<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/science/molorakayin-pashtpanutyun-inch-anel/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 28 Sep 2026 16:32:10 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link>https://shesht.am/science/molorakayin-pashtpanutyun-inch-anel</link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=12654</guid>

            <pubDate>Fri, 26 Jun 2020 19:28:49 +0000</pubDate>

            <title>Մոլորակային պաշտպանություն. ի՞նչ անել, եթե Երկրի ուղղությամբ աստղակերպ թռչի</title>

            <description><![CDATA[<p>Տիեզերական պաշտպանության առաջին մանրամասն մշակված նախագիծը կազմվել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ուսանողների և ասպիրանտների կողմից՝ 1967թ.՝ մեր մոլորակն Իկարուս աստղակերպից պաշտպանելու նպատակով:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/06/asteroid.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մոլորակային պաշտպանություն. ի՞նչ անել, եթե Երկրի ուղղությամբ աստղակերպ թռչի]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Իր գոյության ողջ ընթացքում մեր մոլորակն անհամար անգամներ բախվել է աստղակերպերի ու գիսաստղերի հետ: Նրա երիտասարդության շրջանում դա հաճախ է տեղի ունեցել և բազմիցս աղետալի հետևանքներ կրել: Ավելի ուշ այդպիսի երևույթները նվազել են, բայց ժամանակ առ ժամանակ տեղի են ունենում: 65 մլն տարի առաջ Երկրի վրա ընկած 10 կիլոմետրանոց երկնային մարմինը վերջ է դրել դինոզավրերի դարաշրջանին, իսկ 1908թ. գիսաստղային միջուկը պայթել է Պոդկամեննայա Տունգուսկայի վրա:



Տիեզերքից սպառնացող վտանգի մասին խոսվում է արդեն մի քանի հարյուրամյակ: 17-րդ դարի վերջին այդ վտանգի մասին մտածել է անգլիացի աստղագետ Էդմոնդ Հալլեյը, ում անունով էլ կոչվել է ամենահայտնի գիսաստղը: 1694թ. նա Լոնդոնի արքայական համայնքում նշել է, որ հսկայական գիսաստղի անկումը կարող է ոչնչացնել կյանքը Երկրի վրա: 130 տարի անց Ջորջ Գորդոն Բայրոնը հանգել է այն մտքին, որ մարդկությունը գիսաստղից կարող է պաշտպանվել գոլորշու օգնությամբ: Մեր օրերում առաջարկվում են առավել լուրջ մեթոդներ՝ ջերմամիջուկային և կինետիկ զենքերից մինչև երկնային «ագրեսորի» հետագծի փոփոխություն՝ քարշակային շարժիչների և նույնիսկ արևի լույսի օգնությամբ:



Որքան էլ տարօրինակ թվա՝ տիեզերական պաշտպանության առաջին մանրամասն մշակված նախագծերը կազմվել են ոչ թե զինվորականների, այլ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ուսանողների և ասպիրանտների կողմից՝ պրոֆեսոր Պոլ Սենդորֆի ղեկավարությամբ: 1967թ. գարնանը Սենդորֆը լսարանին առաջարկել է Երկիրն Իկարուս աստղակերպի հետ ենթադրյալ հանդիպումից փրկելու միջոց փնտրել: Սպասվում էր, որ աստղակերպը հաջորդ տարի մոտենալու է Երկրին (մոտ 6,5 մլն կմ): Խնդիրն այնպես էր դրված, որ Իկարուսը, իբր, 1968թ. հունիսի 19-ին ընկնելու է Ատլանտյան օվկիանոսում՝ Ֆլորիդայից 3 հազար կմ հեռավորության վրա: Ուսանողները պետք է մտածեին աղետի կանխման ծրագիր՝ մինչև սահմանված ժամկետը:



Ահեղ Իկարուսը



Ներկայումս հայտնի է, որ Իկարուսը (Իկարուս 1566) շուրջ 1,5 կմ երկարություն ունի և 2,9 մլրդ տոննա քաշ: 1967թ. այդպիսի տվյալներ դեռ չկային, իսկ աստղակերպի չափերը գնահատվել են մոտավորապես (օրինակ՝ քաշը համարել են 380 մլն-ից մինչև 17 մլրդ տոննա): «Փրկության ծառայությունը» հաշվարկել է, որ Իկարուսի ոչնչացման համար անհրաժեշտ է ջերմամիջուկային պայթյուն՝ 1000 մեգատոննա THT հզորությամբ: Նման հզորությամբ ջրածնային մարտագլխիկների և նրանց տեղափոխման համար անհրաժեշտ հրթիռ-հսկաների բացակայության պատճառով այս տարբերակը համարվել է ոչ իրատեսական: Որպես այլընտրանք՝ Սենդորֆի ուսանողները որոշել են Իկարուսին հարվածել 6 հատ 100 մեգատոննայանոց մարտագլխիկներով, որոնք կարող էին հասցնել պատրաստել անհրաժեշտ ժամկետում:



