<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/science/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 04 Oct 2026 19:46:19 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link>https://shesht.am/science</link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20381</guid>

            <pubDate>Sun, 04 Oct 2026 19:46:18 +0000</pubDate>

            <title>Ինչո՞ւ են որոշ ինքնաթիռներ երկնքում հետք թողնում, իսկ մյուսները՝ ոչ, նույնիսկ մեծ բարձրության վրա</title>

            <description><![CDATA[<p>Մի ինքնաթիռի հետևում երկար սպիտակ գիծ է ձգվում, իսկ մյուսի հետևում երկինքը մնում է պարզ։ Այս տարբերությունը պայմանավորված է օդի վիճակով և շարժիչների աշխատանքով, ոչ թե ինքնին ապացուցում է «թունավոր նյութերի ցրում»։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/contrails-nasa-jim-ross.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինչո՞ւ են որոշ ինքնաթիռներ երկնքում հետք թողնում, իսկ մյուսները՝ ոչ, նույնիսկ մեծ բարձրության վրա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Խմբագրությանը փոխանցված տեսանյութում երևում են երկնքի սպիտակ շերտերը, իսկ դրանց ուղեկցող գրությունը մարդկանց թունավորելու մասին է։ Սակայն կադրերը չեն բացահայտում օդի քիմիական կազմը, ինքնաթիռների ճշգրիտ բարձրությունը կամ նկարահանման վայրի եղանակային պայմանները։ Տեսանելի գիծը և դրա մասին արված եզրակացությունը տարբեր բաներ են։



Քննարկվող տեսանյութը՝ տրամադրված խմբագրությանը։ Նկարահանման վայրն ու ամսաթիվը չեն հաստատվել / © տեսանյութի հեղինակ (անունը հայտնի չէ)



Այդ սպիտակ գծերը կոչվում են կոնդենսացիոն հետքեր։ ԱՄՆ Դաշնային ավիացիոն վարչությունը՝ FAA-ն, բացատրում է՝ վառելիքի այրման ժամանակ առաջանում է նաև ջրային գոլորշի։ Շարժիչից դուրս եկող տաք, խոնավ արտանետումը խառնվում է սառը օդին։ Հարմար պայմաններում գոլորշին խտանում է մանր մասնիկների շուրջ, իսկ կաթիլները սառչում են։ Տեսանելի շերտը հիմնականում սառցե բյուրեղներից կազմված ամպ է, ոչ թե անտեսանելի ջրային գոլորշին։



Միայն մեծ բարձրությունը բավարար չէ։ Կարևոր են հենց թռիչքի տեղում օդի ջերմաստիճանն ու խոնավությունը։ Գետնից կողք կողքի թվացող ինքնաթիռները կարող են տարբեր բարձրությունների վրա լինել։ Նույնիսկ նույն բարձրության օդը միատեսակ չէ․ մի հատվածը կարող է ավելի խոնավ լինել, մյուսը՝ ավելի չոր։ Ուստի «երկուսն էլ բարձր են թռչում» դիտարկումը դեռ չի նշանակում, որ երկուսն էլ նույն պայմաններում են։



NASA-ն նշում է, որ չոր օդում հետքը կարող է վերանալ վայրկյանների կամ րոպեների ընթացքում։ Սառցե բյուրեղները սուբլիմացվում են՝ անմիջապես վերածվելով գոլորշու։ Իսկ սառույցի նկատմամբ գերհագեցած օդում շրջակա ջրային գոլորշին ավելանում է բյուրեղներին, և հետքը պահպանվում ու աճում է։ Այն կարող է ժամերով մնալ, քամուց լայնանալ և նմանվել փետրավոր ամպերի։



Նույն պատճառով հետքը երբեմն ընդհատվում է, հետո նորից հայտնվում․ ինքնաթիռն անցնում է տարբեր ջերմաստիճանով ու խոնավությամբ օդային հատվածներով։ Դրա համար պարտադիր չէ որևէ սարք միացնել կամ անջատել։ Իսկ գծերի հատվելը բնականորեն հնարավոր է տարբեր ուղղություններով թռիչքների դեպքում․ քամին նաև տեղափոխում ու ձևափոխում է ավելի վաղ առաջացած հետքերը։



Նշանակություն ունեն նաև շարժիչի տեխնոլոգիան ու վառելիքի բաղադրությունը, որոնք ազդում են արտանետման և սառցե բյուրեղների առաջացման վրա։ Այսինքն՝ «հետք կա կամ չկա» տարբերությունը մեկ պատճառ չունի։ Իսկ հետքի բացակայությունը չի նշանակում, որ ինքնաթիռն ընդհանրապես արտանետումներ չունի․ դրանց մեծ մասը աչքով տեսանելի չէ։



ԱՄՆ Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալությունը՝ EPA-ն, տարբերակում է կոնդենսացիոն հետքերն ու իրական նպատակային ցրումը, օրինակ՝ գյուղատնտեսական աշխատանքները։ Սպիտակ գծի երկարությունը կամ պահպանվելը ինքնին թունավորման ապացույց չէ։ Այս կոնկրետ կադրերի հանգամանքները գնահատելու համար անհրաժեշտ են նկարահանման տեղն ու ժամը, թռիչքի տվյալները և վերին օդաշերտերի չափումները, որոնք տեսանյութը չի տալիս։



Սա չի նշանակում, թե ավիացիան բնապահպանական ազդեցություն չունի։ Շարժիչներն արտանետում են ածխաթթու գազ և այլ աղտոտիչներ, իսկ երկար պահպանվող հետքերն ազդում են Երկրի ջերմային հաշվեկշռի վրա։ Սակայն այդ ուսումնասիրվող ազդեցությունները մարդկանց միտումնավոր թունավորելու պնդման ապացույց չեն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/why-planes-leave-contrails</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20351</guid>

            <pubDate>Tue, 29 Sep 2026 07:43:58 +0000</pubDate>

            <title>Պատմության ամենամեծ օբյեկտը ուղեծրում․ կկարողանա՞ Starship-ը երկու տարի անց մարդկանց հասցնել Լուսին</title>

