այս հետազոտության համար։ Այն ծծմբի ատոմների միջոցով ամրացրել են ոսկե երկու էլեկտրոդների միջև։ Եթե դասական Արքիմեդի պտուտակը ջուր է տեղափոխում, ապա այս համակարգում մոլեկուլի միջով անցնող էլեկտրոնների հոսքն է պտտող ուժ ստեղծում։



Լարում կիրառելիս գիտնականները գրանցել են հոսանքի ուժի պարբերաբար կրկնվող, որոշակի հերթականությամբ թռիչքներ։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս փոխվել է նաև այդ հերթականությունը։ Հետազոտողները դա մեկնաբանում են որպես մոլեկուլի ուղղորդված պտույտի և դրա ուղղության փոփոխության նշան․ փորձի ընթացքում անմիջականորեն չափվել է էլեկտրական հոսանքը։



Որոշակի շեմից բարձր լարման դեպքում հոսանքը կտրուկ աճել է՝ որոշ չափումներում մինչև հարյուրապատիկ։ Վեյցմանի ինստիտուտը պարզաբանում է, որ հաշվարկային մոդելն այդ աճը կապում է քայլային շարժումից անընդհատ պտույտի անցման հետ։ Պտտվելիս մոլեկուլն անցնում է այնպիսի դիրքերով, որոնք ավելի լավ են հաղորդում էլեկտրոնները, բայց հանգստի վիճակում էներգետիկորեն անբարենպաստ են։



Էլեկտրոդների միջև հեռավորությունը փոխելով՝ հնարավոր է եղել ձգել կամ սեղմել մոլեկուլը և տեղաշարժել հոսանքի աճի շեմը։ Հեռավորությունը կարգավորվել է 0,1 նանոմետրից փոքր քայլերով։ Այսպիսով, համակարգի էլեկտրական վարքը կախված է եղել նաև պարույրի մեխանիկական ձևից։



Հեղինակները համեմատական փորձեր են կատարել նաև պարուրաձև կառուցվածք չունեցող անտրացենի ածանցյալով։ Այդ միացումներում հոսանքի նման կտրուկ աճ չի նկատվել։ Քվանտամեխանիկական հաշվարկների հետ համադրված՝ այս արդյունքն ամրապնդում է աճը հենց հելիցենի կառուցվածքի և շարժման հետ կապող բացատրությունը։



Ստեղծված համակարգը մոլեկուլային էլեկտրոնիկայի փորձարարական նախատիպ է։ Բարձր լարման տակ անընդհատ պտույտը ներկայացված է որպես չափումներին համապատասխանող մոդելային բացատրություն, իսկ սենյակային ջերմաստիճանում կայուն աշխատանք այս փորձերով չի ցուցադրվել։ Բացի այդ, մեծ հոսանքների դեպքում մոլեկուլային միացումները կարող են անդառնալիորեն փոխվել, ինչը դեռ պետք է հաշվի առնել բազմակի օգտագործման սարքեր մշակելիս։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/archimedes-molecule</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>