1566 Իկարուս աստղակերպը՝ 2015թ. ապրիլի 17-ի դրությամբ, կապույտով՝ Իկարուսի հետագիծը / © NASA/JPL



Դրանց տեղափոխման համար ընտրվել է ամերիկյան հզոր տիեզերանավը՝ Saturn V-ն, որը մշակվել էր Apollo ծրագրի համար: Ենթադրվել է, որ տիեզերքից անկասելի վտանգի դեպքում ամերիկյան օդատիեզերական կորպորացիաները կկարողանան մոբիլիզացնել արտադրական ռեսուրսները և մեկ տարվա ընթացքում կառուցել այդպիսի 9 հրթիռ: 3 հատ «Սատուրն» նախատեսվել են փորձնական արձակումների, մյուս 6-ը՝ Իկարուսին հարվածելու համար:



Բաժանել մասերի



Աստղակերպի չեզոքացումը նախատեսվել է անցկացնել 2 փուլով: 1968թ. ապրիլի 7-ից մինչև մայիսի 17-ը երկշաբաթյա պարբերականությամբ պետք է տիեզերք ուղարկվեին 4 հրթիռներ՝ Երկրից 32-12 մլն կմ հեռավորության վրա Իկարուսին հարվածելու համար: Մարտագլխիկները նախատեսվել են պայթեցնել աստղակերպի՝ 30 մ խորության վրա: Հաշվարկը կատարվել է այնպես, որ հզոր ջերմամիջուկային պայթյուններն աստղակերպից կառանձնացնեն հսկայական զանգվածը՝ տարածելով այլ ուղղություններով: Հաջողելու դեպքում հնարավոր կլինի փոխել Իկարուսի հետագիծը: Նույնիսկ ակնկալվել է, որ պայթյունները կարող են Իկարուսը մասնատել առանձին մասերի, սակայն այդ ամենը մոտավոր է գնահատվել՝ հաշվի առնելով, որ աստղակերպի զանգվածի, կառուցվածքի մասին տեղեկությունները շատ չեն:



Աստերոիդի մասնատման կոնցեպտ / © NASA/Reuters



Հաշվարկները, սակայն, ցույց են տվել, որ արձակումների առաջին փուլի հաջողությունը երաշխավորված չէ: Ուստի Սենդորֆի խումբն առաջարկել է հունիսի 14-ին ևս 2 հրթիռ արձակել՝ Երկրից մի քանի միլիոն կմ հեռավորության վրա դիմավորելու համար: Սպասումների համաձայն՝ այդ պայթյունները պետք է աստղակերպը բեկորների բաժանեն, որոնք Երկրին նվազագույն վնաս հասցնեն, քան ամբողջականը:



90% կամ ավելի քիչ



«Իկարուս» ծրագիրն ավարտվել է շուրջ կես դար առաջ: Այդ ժամանակից ի վեր նմանատիպ խնդիրներ լուծել են նաև այլ կոլեկտիվներ, ընդհուպ մինչև կատարելագորված սարքավորումներով՝ մանրակրկիտ համակարգչային մոդելավորմամբ: Սակայն Մասաչուսեթսի ուսանողների աշխատանքը պատմության մեջ մնացել է որպես այդպիսի առաջին հետազոտություն: Նրանց ղեկավարը համարել է, որ ծրագրի իրականացման դեպքում հաջողության հավանականությունն առնվազն 90% կկազմի: Ժամանակակից փորձագետները հակված են մտածելու, որ այդ գնահատականն էականորեն գերազանցված է. խոսքն, ամեն դեպքում, վերաբերում է կես դար առաջվա տիեզերական տեխնոլոգիաներին: Սակայն կարևոր է, որ այն գործնականում կիրառելու անհրաժեշտություն չի առաջացել:



Հավելենք, որ սույն թվականի մայիսի 27-ի երեկոյան, ժամը 23:00-ի մոտակայքում, Հայաստանի երկնքում՝ Հրազդան-Հանքավան հատվածում, շատ վառ երկնաքար է պայթել ու ընկել անտառային տարածքում: Հազվադեպ երևույթն արձանագրվել է տեսախցիկով:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/molorakayin-pashtpanutyun-inch-anel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>