            <description><![CDATA[<p>2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Starship-ն առաջին անգամ ուղեծրային թռիչք կատարեց՝ դառնալով մեկ արձակմամբ Երկրի ուղեծիր դուրս բերված ամենամեծ և ամենազանգվածեղ օբյեկտը։ Մոտ հիսուն մետր բարձրությամբ ու ինը մետր տրամագծով տիեզերանավի թռիչքն ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով, սակայն այն կարողացավ վերահսկելիորեն վերադառնալ Երկիր։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ SpaceX-ը կհասցնի պատրաստվել NASA-ի՝ 2028 թվականի սեպտեմբերին նախատեսված լուսնային վայրէջքին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/starship-orbital-flight-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Պատմության ամենամեծ օբյեկտը ուղեծրում․ կկարողանա՞ Starship-ը երկու տարի անց մարդկանց հասցնել Լուսին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տիեզերական համակարգերը հաճախ տարիներ շարունակ են փորձարկել՝ կատարելով բազմաթիվ արձակումներ։ Խորհրդային «Զենիթ-2»-ը կամ «Պրոտոնը», օրինակ, անցել են տարիներ տևած փորձարկումներ՝ բառացիորեն տասնյակ արձակումներով։ Այդ դեպքում ինչո՞ւ է Starship-ի տասնչորս արձակումներից մեկն այսքան մեծ ուշադրության արժանանում։



Պատճառը աննախադեպ իրադարձությունն է, որն ազդում է տիեզերագնացության զարգացման վրա ոչ միայն ԱՄՆ-ում, այլև Ռուսաստանում։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին մարդկությունն առաջին անգամ Երկրի ուղեծիր դուրս բերեց այսքան մեծ ու զանգվածեղ առանձին օբյեկտ։ Ինչ կողմից էլ նայենք, արձակումը պատմական էր։



Starship-ի արձակումը / © SpaceX



Մինչ այդ այս առումով առաջատարը Skylab ուղեծրային կայանն էր, որը տիեզերք էր ուղարկվել դեռ 1973 թվականին։ Դրա երկարությունը չէր հասնում երեսուն մետրի, իսկ տրամագիծը՝ յոթ մետրի։ Ծավալով ու զանգվածով և՛ այն, և՛ ավելի ուշ ստեղծված ամերիկյան շաթլներն ու խորհրդային «Բուրանը» զգալիորեն զիջում էին Starship-ին։



Կարելի է առարկել, որ Starship-ը միաժամանակ և՛ տիեզերանավ է, և՛ հրթիռի երկրորդ աստիճան, ուստի պատմական ռեկորդն այնքան էլ «արդար» չէ։ Բայց հենց երկրորդ աստիճանը՝ տիեզերանավաշինության համար աննախադեպ հսկայական բաքերով հանդերձ, ուղեծիր հասցնելն է տալիս հնարավորություններ, որոնք նախկինում ոչ ոք չուներ։ Այդ բաքերի շնորհիվ տիեզերանավը, ուղեծրում վերալիցքավորվելուց հետո, կկարողանա հասնել Լուսին կամ Մարս և վայրէջք կատարել այնտեղ։



Սակայն հարցը միայն ռեկորդները չեն։ Կան ավելի կարևոր հանգամանքներ։



Ի՞նչը խանգարեց ամբողջությամբ կատարել փորձարկման ծրագիրը



Տասնչորսերորդ փորձնական թռիչքն առաջին իսկ րոպեներից ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով։ Աստիճանների բաժանումից անմիջապես հետո առաջին աստիճանի երկու Raptor շարժիչ չվերագործարկվեց։ Մյուսները փոխհատուցեցին դրանց աշխատանքը, և առաջին աստիճանը հիմնականում իջնում էր նախատեսված պարամետրերով։ Իջեցման ավարտին տեղի ունեցած պայթյունը նախապես ծրագրված էր․ դրա համար պայթուցիկ նյութ էր տեղադրվել։



Երկրորդ աստիճանի խնդիրներն ի հայտ եկան դեռ բարձրանալու ընթացքում․ խափանվեց դրա վեց Raptor շարժիչներից մեկը։ Մի քանի րոպե թռիչքի շարունակությունը հարցականի տակ էր․ SpaceX-ը պետք է որոշեր՝ բավարար չափով վստահո՞ւմ է երկրորդ աստիճանի վիճակին, որպեսզի այն ուղեծիր դուրս բերի։ Ի վերջո որոշումն ընդունվեց, սակայն տատանվելու պատճառներն ավելի քան հասկանալի էին։



Skylab-ի չափերը թույլ էին տալիս տիեզերագնացներին վազել նաև այսպես՝ առանց վազքուղու։ Բայց նույնիսկ այս կայանի տրամագիծը մոտ մեկ քառորդով փոքր էր Starship-ի տրամագծից / © Wikimedia Commons



Երբ մեկ արձակմամբ ուղեծիր եք դուրս բերում երբևէ արձակված ամենամեծ օբյեկտը, դրա հնարավոր անկման ռիսկերը նույնպես մեծանում են։ Իսկ Starship-ի դեպքում խնդիրը սրվում է նաև նյութի պատճառով․ պողպատե կառուցվածքը մթնոլորտում այրվելու նկատմամբ շատ դիմացկուն է։



Հենց այդ ռիսկերի պատճառով էր, որ ԱՄՆ Դաշնային ավիացիոն վարչությունը՝ FAA-ն, ձգձգում էր 14-րդ արձակման արտոնագրի տրամադրումը։ Սկզբում այն նախատեսված էր սեպտեմբերի 22-ին։ Կարգավորող մարմինը պահանջում էր մշակել հնարավոր խափանումների սցենարները և պատրաստ լինել դրանցից յուրաքանչյուրի դեպքում ընդհատելու թռիչքը։



Ի վերջո նման անհրաժեշտություն առաջացավ․ արդեն ուղեծրում տիեզերանավ-երկրորդ աստիճանի համակարգերի ներքին ստուգումները կատարյալ արդյունք չտվեցին։ Թե հատկապես ինչն էր սխալ՝ հայտնի չէ։ Տեխնիկապես հնարավոր տարբերակները, սակայն, շատ չեն․ խնդիրը կարող էր լինել շարժիչում կամ վառելիքի պահպանման ու մատակարարման համակարգերում։ Կրկին ի հայտ եկան այն դժվարությունները, որոնց համակարգն արդեն բախվել էր՝ Raptor շարժիչների և դրանց հետ կապված հանգույցների վերագործարկումը։



