<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/science/surji-masin/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 29 Sep 2026 08:05:46 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link>https://shesht.am/science/surji-masin</link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14322</guid>

            <pubDate>Mon, 24 Aug 2020 14:24:48 +0000</pubDate>

            <title>Սուրճի մասին. տարածված առասպելներ, հայտնի տվյալներ ու հավաստի վտանգներ</title>

            <description><![CDATA[<p>Սուրճի հատկությունը բացահայտվել է 9-րդ դարում, սակայն այն ճանաչում ավելի ուշ է ստացել ու մինչ օրս նրա օգտակարության ու վտանգավորության մասին տվյալները հակասությունների առարկա են գիտնականների հետազոտություններում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/cofein.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սուրճի մասին. տարածված առասպելներ, հայտնի տվյալներ ու հավաստի վտանգներ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ընդունված է համարել, որ սուրճի «զորության» մասին առաջինն իմացել է եթովպիացի հովիվը՝ տեսնելով, որ սուրճի տերևները կերած այծերը գիշերը չեն քնում: Նա այդ մասին պատմել էր վանականին: Վերջինս փորձել էր ու համոզվել դրանում: Դա տեղի է ունեցել 9-րդ դարում, սակայն սուրճը համաշխարհային ճանաչում է ստացել ավելի ուշ:



Կոֆեինը բացահայտել է գերմանացի քիմիկոս Ֆերդինան Ռունգեն՝ 1819թ., իսկ 1828թ. ֆրանսիացիներ Պելետյեն և Կավանտուն այդ նյութը ստացել են մաքուր վիճակում: Լաբորատոր պայմաններում այն կարողացել է ստնալ Հերման Էմիլ Ֆիշերը:



Հակասություններ



Բացահայտումներից հետո, սակայն շատ հանգամանքներ դեռևս վերջնական պատասխան չեն ստացել: Չափաբաժնի և կիրառման արդյունքների վերաբերյալ նախորդ դարի տվյալներն արդեն հնացել են:



Սուրճի և կոֆեինի ուսումնասիրությունները ներկայումս նոր թափ են հավաքել, ինչը հիմնականում պայմանավորված է համաշխարհային մեծ պահանջարկով: Արտադրողները երբեմն սեփական հետազոտություններն են կատարում՝ արդյունքները տեղադրելով ոչ շատ մեջբերվող ամսագրերում: Դրանք հաճախ սուբյեկտիվ բնույթ են կրում: Սուրճի ազդեցության մասին առաջին անկախ հետազոտությունը հրապարակվել է միայն 2012թ.: 



Անկախ հետազոտության տվյալները



Կոֆեինը նման է ադենոզին նեյրոմեդիատրի. դրանցում ամրակցման հիմքում ադենինի պուրինային ծագումն է՝ ԴՆԹ-ի բաղադրիչներից մեկը: Դրա շնորհիվ կոֆեինը կարող է կապվել նույն ռեցեպտորների հետ, որոնց հետ և՝ ադենոզինը: Վերջինս կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա արգելակող ազդեցություն է ունենում, աշխատում է որպես վերքերի կամ սթրեսների յուրահատուկ պաշտպան՝ կանխելով գլխուղեղի «գերտաքացումը»:



Ռեցեպտորների այդ տեսակի հետ կապվում է նաև կոֆեինը, ընդ որում՝ հստակ մեխանիզմը հայտնաբերվել է միայն 2012թ. վերջին կատարված հետազոտությամբ: Նեյրոֆիզիոլոգիայի և բժշկության ինստիտուտի գերմանացի մասնագետները կիրառել են պոզիտրոն-էմիսիոնային տոմոգրաֆիան (ՊԷՏ): Հետազոտությանը կամավոր մասնակցել է 15 տղամարդ: Նրանք 36 ժամ զերծ են մնացել սուրճի կիրառումից, ինչից հետո անցկացվել է ՊԷՏ՝ ֆտոր-18-ի (F-18-CPFPX) իզոտոպով:



Այնուհետև մասնակիցներին ներարկել են կոֆեին՝ երակից, աստիճանաբար մեծացնելով չափաբաժինը: Կոֆեինն ամրացել է ռեցեպտորներին՝ դուրս մղելով F-18-CPFPX-ը: Ապա կատարվել է ՊԷՏ: Արդյունքները ցույց են տվել, որ 13 մգ/լ կոֆեինի բաղադրության դեպքում (էսպրեսոյի 4-5 բաժնին հավասար) ազատ է մնում ռեցեպտորների միայն 50%-ը: Այդպիսով՝ կոֆեինը կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա անմիջական գրգռիչ ազդեցություն չի ունենում, միայն ժամանակավորապես կանխում է ադենոզինի ամրացումը նրա ռեցեպտորների հետ և արգելակման էֆեկտի զարգացումը:



Կոֆեինը թմրանյութ ոչ բոլորն են համարում, թեև գիտնականները հանգում են այն եզրակացության, որ կոֆեինին վարժվելն իսկապես տեղի է ունենում: Սակայն մարդը կարող է ապրել առանց սուրճի: Իսկ շատ օգտագործման դեպքում (օրական 300 մգ կոֆեինից ավելի) մեծանում է ադենոզինային ռեցեպտորների թիվը:



Սուրճից հրաժարվելու դեպքում որոշ ժամանակով ակտիվանում է ադենոզինի արգելակող հատկությունը, որը շուտով զիջում է. իրավիճակը վերականգնվում է: Մինչդեռ կոֆեինի չարաշահումը կարող է հանգեցնել նույնիսկ մահվան: Մասնագետների հաշվարկներով՝ մահվան ելքի կարող է հանգեցնել 1,5 ժամում 1 կգ էսպրեսո օգտագործելը:



Խելամիտ չափերով սուրճ խմելու դեպքում սիրտը չի վտանգվում: Համենայն դեպս՝ մինչ օրս հաստատված չէ բացասական հետևանքը: Կայուն հիպերտոնիա, սովորաբար, չի ծագում:



Մարդու համար վտանգավոր է



Խմիչքի կանցերոգենության հարցը դեռևս բաց է. այն Քաղցկեղի հետազոտության միջազգային գործակալության կողմից ներառված է կանցերոգենների 3-րդ խմբում. տեսականորեն՝ մարդու համար վտանգավոր է, սակայն հավաստի և վերջնական հետազոտություններ դեռ չկան: Նույն խմբում են նաև բջջային հեռախոսները: Միևնույն ժամանակ՝ պարզվել է, որ սուրճի սիրահարները հաճախ են տառապում շագանակագեղձի և կաթնագեղձի ագրեսիվ քաղցկեղով: Իսկ բազմաթիվ հետազոտական խմբեր կոֆեինը դիտարկում են որպես հակաքաղցկեղային դեղամիջոցները, օրինակ՝ դեպի գլխուղեղը հասցնելու միջոց:



Որոշակի զգուշավորություն, ամեն դեպքում, հաստատվել է. օրինակ՝ հղիներին խորհուրդ չի տրվում օրական 200 մգ կոֆեինի չափաբաժինը գերազանցել, քանի որ բացասաբար է ազդում պտղի վրա, մասնավորապես, մեծացնում է «նապաստակի շրթունքով», սրտի արատով երեխայի ծնունդի վտանգը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/surji-masin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>