<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/science/early-tetrapod-neck/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 15 Oct 2026 15:17:55 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link>https://shesht.am/science/early-tetrapod-neck</link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20503</guid>

            <pubDate>Thu, 15 Oct 2026 15:17:53 +0000</pubDate>

            <title>Վաղ քառոտանիների պարանոցը քիչ շարժուն էր․ նոր մոդելը վերանայում է հին վարկածը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ձկներից քառոտանի ողնաշարավորների առաջացման ընթացքում գանգի և ուսագոտու բաժանումը, ըստ նոր մոդելի, անմիջապես չի մեծացրել պարանոցի շարժունությունը։ Հետազոտողները վաղ ձևերի մեծ մասի համար շարժման ընդամենը մի քանի աստիճանի հնարավորություն են գնահատել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-tetrapod-neck-wide.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Վաղ քառոտանիների պարանոցը քիչ շարժուն էր․ նոր մոդելը վերանայում է հին վարկածը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ուփսալայի համալսարանի հետազոտող Դանա Կորնեյզելի ղեկավարած միջազգային խումբը արդյունքները հոկտեմբերի 14-ին հրապարակել է Nature ամսագրում։ Աշխատանքը կասկածի տակ է դնում երկարամյա վարկածը, թե գլխի ավելի ազատ շարժումն էր այն առավելությունը, որի շնորհիվ քառոտանիների նախնիների գանգը տարանջատվեց ուսագոտուց։
Այդ կենդանիների մարմնի առանցքային հենարանում մեծ դեր ուներ քորդան՝ ձգված փափուկ հյուսվածքային ձողը։ Այն պահպանվում էր նաև հասուն տարիքում, իսկ շրջապատող ոսկրային ու աճառային տարրերը չէին կազմում ժամանակակից ցամաքային ողնաշարավորների մեծ մասին բնորոշ հոդավորված համակարգը։ Այդ պատճառով միայն ոսկորների ձևով պարանոցի շարժումը գնահատելը դժվար էր։
Գիտնականները որպես համեմատական մոդել ընտրել են լճային թառափին, որը նույնպես պահպանում է քորդան։ Տասը երիտասարդ առանձնյակների հյուսվածքները փորձարկման սարքով ծռելով և ոլորելով՝ նրանք չափել են դրանց մեխանիկական հատկությունները։ Ապա այդ տվյալները համադրել են վեց վերացած տեսակների բրածոներից վերականգնված չափերի հետ։
Մոդելի համաձայն՝ Tiktaalik-ի գլխի կողային շեղումը կարող էր հասնել մոտ 5,5 աստիճանի, իսկ բարձրացումը՝ 2,25 աստիճանի։ Մի շարք այլ վաղ ձևերի հնարավորություններն ավելի փոքր էին։ Բացառություն էր համեմատաբար երկար պարանոց ունեցող Whatcheeria-ն․ նրա համար գնահատվել է մինչև 32 աստիճան կողային շեղում և 12 աստիճան բարձրացում։
Սրանք շարժման վերին սահմանների գնահատականներ են։ Հաշվարկը հաշվի է առնում առանցքային հենարանի դիմադրությունը, մինչդեռ մաշկը, շրջապատող հյուսվածքներն ու որոշ ոսկրային տարրեր կարող էին լրացուցիչ սահմանափակել շարժումը։ Թառափից ստացված մոդելը նաև կիրառելի չէ բոլոր վերացած ողնաշարավորների համար։
Հեղինակները գանգի և ուսագոտու տարանջատման այլ հնարավոր բացատրություն են առաջարկում՝ տեղաշարժման ժամանակ առջևի վերջույթների դերի աճը։ Այդ դեպքում ուսագոտին ավելի մեծ մասնակցություն էր ստանում մարմնի հենման և շարժման մեջ։ Սա էվոլյուցիոն մեկնաբանություն է, որը բխում է մոդելից ու նախորդ անատոմիական տվյալներից։
Արդյունքները չեն նշանակում, թե քառոտանիները հետագայում շարժուն պարանոց չեն ունեցել։ Դրանք հուշում են, որ գլխի շարժումների լայն շրջանակը ձևավորվել է ավելի ուշ՝ պարանոցի երկարացման և ողերի միջև շարժուն հոդերի զարգացման հետ։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/early-tetrapod-neck</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>