Սա չի նշանակում, որ ամբողջ համակարգի վիճակը վատ է։ Իսկապես մեծ ու բարդ նախագծերն արագ չեն հասունանում։ Եթե նոր հրթիռի փորձարկումներն անցնում են ընդհանրապես առանց խնդիրների, հնարավոր է՝ հրթիռն այնքան էլ նոր չէ․ կիրառվել են արդեն փորձված լուծումներ, ուստի խափանումներն էլ քիչ են։



Հիշենք խորհրդային տիեզերագնացության պատմությունը։ Հեղինակի գնահատմամբ՝ ԽՍՀՄ-ում մշակված լավագույն հրթիռային համակարգը՝ Ն-1-ը, հենց շարժիչների խնդիրների պատճառով ձախողեց բոլոր չորս արձակումները։ Ինչպես նա գրել էր իր նախորդ վերլուծությունում, մշակողները համոզված էին, որ հինգերորդը հաջող կլիներ, և այդ տեսակետը շարունակում է պաշտպանել նաև «Ռոսկոսմոսը»։ Սակայն երկրի ղեկավարությունը բավարար ըմբռնում չցուցաբերեց, Ն-1-ի ծրագիրը փակվեց, իսկ դրան փոխարինելու եկած «Էներգիան», նույն գնահատմամբ, այնքան անարդյունավետ էր, որ դրանից ևս գրեթե անմիջապես հրաժարվեցին։



Raptor շարժիչներից մեկի խափանումը տեսանելի էր SpaceX-ի ուղիղ հեռարձակման ժամանակ։ Հեղինակը Raptor-ը համարում է աշխարհի ամենաարդյունավետ հեղուկահրթիռային շարժիչը՝ ընդգծելով դրա լրիվ հոսքով փուլային այրման սխեմայի նորարարությունն ու մշակման դժվարությունները / © SpaceX



Ինչո՞ւ հիշեցինք այս պատմությունը։ Շարժիչների հետ կապված դժվարությունները ոչ միայն Starship-ի տեխնիկական հասունության, այլև այն մշակողների հոգեբանական կայունության փորձությունն են։ Համարժեք արձագանքի դեպքում ԱՄՆ-ը տարիներով կարող է գրեթե մենաշնորհ ձեռք բերել մեծ օգտակար բեռով հեռավոր տիեզերական թռիչքների ոլորտում։ Չափազանց մեծ կամ, հակառակը, անբավարար ռիսկի գնալու դեպքում Starship-ի մշակողները կարող են կրկնել Ն-1-ի և խորհրդային լուսնային ծրագրի ճակատագիրը՝ խոշոր ձախողում առանց այն անխուսափելի դարձնող տեխնիկական պատճառների։



Իսկ ի՞նչ ցույց տվեց տասնչորսերորդ փորձարկումն այս տեսանկյունից։



Հանգստություն պահպանել փոթորկի մեջ



Հեղինակը շեշտում է, որ SpaceX-ում ամենաբարձր մակարդակի առանցքային տեխնիկական որոշումները կայացնում է Իլոն Մասկը՝ մարդ, որը բուհական ինժեներական կրթություն չունի, թեև ինքնուրույն բացառիկ խոր գիտելիքներ է ձեռք բերել։ Համարձակ ու անսպասելի լուծումների տեսանկյունից սա առավելություն է, սակայն ռիսկերի գնահատման առումով երբեմն դարձել է թե՛ նրա, թե՛ ընկերության թույլ կողմը։



Օրինակ՝ Starship-ը չժանգոտվող պողպատից կառուցելու նրա անձնական ընտրությունը սկզբում առաջացրել էր ինժեներների դիմադրությունը։ Սակայն Մասկը պնդեց իր որոշումը, և այն ճիշտ դուրս եկավ։ Նման դեպքերը միայն չժանգոտվող պողպատով չեն սահմանափակվում։



Միևնույն ժամանակ, ըստ հեղինակի, Մասկի՝ անձնական վտանգի զգացողությունը բավական բթացած է։ Մի անգամ նա խնջույքի ժամանակ, կատակելով, ազդրի վրայով նետել էր սումոյի ըմբիշի։ Վերջինս կշռում էր 150 կիլոգրամ, և նրանից զգալիորեն թեթև ձեռնարկատերը լուրջ վնասել էր պարանոցը։ Հետագա տարիներին նա ստիպված էր լինում քնել հատակին, սառույց դնել պարանոցին և մի քանի վիրահատության ենթարկվել։



Երբ նման բնավորությամբ մարդը կարևորագույն որոշումներ է ընդունում մարդկության երբևէ իրականացրած ամենաբարդ տիեզերական ծրագրերից մեկի համար, դա ակամա մտորումների տեղիք է տալիս։ Սակայն այս անգամ Մասկը ցույց տվեց, որ կարող է արագ, հենց ընթացքի մեջ կշռադատված որոշումներ ընդունել։ Վեց շարժիչներից մեկի խափանումից հետո նա, այնուամենայնիվ, համաձայնեց մյուսներից մեկի կրկնակի գործարկմանն ու արագությունը ուղեծիր դուրս գալու համար անհրաժեշտ մակարդակին հասցնելուն։ Բայց միայն այն բանից հետո, երբ երկրորդ աստիճանից ստացված տվյալների վերլուծությունը ցույց տվեց, որ խափանված շարժիչը չի վնասել երեք կենտրոնական Raptor-ների աշխատունակությանը։



Այնուհետև ընտրվեց ավելի զգուշավոր տարբերակը․ նախատեսված վեց պտույտի փոխարեն տիեզերանավը կատարեց ընդամենը երկուսը, որից հետո արգելակման իմպուլսով ուղղվեց դեպի օվկիանոս։ Ջրի մակերևույթի մոտ այն լրացուցիչ արգելակեց՝ նմանակելով աշտարակի մոտ վայրէջքը։



