<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b2%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 18:05:35 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21239</guid>

            <pubDate>Sun, 15 Nov 2026 12:01:27 +0000</pubDate>

            <title>NASA-ն տիեզերքում ճշգրտել է «Ռոման» աստղադիտակի գործիքների դիրքը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն ավարտել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակի գործիքների փոխադարձ դիրքի ճշգրտումը։ Փորձնական դիտումներով թիմը պարզել է, թե ինչպես պետք է ուղղել աստղադիտակը, որպեսզի այն դիտման ընթացքում կայուն պահի թիրախը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/roman-nasa-original.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[NASA-ն տիեզերքում ճշգրտել է «Ռոման» աստղադիտակի գործիքների դիրքը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նոյեմբերի 13-ին NASA-ն հայտնել է, որ թիմը փորձնական կադրերում համեմատել է աստղերի իրական և հաշվարկված դիրքերը։ Գործիքներն ու օպտիկան կարգաբերել էին դեռ Երկրի վրա, սակայն արձակման թրթռումները, ջերմաստիճանի փոփոխությունն ու անկշռությունը կարող էին փոքր տեղաշարժեր առաջացնել։ Նոր չափումներով մասնագետները թարմացրել են աստղադիտակի ներքին երկրաչափության քարտեզը։



Լայնադաշտ ինֆրակարմիր տեսախցիկի 18 դետեկտորները նաև օգնում են աստղադիտակին կողմնորոշվել։ Համակարգը հետևում է հենակետային աստղերին և դրանց դիրքի փոփոխությամբ որոշում, թե երբ է հարկավոր շտկել դիտման ուղղությունը։ Դրա համար անհրաժեշտ է նախապես ճշգրիտ իմանալ, թե յուրաքանչյուր աստղի պատկերը որ դետեկտորի որ հատվածում պետք է հայտնվի։



Տեսախցիկը կշարունակի հետևել հարևան աստղադաշտին նաև այն ժամանակ, երբ մյուս գործիքը՝ կորոնագրիչը, երկարատև դիտում կկատարի։ Կորոնագրիչը նախատեսված է աստղի պայծառ լույսը ճնշելու համար, որպեսզի դրա կողքին հնարավոր լինի նկատել ավելի թույլ աղբյուրներ, օրինակ՝ մոլորակից անդրադարձած լույսը։



Թիմը կարգավորել է աստղադիտակի երկրորդային հայելին, լույսը կորոնագրիչին փոխանցող հայելին և գործիքի ներսում տեղադրված դիմակներն ու օպտիկական տարրերը։ Դիմակները կլանում կամ շեղում են աստղի լույսի մի մասը, որը հակառակ դեպքում կտարածվեր պատկերի այն հատվածներում, որտեղ կարող է երևալ մոլորակը։



Կորոնագրիչի հաջորդ փորձարկման ժամանակ թիմը կստուգի հայելիների ձևը փոխող ավելի քան 3000 շարժական տարրերը։ Հայելիների ակտիվ կառավարումը պետք է լրացուցիչ ճնշի աստղի լույսը։ Այս կարողությունը ցուցադրել են լաբորատորիայում, իսկ տիեզերքում այն դեռ պետք է փորձարկել։



«Ռոմանի» լայնադաշտ տեսախցիկը 300 մեգապիքսելանոց է։ NASA-ն այն գործարկել էր սեպտեմբերին՝ նախնական ստուգումների համար։ Գործիքը նախատեսված է երկնքի լայնածավալ դիտումների, այդ թվում՝ մութ էներգիայի և Արեգակնային համակարգից դուրս մոլորակների ուսումնասիրության համար։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/roman-instrument-alignment</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21203</guid>

            <pubDate>Sat, 14 Nov 2026 09:00:52 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները լուսանկարել են SN 2026ahvu գերնորը՝ մինչև պայծառության գագաթնակետը</title>

