<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a1%d5%af%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 12 Nov 2026 09:09:26 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20573</guid>

            <pubDate>Thu, 22 Oct 2026 16:47:38 +0000</pubDate>

            <title>Մարդիկ հաճախ ընտրում են կառուցվածքով եզակի ձկներին՝ մեծացնելով էկոլոգիական կորստի վտանգը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մարդիկ սննդի, ձկնաբուծության, սիրողական ձկնորսության և ակվարիումների համար օգտագործում են ուսումնասիրված քաղցրահամ ձկների տեսակների 26%-ը։ Նոր վերլուծությունը ցույց է տվել, որ հատկապես ձկնաբուծությունն ու սիրողական ձկնորսությունը կենտրոնանում են հազվագյուտ մարմնակազմությամբ տեսակների վրա, որոնց հնարավոր կորուստը կարող է անհամաչափորեն աղքատացնել ձկների ձևաբանական բազմազանությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/fish-morphology-cover-20261020.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարդիկ հաճախ ընտրում են կառուցվածքով եզակի ձկներին՝ մեծացնելով էկոլոգիական կորստի վտանգը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ֆրանսիայի Թուլուզի համալսարանի հետազոտողները արդյունքները հոկտեմբերի 19-ին ներկայացրել են Nature Communications-ում։ Նրանք համադրել են FishMORPH և FishBase տվյալների շտեմարանները՝ պարզելու, թե մարդու տարբեր օգտագործումները պատահակա՞ն տեսակներ են ընդգրկում, թե՞ առանձնահատուկ կառուցվածք ունեցող ձկներ։
Վերլուծությունը ներառել է քաղցրահամ ձկների 8970 տեսակ և մարմնի կառուցվածքը նկարագրող 11 հատկանիշ՝ չափերից ու երկարավունությունից մինչև բերանի, աչքերի և լողակների դիրքն ու ձևը։ Ուսումնասիրված տեսակներից 2334-ը՝ 26%-ը, օգտագործվում են ձկնորսության, ձկնաբուծության, սիրողական որսի կամ ակվարիումների համար։
Մարդու օգտագործած տեսակները զբաղեցրել են ձևաբանական ընդհանուր տարածության 45,2%-ը։ Նույն թվով պատահականորեն ընտրված տեսակների համեմատ այդ ծավալը զգալիորեն չի տարբերվել, սակայն օգտագործման առանձին ձևերը կենտրոնացել են մարմնակազմության տարբեր համակցությունների վրա։
Ակվարիումների առևտրում ավելի հաճախ հանդիպել են փոքր, խոշոր աչքերով և դեպի վեր ուղղված բերանով ձկներ։ Ձկնաբուծությունը նախընտրել է խոշոր, հատակամերձ տեսակներ, իսկ սիրողական ձկնորսությունը՝ խոշոր բերանով գիշատիչներ։ Սովորական ձկնորսությունն ընդգրկել է ավելի լայն կառուցվածքային տիրույթ, բայց նույնպես շեղվել է դեպի մեծ մարմին ունեցող տեսակները։
Հեղինակների մոդելավորմամբ՝ ձկնաբուծությունն ու սիրողական ձկնորսությունը հատկապես հաճախ են ընդգրկում ձևով մյուսներից հեռու՝ հազվագյուտ հատկանիշների համակցությամբ տեսակներ։ Սա նշանակում է, որ դրանց անհետացումը կարող է հեռացնել ոչ միայն մեկ տեսակ, այլև կառուցվածքային ու հնարավոր էկոլոգիական ռազմավարություն, որի նմանակը քիչ է։
Օգտագործվող տեսակներից 396-ը՝ 17%-ը, IUCN-ի Կարմիր ցուցակում դասված են վտանգված կամ վտանգվածությանը մոտ խմբերում՝ 65-ը կրիտիկական վիճակում են, 117-ը՝ վտանգված, 121-ը՝ խոցելի, 93-ը՝ վտանգվածությանը մոտ։ Եվս 139 տեսակի համար տվյալները բավարար չեն գնահատման համար։
Երբ հետազոտողները մոդելում հերթով հեռացրել են այդ տեսակները՝ ամենաբարձր վտանգվածության խմբերից սկսած, ձկների ձևաբանական տարածությունը կրճատվել է 4,7%-ով։ Նույն քանակի տեսակների պատահական հեռացման դեպքում միջին կորուստը կազմել է 1,1%։ Սա սիմուլյացիոն գնահատում է, ոչ թե կանխատեսում, որ այդ բոլոր տեսակները անպայման կվերանան։
Մարմնի ձևը գիտնականներն օգտագործել են որպես շարժման, սնման և միջավայրում դերի մոտավոր ցուցիչ, ուստի աշխատանքը էկոհամակարգային գործառույթները ուղղակիորեն չի չափել։ Հետազոտության համահեղինակ Օրել Տուսենը նաև բացատրում է, որ մարդու օգտագործումը միշտ չէ, որ միայն սպառնալիք է․ ճիշտ կառավարման դեպքում տնտեսական ու մշակութային արժեքը կարող է նպաստել տեսակների պահպանությանը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/unique-fish-morphology</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>