Առաջին աստիճանի իջեցումն ընդհանուր առմամբ ընթացավ նախատեսվածին մոտ․ վերջնական արագությունն այնքան փոքր չէր, որքան 13-րդ փորձարկման ժամանակ, բայց մնում էր ընդունելի։ Երկրորդ աստիճանը նույնպես վերահսկելիորեն վայրէջք կատարեց ջրի վրա։ Ջրի հետ շփումից հետո տեղի ունեցած պայթյունը հեղինակը բացատրում է տաք հրթիռի և սառը ջրի շփմամբ՝ այն համարելով սպասելի։



Starship-ը նախագծված է որպես ամբողջությամբ բազմակի օգտագործման համակարգ։ Սակայն երկու աստիճանների կրկնակի օգտագործմանը անցնելու համար դեռ անհրաժեշտ են լրացուցիչ վստահություն և նոր փորձարկումներ։ Երկու աստիճանների շարժիչների խափանումները՝ երկուսը ստորինում, մեկը վերինում, ըստ հեղինակի, գրեթե հաստատ կխանգարեն դրանք բռնել նաև հաջորդ՝ 15-րդ փորձարկման ժամանակ։ Այդուհանդերձ, այս թռիչքով օգտակար բեռն առաջին անգամ հասավ ուղեծիր, և հավաքվեցին շարժիչների աշխատանքի մասին նոր փորձնական տվյալներ։



Սա ծրագրի համար խիստ անհրաժեշտ, լուրջ հաջողություն է։ ԱՄՆ-ը շարունակում է ծրագրել մարդկանց վայրէջքը Լուսնի հարավային բևեռի շրջանում 2028 թվականի աշնանը։ Առաքելությունը չափազանց բարդ է մի շարք պատճառներով․ դրանց մի մասին հեղինակը նախկինում անդրադարձել էր լուսնային միջավայրի վտանգների մասին հոդվածում՝ պնդելով, որ որոշ խնդիրներ NASA-ում ևս դեռ լիարժեք չեն գիտակցում։



Չինաստանը դեռ հեռու է «Չանչժեն-10» լուսնային հրթիռի՝ մարդկանց Լուսին ուղարկելու տարբերակի լիարժեք պատրաստությունից։ Սակայն այս տարի դրա տարբերակներից մեկն արդեն բեռ է հասցրել ուղեծիր։ Հեղինակի գնահատմամբ՝ սա SpaceX-ին սխալները շտկելու համար քիչ լրացուցիչ ժամանակ է թողնում / © Wikimedia Commons



Որպեսզի վայրէջքն իրականություն դառնա, մեկնարկից հետո Starship-ը պետք է բազմիցս վառելիք ստանա Starship տանկերներից․ առանց դրա հեռավոր թռիչքի համար վառելիքը չի բավականացնի։ Իսկ բազմաթիվ վերալիցքավորումները նախ պահանջում են բազմաթիվ ուղեծրային թռիչքներ, որոնց ընթացքում պետք է փորձարկվի վառելիքի փոխանցումը։ Ֆիզիկայի տեսանկյունից այստեղ անլուծելի խնդիր չկա, բայց գործնականում ոչ ոք երբևէ ուղեծրում հեղուկացված գազեր չի փոխանցել նման մեծ ծավալներով։ Հետևաբար կարող են ի հայտ գալ տեխնիկական մանրամասներ, որոնց մասին առայժմ ոչ ոք չի պատկերացնում։



Այն երեք տարիների ընթացքում, որոնք երկաստիճան Starship-ին անհրաժեշտ եղան առաջին ուղեծրային թռիչքին հասնելու համար, մշակողները բարձրացնում էին համակարգերի հուսալիությունը։ Հենց դա պետք է կարգավորող մարմիններին թույլ տար թույլատրել տիեզերանավի երկարատև մնալը ուղեծրում։ Առանց այդ երկար «կանգառների» բազմաթիվ տանկերներով վերալիցքավորումն անհնար կլիներ։ Ուստի որքան շուտ տեղի ունենար առաջին ուղեծրային թռիչքը, այնքան լավ։



Նախորդ փորձնական թռիչքների ժամանակ Starship-ի բեկորներ արդեն ընկել են Երկիր։ Թեև այժմ դրանց նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելու հավանականությունը շատ ավելի փոքր է, քան առաջին տասը արձակումների ընթացքում, այն դեռ պահպանվում է և բարդացնում ուղեծրային թռիչքի որոշումը / © Dean Olson via X



Իհարկե, պայմանով, որ ռիսկն այնքան մեծ չլիներ, որ հանգեցներ Starship-ի բեկորների զանգվածային անկմանը Երկրի վրա։ Թեև երկու աստիճաններում էլ կա թռիչքն արտակարգ իրավիճակում ընդհատելու համակարգ, ողջամիտ քանակի պայթուցիկ նյութով պողպատե իրանը հեշտ չէ մանրացնել։ Իսկ դրա բեկորները մթնոլորտում վատ են այրվում։



SpaceX-ը կարողացավ պահել հավասարակշռությունը․ ռիսկի գնաց բավարար չափով, բայց ոչ չափազանց։ Հենց ստուգումները ցույց տվեցին արդեն Երկրի շուրջ պտտվող երկրորդ աստիճանի պարամետրերի շեղման առաջին նշանները, որոշվեց նախատեսված վեց պտույտի փոխարեն կատարել միայն երկուսը։ Այնուհետև տիեզերանավը վերահսկելիորեն իջեցրին Հավայան կղզիներից հյուսիս ընկած օվկիանոսային հատվածում՝ պահուստային վայրէջքի գոտիներից մեկում։



Ի՞նչ է հաջորդելու



Մի կողմից՝ փորձարկումները լուրջ լավատեսության հիմք են տալիս։ Եթե Starship-ը միանգամյա օգտագործման հրթիռ լիներ՝ ինչպես Մասկից առաջվա շրջանի համակարգերը, այն արդեն կարելի էր համարել հասուն կառուցվածք․ օգտակար բեռը ուղեծիր է հասցնում, ընդ որում՝ մեծ քանակությամբ։ Բազմակի օգտագործման ուղղությամբ ևս առաջընթացն ակնհայտ է։ Հաջորդ թռիչքը նախատեսվում է հոկտեմբերին։ Հեղինակը մեծ է համարում հավանականությունը, որ մինչև տարեվերջ կհաջողվի բռնել երկու աստիճաններն էլ, ապա կրկին օգտագործել նաև երկրորդը․ առաջինն արդեն կրկնակի օգտագործվել է։ Եթե գործը շարունակվի առանց մեկնարկային հարթակի անսպասելի պայթյունների, որոնք վերջին փորձարկումների արդյունքների ֆոնին նրան այնքան էլ հավանական չեն թվում, երկու տարի անց Starship-ը կարող է մարդկանց հասցնել Լուսին։