            <description><![CDATA[<p>Չիլիում տեղակայված երկու աստղադիտակների նոր լուսանկարներում SN 2026ahvu գերնորը երևում է NGC 1433 պարուրաձև գալակտիկայում։ Վաղ դիտումները կարող են օգնել պարզել, թե ինչ պայմաններում է պայթել սպիտակ թզուկը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/sn2026ahvu-gemini.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները լուսանկարել են SN 2026ahvu գերնորը՝ մինչև պայծառության գագաթնակետը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ԱՄՆ-ի NOIRLab աստղագիտական կենտրոնը նոյեմբերի 13-ին հրապարակել է «Ջեմինի Սաութ» աստղադիտակով և DECam տեսախցիկով ստացված լուսանկարները։ Գերնորը երևում է որպես պայծառ կետ՝ գալակտիկայի կենտրոնից մի փոքր աջ ու ներքև։



ATLAS երկնադիտման համակարգը բռնկումը հայտնաբերել է նոյեմբերի 2-ին։ Հաջորդ օրը Կեկի աստղադիտարանով ստացված սպեկտրի հիման վրա աստղագետներն այն դասակարգել են որպես վաղ փուլում գտնվող Ia տիպի գերնոր։



Հայտնաբերման պահին գերնորի տեսանելի աստղային մեծությունը մոտ 17 էր, իսկ մի քանի օր անց՝ 13,5։ Այս սանդղակում փոքր թիվը համապատասխանում է ավելի պայծառ օբյեկտի։ NOIRLab-ի գնահատմամբ՝ առավելագույն պայծառությունը սպասվում է նոյեմբերի 18-ից 23-ն ընկած ժամանակահատվածում։



Ia տիպի գերնորերն առաջանում են, երբ սպիտակ թզուկը՝ աստղի խիտ մնացորդը, քայքայվում է ջերմամիջուկային պայթյունի հետևանքով։ Այդ բռնկումներով աստղագետները չափում են տիեզերական հեռավորությունները, սակայն դեռ պարզում են, թե ինչպիսի աստղային համակարգերում և ինչ պայմաններում են սկսվում նման պայթյունները։



DECam-ը նույն գալակտիկան նկարահանել էր նաև բռնկումից առաջ՝ մութ էներգիայի ուսումնասիրման ծրագրի շրջանակում։ Արխիվային և նոր կադրերը թույլ են տալիս համեմատել պայթյունի շրջակայքը։ NOIRLab-ը շարունակում է դիտումները «Ջեմինի Սաութ», Բլանկոյի և SOAR աստղադիտակներով՝ հետևելու, թե ինչպես է փոխվում գերնորի լույսը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/sn-2026ahvu-gemini-decam</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21157</guid>

            <pubDate>Fri, 13 Nov 2026 04:05:28 +0000</pubDate>

            <title>«Էվկլիդ» աստղադիտակի հրապարակած տվյալներն ընդգրկում են ավելի քան 900 միլիոն գալակտիկա</title>

            <description><![CDATA[<p>Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/euclid-abell-3128.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Էվկլիդ» աստղադիտակի հրապարակած տվյալներն ընդգրկում են ավելի քան 900 միլիոն գալակտիկա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը հայտնել է, որ DR1-Foundation անունով հավաքածուն «Էվկլիդի» դիտումների առաջին խոշոր հրապարակումն է։ Երկնքի լայնածավալ դիտարկումներն ընդգրկել են մոտ 1900 քառակուսի աստիճան՝ մոտավորապես լիալուսնի տեսանելի մակերեսից 9500 անգամ մեծ տարածք։



Հավաքածուն ներառում է ավելի քան 900 միլիոն գալակտիկայի տվյալներ, ինչպես նաև ավելի քան 160 միլիոն աղբյուրի լուսային սպեկտրներ։ Թիմն առանձնացրել է ավելի քան 60 միլիոն հնարավոր քվազար՝ հեռավոր գալակտիկաների պայծառ միջուկներ, որոնց նույնականացումը դեռ պետք է ստուգվի։