Այժմ շատ բան կախված է ոչ միայն Մասկից, նրա ինժեներներից ու աշխատողներից, այլև ամերիկյան բյուրոկրատիայից։ FAA-ն, ամենայն հավանականությամբ, յուրաքանչյուր հաջորդ թռիչքի պարամետրերն ավելի զգուշությամբ կստուգի՝ պահանջելով նոր պահուստային սցենարներ ու անվտանգության միջոցներ։ Եթե «որքան շատ թուղթ, այնքան քիչ պատասխանատվություն» տրամաբանությունը չափազանց ուժեղ դառնա, Starship-ի հետագա փորձարկումները կարող են դանդաղել։



Սա, որքան էլ տարօրինակ թվա, շահավետ չէր լինի ոչ միայն ԱՄՆ-ի, այլև Ռուսաստանի համար։ Ինչո՞ւ։



Հիշենք XXI դարի տիեզերագնացության պատմությունը․ մինչև 2010-ականների երկրորդ կեսը Ռուսաստանում ավելորդ էին համարում գումար ծախսել բազմակի օգտագործման հրթիռների մշակման վրա։ Falcon 9-ի հաջողությունից հետո որոշվեց ստեղծել նմանատիպ հրթիռ, բայց Starship-ի նման՝ մեթանային շարժիչներով։ Հասկանալի է, որ գործընթացն արագ չէ․ «Ամուր-СПГ»-ի թռիչքը սպասվում է ոչ շուտ, քան 2030 թվականին։



Սակայն գործընթացը սկսված է։ Եվ որքան շատ օգտակար բեռ է SpaceX-ը հասցնում տիեզերք, այնքան ավելի ուժեղ է ամերիկյան մրցակցության տված խթանը ռուսական տիեզերական ծրագրին։ Starship-ի ուղեծրային թռիչքների մեկնարկով Starlink-ի ակտիվ օգտագործումն ավելի արագ կընդլայնվի։



Առաջին ուղեծրային արձակման որոշումը հնարավորություն տվեց կապի ցանցի համար դուրս բերել 26 առանձնապես ծանր արբանյակ։ Դրանց ընդհանուր թողունակությունը նախկինում համեմատվում էր ավելի թեթև Falcon 9 հրթիռի տասը արձակմամբ դուրս բերվող սովորական Starlink արբանյակների թողունակության հետ։ Սակայն այս թռիչքի հեռարձակման ժամանակ ընկերության մեկնաբաններն այդ գնահատականը հասցրին քսան արձակման համարժեքի։



Նոր տեսակի արբանյակները՝ Starship-ից ուղեծրում տեղակայելուց առաջ։ Այս թռիչքով արձակվեց 26 արբանյակ, որոնց ընդհանուր զանգվածը, ըստ հոդվածի, զգալիորեն գերազանցում էր 40 տոննան։ Մինչ այս թռիչքը Starship-ն ուղեծիր օգտակար բեռ չէր հասցրել / © SpaceX



Նոր տիեզերանավը նշանակում է ամերիկյան արբանյակային խմբավորման ընդլայնման բոլորովին այլ արագություն։ Հոդվածում բերված տվյալներով՝ Երկրի շուրջ գործող մոտ 17 հազար արբանյակից 11 հազարը պատկանում է SpaceX-ին։ Հեղինակի կանխատեսմամբ՝ արդեն 2030-ականների առաջին կեսին ընկերության արբանյակների թիվը կհաշվվի տասնյակ հազարներով։



Նրա գնահատմամբ՝ դա նշանակում է, որ ռուսական «Ռասսվետ» արբանյակային խմբավորումը կստանա պետության հնարավոր ամբողջ աջակցությունը։ Նույնը վերաբերում է յուրաքանչյուր նոր հրթիռի, որը խոստանում է նվազեցնել արձակման արժեքը, այսինքն՝ ապահովել թեկուզ մասնակի բազմակի օգտագործում։



Ուստի Starship-ով արբանյակների առաջին ուղեծրային տեղակայումը պարզապես մեկ արձակմամբ ուղեծիր ուղարկված ամենամեծ օբյեկտի պատմությունը չէ։ Հեղինակի եզրակացությամբ՝ այն նաև ռուսական տիեզերագնացության զարգացման ամենաուժեղ խթաններից մեկն է, որ կարելի է պատկերացնել։



Ալեքսանդր Բերեզինի՝ Naked Science-ում հրապարակված վերլուծությունը։




]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/starship-first-orbit-moon-2028</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20325</guid>

            <pubDate>Mon, 21 Sep 2026 08:18:11 +0000</pubDate>

            <title>NASA-ն ցույց է տվել COSI գամմա-աստղադիտակի հավաքման փուլը</title>

            <description><![CDATA[<p>Լայն տեսադաշտով COSI աստղադիտակը կուսումնասիրի գամմա ճառագայթները, նյութն ու հակամատերիան և աստղերի կյանքի վերջին փուլերը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/30-cosi.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[NASA-ն ցույց է տվել COSI գամմա-աստղադիտակի հավաքման փուլը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Կալիֆոռնիայի համալսարանի Բերքլիի մասնագետները COSI տիեզերական աստղադիտակի դետեկտորային հանգույցը զգուշորեն բարձրացնում են աշխատանքային սեղանից։ NASA-ն լուսանկարը հրապարակել է սեպտեմբերի 18-ին, սակայն կադրն արվել է հուլիսի 8-ին։Դետեկտորային տուփի վերևում երևացող արծաթագույն չորս հատվածները ծածկում են ճկուն էլեկտրական շղթաները։Այդ շղթաները դետեկտորների ազդանշանները փոխանցում են ընթերցող էլեկտրոնիկային։COSI-ն՝ Compton Spectrometer and Imager-ը, լայն տեսադաշտով գամմա-աստղադիտակ է։ Այն ուսումնասիրելու է Ծիր Կաթինում և դրա սահմաններից դուրս տեղի ունեցող էներգետիկ երևույթները՝ նյութի ու հակամատերիայի առաջացումից և ոչնչացումից մինչև աստղերի կյանքի վերջին փուլերը։Առաքելությանը մասնակցում են Բերքլիի և Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանները, ԱՄՆ ռազմածովային հետազոտությունների լաբորատորիան, NASA-ի Գոդարդի կենտրոնը, Northrop Grumman-ը, Space Dynamics Laboratory-ն, Իտալիայի տիեզերական գործակալությունը և այլ հետազոտական կառույցներ։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/cosi-gamma-ray-telescope-assembly</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20322</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 17:33:47 +0000</pubDate>

            <title>Նոր լուսանկարը ցույց է տվել Եռանկյան գալակտիկայի կապույտ կուտակումներն ու վարդագույն աստղային «օրրանները»</title>

            <description><![CDATA[<p>M33-ի պարույր թևերում առանձնանում են երիտասարդ կապույտ աստղակույտերը և աստղագոյացման վարդագույն շրջանները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/29-m33.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Նոր լուսանկարը ցույց է տվել Եռանկյան գալակտիկայի կապույտ կուտակումներն ու վարդագույն աստղային «օրրանները»]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Եռանկյուն համաստեղության M33 պարույր գալակտիկան նոր աստղալուսանկարում երևում է գրեթե դիմահայաց։ Նրա թույլ ոլորված թևերի երկայնքով առանձնանում են երիտասարդ աստղերի կապույտ կուտակումներն ու աստղագոյացման վարդագույն շրջանները։NASA-ի APOD-ը Ջորջ Խացիֆրանցիսի լուսանկարը հրապարակել է սեպտեմբերի 18-ին։M33-ի տրամագիծը գերազանցում է 50 հազար լուսատարին։ Այն Տեղական խմբի երրորդ խոշոր գալակտիկան է՝ Անդրոմեդայից և Ծիր Կաթինից հետո, իսկ մեզանից հեռու է մոտ երեք միլիոն լուսատարի։Ամենապայծառ աստղագոյացման շրջանը՝ NGC 604-ը, լուսանկարում գտնվում է գալակտիկայի կենտրոնից մոտավորապես «ժամը հինգի» ուղղությամբ։M33-ի լավ ուսումնասիրված փոփոխական աստղերը նույնպես օգտագործվել են Տիեզերքի հեռավորությունների սանդղակը ճշտելու համար։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/messier-33-triangulum-galaxy-blue-pink</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20297</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 14:41:01 +0000</pubDate>

            <title>ՀԱՀ-ը 35 տարեկան է. հաջորդ քայլը՝ ավելի մեծ հետազոտական ներուժ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բրյուս Պողոսյանը պատմել է համալսարանի աճի, տարածքի պակասի և հետազոտական ենթակառուցվածքներն ընդլայնելու ծրագրերի մասին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/14-aua.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[ՀԱՀ-ը 35 տարեկան է. հաջորդ քայլը՝ ավելի մեծ հետազոտական ներուժ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի 35-ամյակի առիթով բուհի նախագահ Բրյուս Պողոսյանը ներկայացրել է զարգացման հաջորդ փուլի առաջնահերթությունները՝ նոր տարածքներ, ուժեղ հետազոտական միջավայր և միջազգային ավելի լայն համագործակցություն։ Նրա հարցազրույցը «Արմենպրեսը» հրապարակել է սեպտեմբերի 18-ին։Պողոսյանի խոսքով՝ համալսարանն այժմ ունի ավելի քան 2800 ուսանող։ Աճը նաև տարածքի պակաս է ստեղծել. բուհը չի կարողանում ընդունել բոլոր որակավորված դիմորդներին, իսկ հետազոտությունների ընդլայնման համար անհրաժեշտ են լաբորատոր տարածքներ ու դասախոսների աջակցության համակարգեր։Կրթությունից դեպի հետազոտություն2024–2034 թվականների ռազմավարության շրջանակում համալսարանը նախատեսում է զարգացնել գիտահետազոտական գործունեությունը, ավելացնել արտաքին ֆինանսավորմամբ ծրագրերը և հիմքեր ստեղծել ապագա դոկտորական կրթության համար։ Մեկ այլ ուղղություն է օտարերկրյա ուսանողների ու դասախոսների ներգրավումը։Հարցազրույցում ներկայացվածը զարգացման ծրագիր է. նոր ենթակառուցվածքների և կրթական ուղղությունների մասին խոսքը չի նշանակում, որ դրանք արդեն ամբողջությամբ գործարկված են։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/aua-35-research-expansion-plans</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20278</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 14:03:39 +0000</pubDate>

            <title>Բերքաբերում ներկայացրել են սպիտակ սմբուկի «Տավուշ» սորտը</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտամշակութային հանդիպմանը գյուղի բնակիչները ծանոթացել են բանջարեղենի նոր սորտերի և դրանց մշակության հնարավորություններին։ Ծրագիրը միավորել է սելեկցիան, գյուղատնտեսությունն ու գրականությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/09-berkaber.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բերքաբերում ներկայացրել են սպիտակ սմբուկի «Տավուշ» սորտը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տավուշի Բերքաբեր գյուղում անցկացված հանդիպման ժամանակ ներկայացվել են սմբուկի, լոլիկի և պղպեղի սորտեր։ Դրանց թվում է նաև սպիտակ պտուղներով «Տավուշ» սմբուկը, որի մասին պատմել է գիտնական-սելեկցիոներ Կարինե Սարիկյանը։ Հանդիպումը սեպտեմբերի 19-ին լուսաբանել է «Լուրեր»-ը։


Սյուժեի համաձայն՝ սպիտակ սմբուկի սորտը ստացվել է Այգեձորի բնակլիմայական պայմաններում։ Հանդիպման նպատակը գիտական աշխատանքի արդյունքները գյուղի բնակիչներին ներկայացնելն ու դրանց գործնական կիրառության հնարավորությունները քննարկելն էր։


Տավուշի տնտեսությունների համար պատրաստվել են սերմերի հարյուրավոր նվեր-փաթեթներ։ Դրանք նախատեսված են, որպեսզի գյուղացիները կարողանան ներկայացված մշակաբույսերն աճեցնել իրենց հողամասերում։


Հանդիպումն ունեցել է նաև մշակութային մաս։ Ներկայացվել են Կարինե Սարիկյանի «Երջանկության բանաձև» գիրքը և տավուշցի ստեղծագործողների աշխատանքներն ընդգրկող «Գունագեղ աշխարհ» ժողովածուն։ Կազմակերպիչները նախատեսում են նման հանդիպումներ անցկացնել նաև այլ համայնքներում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/berkaber-white-eggplant-tavush-science</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20235</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 10:08:20 +0000</pubDate>

            <title>«Պրոգրես-96»-ը շուրջ երեք տոննա բեռ է հասցրել Միջազգային տիեզերակայան</title>

            <description><![CDATA[<p>Ռոսկոսմոսի «Պրոգրես-96» բեռնանավը սեպտեմբերի 19-ին ինքնավար ռեժիմով կցվել է Միջազգային տիեզերակայանի «Պոիսկ» մոդուլին։ Այն շուրջ երեք տոննա սնունդ, վառելիք և այլ պաշարներ է հասցրել «Արշավախումբ 75»-ի անձնակազմին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/progress-96-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Պրոգրես-96»-ը շուրջ երեք տոննա բեռ է հասցրել Միջազգային տիեզերակայան]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ռոսկոսմոսի անօդաչու «Պրոգրես-96» բեռնանավը սեպտեմբերի 19-ին՝ ԱՄՆ արևելյան ժամանակով ժամը 09:44-ին, ինքնավար ռեժիմով կցվել է Միջազգային տիեզերակայանին։ Դա Երևանի ժամանակով նույն օրվա 17:44-ն է։

Բեռնանավը միացել է կայանի «Պոիսկ» մոդուլի տիեզերք ուղղված հանգույցին, հայտնել է NASA-ն։ Կցումը նախատեսվածից մոտ երկու րոպե շուտ է ավարտվել։

«Պրոգրես-96»-ը տեղափոխել է շուրջ երեք տոննա սնունդ, վառելիք և այլ պաշարներ «Արշավախումբ 75»-ի անձնակազմի ու ուղեծրային լաբորատորիայի աշխատանքի համար։ NASA-ի հաղորդագրությունը բեռի առանձին բաղադրիչների զանգվածները չի թվարկում։

Տիեզերանավն արձակվել էր սեպտեմբերի 16-ին՝ ԱՄՆ արևելյան ժամանակով ժամը 09:33-ին, Ղազախստանի Բայկոնուր տիեզերակայանից։ Այն ուղեծիր էր դուրս բերվել «Սոյուզ» հրթիռով և ՄՏԿ հասել մոտ երեք օր անց։

NASA-ի տվյալով՝ «Պրոգրես-96»-ը կայանին կցված կմնա մոտ հինգ ամիս։ Այնուհետև բեռնանավը կհեռացնի կայանում կուտակված թափոնների մի մասը և ծրագրված կերպով կայրվի մթնոլորտի խիտ շերտերում։

«Պրոգրես» շարքի նավերը բեռների տեղափոխման համար են և անձնակազմ չեն տեղափոխում։ Այս թռիչքի հիմնական նորությունը հաջող կցումն ու պաշարների հասցնումն է, ոչ թե նոր տիեզերանավի կամ նոր տեխնոլոգիայի փորձարկումը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/progress-96-docks-iss-three-tons-cargo</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20222</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 08:44:00 +0000</pubDate>

            <title>Պիկաչուի փափուկ խաղալիքը 67 օր է անցկացրել Միջազգային տիեզերակայանում</title>

            <description><![CDATA[<p>Պիկաչուի հատուկ փափուկ խաղալիքը ESA-ի տիեզերագնաց Սոֆի Ադենոյի հետ 67 օր է անցկացրել Միջազգային տիեզերակայանում և Երկրի շուրջ կատարել մոտ 1040 պտույտ։ ESA-ն ու The Pokémon Company International-ը այժմ համատեղ ցուցահանդես են բացում Եվրոպայի տիեզերական կենտրոններում և թանգարաններում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/esa-pikachu-cover.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Պիկաչուի փափուկ խաղալիքը 67 օր է անցկացրել Միջազգային տիեզերակայանում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Եվրոպական տիեզերական գործակալությունն ու The Pokémon Company International-ը համագործակցության մասին հայտարարել են սեպտեմբերի 19-ին։ Նախագիծը նվիրված է հոկտեմբերի 4–10-ը անցկացվող Տիեզերքի համաշխարհային շաբաթին։

Պիկաչուի հատուկ փափուկ խաղալիքը ՄՏԿ է հասել ESA-ի տիեզերագնաց Սոֆի Ադենոյի առաքելության ընթացքում։ Այն ուղեծրում է գտնվել ապրիլի 11-ից մինչև հունիսի 17-ը՝ 67 օր, և այդ ընթացքում Երկրի շուրջ կատարել է մոտ 1040 պտույտ։

Համագործակցության հիմնական մասը տիեզերքին ու Pokémon-ի աշխարհին նվիրված շրջիկ ցուցահանդեսն է։ Դրա վահանակները կպատմեն եվրոպական տիեզերական առաքելությունների մեկնարկի, ՄՏԿ-ում տիեզերագնացների աշխատանքի, Արեգակի, Արեգակնային համակարգի և ավելի հեռավոր տիեզերքի ուսումնասիրության մասին։

Ցուցահանդեսի առաջին կանգառներն են ESA-ի կենտրոնները Փարիզում, Հռոմում, Նորդվեյկում, Դարմշտադտում, Վիլյանուևա դե լա Կանյադայում և Հարվելի մոտ։ Դրանցից առաջինը բացվել է Փարիզում սեպտեմբերի 19-ին, իսկ մյուս բացումները նախատեսված են մինչև հոկտեմբերի 10-ը։

Հոկտեմբերի սկզբից մինչև 2027 թվականի ապրիլ ցուցադրությունը կհյուրընկալվի նաև Թուլուզի, Վալենսիայի, Նյուրնբերգի, Լիբինի, Լոնդոնի և Նորդվեյկի գիտական թանգարաններում, ինչպես նաև Լուկկայի կոմիքսների և խաղերի փառատոնում։ Մասնակից վայրերի ժամկետները տարբեր են, ուստի այցելությունից առաջ անհրաժեշտ կլինի ստուգել ընտրված թանգարանի գրաֆիկը։

Նախագիծը կշարունակվի նաև Pokémon GO խաղում։ Հոկտեմբերի 4-ից մինչև 2027 թվականի ապրիլի 30-ը մասնակից թանգարանների այցելուներին հասանելի կլինեն տիեզերական թեմայով առաջադրանքներ և տիեզերագնաց Պիկաչուի մասնակցությամբ խաղային իրադարձություններ։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/pikachu-67-days-iss-esa-pokemon</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20214</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 07:11:56 +0000</pubDate>

            <title>LRO-ի պատկերներում Լուսնի վրա 222 մետր տրամագծով նոր խառնարան են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի LRO ուղեծրային սարքի պատկերներում գիտնականները հայտնաբերել են մոտ 222 մետր տրամագծով և 43 մետր խորությամբ Մաքգեթչին խառնարանը։ Այն առաջացել է 2024 թվականի գարնանը, իսկ նոր ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հարվածը փոխել է նաև շրջակա գրունտի հատկությունները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/mcgetchin-cover.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[LRO-ի պատկերներում Լուսնի վրա 222 մետր տրամագծով նոր խառնարան են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հայտնագործության մասին NASA-ն հայտնել է սեպտեմբերի 16-ին։ Պատկերների մշակման մասնագետ Ռոբերտ Վագները Լուսնի քարտեզների համեմատության ժամանակ նկատել էր արտասովոր պայծառ բիծ։ Այն խառնարանից դուրս նետված նյութի հետքն էր։

«Մինչև» և «հետո» պատկերներով հարվածի ժամանակը սահմանափակել են 2024 թվականի ապրիլի 11-ից մայիսի 22-ն ընկած միջակայքով։ Հետևաբար խոսքը այս օրերին տեղի ունեցած բախման մասին չէ։

Ձախում՝ LRO-ի 2025 թվականի ամռան պատկերները, աջում՝ նույն տարածքը 2011 թվականի գարնանը։ Շրջանագծով նշված լուսավոր բիծը հարվածից դուրս նետված նյութն է / © NASA Goddard, Intuitive Machines, Robert Wagner։

Խառնարանը նկատել են 2025 թվականի հոկտեմբերին, ապա այն ուսումնասիրել ավելի մանրամասն պատկերներով։ Այն անվանակոչվել է ամերիկացի երկրաբան և մոլորակագետ Թոմաս Մաքգեթչինի պատվին։

Diviner ջերմային սարքի չափումները բացահայտել են մոտ յոթ կիլոմետր լայնությամբ գոտի, որը գիշերը շրջակա տարածքից 8–9 աստիճան Ցելսիուսով ավելի սառն է։ Science Advances-ում հրապարակված ուսումնասիրությունը այդ տարբերությունը կապում է հարվածից հետո գրունտի վերին շերտերի փխրունացման հետ։

Ավելի նոսր գրունտը պակաս արդյունավետ է պահում ջերմությունը։ Այսպիսով, հարվածի ազդեցությունը չի սահմանափակվում տեսանելի փոսով՝ փոխվում է նաև շրջակա մակերևույթը, որի վրայով հետագայում կարող են շարժվել լուսնագնացները։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/moon-mcgetchin-crater-222-meters</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20200</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 04:16:00 +0000</pubDate>

            <title>Հայաստանում Գիտության շաբաթը կմեկնարկի սեպտեմբերի 22-ին՝ խաղերով ու գիտափորձերով</title>

            <description><![CDATA[<p>Սեպտեմբերի 22–26-ը Երևանում և Հայաստանի մարզերում կանցկացվի երրորդ համազգային Գիտության շաբաթը։ «Գիտուժ» նախաձեռնության ծրագրում կան աստղադիտում, գիտափորձեր, խաղեր և կինոցուցադրություններ՝ երեխաների, ընտանիքների ու գիտությամբ հետաքրքրվողների համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/shesht-science-week.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հայաստանում Գիտության շաբաթը կմեկնարկի սեպտեմբերի 22-ին՝ խաղերով ու գիտափորձերով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Այս տարվա ծրագիրը ներկայացվում է «Հետազոտողն ապրում է յուրաքանչյուրիս մեջ» ուղերձով։ Սեպտեմբերի 18-ին տարածված հաղորդագրության համաձայն, որը հրապարակել է «Արմենպրեսը», միջոցառումները նախատեսված են ոչ միայն Երևանում, այլև Հայաստանի տարբեր համայնքներում։



Դպրոցների և մանկապարտեզների համար պատրաստվել են գիտական ու ճարտարագիտական առաջադրանքներով գրքույկներ։ Կկազմակերպվեն նաև մրցույթներ, թանգարանային միջոցառումներ և առցանց խաղեր։ Ծրագրի առանձին մաս են գիտությանը նվիրված փոդքասթները։



Նորություններից է «Փոքրիկ տիեզերագնաց» սեղանի խաղը, որը համատեղ ստեղծել են «Գիտուժը» և «Այլկերպը»։ Այն նախատեսված է չորս տարեկանից սկսած երեխաների համար։



Շաբաթվա ընթացքում կցուցադրվի «Հայաստանի նորարարության պատմությունները» ֆիլմաշարը և կամփոփվի «Հորիզոնից անդին» գիտաֆանտաստիկ պատմվածքների մրցույթը։ Այդպիսով ծրագրում գիտափորձերի կողքին տեղ են ստացել նաև գիտության մասին պատմելու տարբեր ձևաչափերը։



Գիտության շաբաթին միանում է նաև Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կազմակերպած «Հայաստանում Եվրոպական հետազոտողների գիշեր»՝ ERNA փառատոնը։ Այն կմեկնարկի սեպտեմբերի 25-ին՝ ժամը 17։00-ին, Բաղրամյան 24 հասցեում՝ ԳԱԱ տարածքում, և կավարտվի սեպտեմբերի 26-ին՝ ժամը 21։00-ին։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/armenia-science-week-2026</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>