Կատալոգում ներառվել է նաև ուժեղ գրավիտացիոն ոսպնյակման շուրջ 15 հազար հավանական դեպք։ Այդ երևույթը նկատվում է, երբ ավելի մոտ գտնվող զանգվածեղ մարմնի ձգողականությունը շեղում է հեռավոր գալակտիկայից եկող լույսը, և երկնքում դրա պատկերը կարող է երևալ աղեղի կամ օղակի տեսքով։ Աստղագետները պատկերի աղավաղումից կարող են գնահատել առջևում գտնվող մարմնի զանգվածը՝ ներառյալ չերևացող մութ նյութը։



Նոր պատկերներից մեկում երևում է Abell 3128 գալակտիկաների կուտակումը, որը մեզնից մոտ 800 միլիոն լուսատարի հեռավորության վրա է։ Կադրի կենտրոնում երևում է ուժեղ գրավիտացիոն ոսպնյակ՝ կապույտ աղեղներով։ Նույն տեսադաշտում երևում է նաև մեկ այլ կուտակում, թեև իրականում երկուսի միջև շուրջ հինգ միլիարդ լուսատարի կա։



«Էվկլիդը» տիեզերք է արձակվել 2023 թվականի հուլիսին, իսկ կանոնավոր գիտական դիտումները սկսել է 2024 թվականի փետրվարին։ Տվյալների ամերիկյան գիտական արխիվը նշում է, որ այս հավաքածուն ամբողջ թողարկման առաջին փուլն է։ Երկրորդը սպասվում է 2027 թվականի կեսին և կներառի նաև գալակտիկաների տարածական խմբավորումն ու թույլ գրավիտացիոն ոսպնյակումը վերլուծելու համար մշակված տվյալներ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/euclid-dr1-galaxies</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21083</guid>

            <pubDate>Wed, 11 Nov 2026 05:04:04 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները վաղ Տիեզերքում քվազարների սերտ զույգի թեկնածու են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>«Ջեյմս Ուեբ» և Gemini North աստղադիտակների տվյալներում աստղագետները գտել են երկու լուսարձակող աղբյուր, որոնք տեսնում ենք Մեծ պայթյունից մոտ 900 միլիոն տարի անց եղած վիճակում։ Դրանց սպեկտրները հուշում են, որ գործ ունենք երկու գերզանգվածային սև խոռոչի հետ, թեև մեկ քվազարի կրկնապատկված պատկերի վարկածը դեռ լիովին չի բացառվել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/gemini-north-quasar-20261111.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները վաղ Տիեզերքում քվազարների սերտ զույգի թեկնածու են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Սիլվիա Օնորատոյի գլխավորած խումբը նկարագրել է J1602+4228AB համակարգը The Astrophysical Journal Letters ամսագրում նոյեմբերի 10-ին լույս տեսած հոդվածում։ Հետազոտողները երկրորդ՝ ավելի թույլ աղբյուրը նկատել են արդեն հայտնի քվազարի շրջակայքն ուսումնասիրելիս՝ «Ջեյմս Ուեբ» աստղադիտակի սպեկտրային տվյալներում։



Երկնքում երկու աղբյուրներն իրարից բաժանում է մոտ մեկ աղեղնային վայրկյան։ Հետազոտողների հաշվարկով՝ դա համապատասխանում է մոտ 18 հազար լուսատարու՝ երկնքի հարթության վրա։ Այդ թիվը չի ներառում դիտման ուղղությամբ հնարավոր հեռավորությունը, ուստի դրանց իրական բաժանումը կարող է ավելի մեծ լինել։



Քվազարը գալակտիկայի չափազանց պայծառ միջուկ է։ Լույսն արձակում է դեպի կենտրոնական սև խոռոչը հոսող և տաքացող նյութը։ Թիմը գնահատել է, որ երկու աղբյուրների կենտրոնում գտնվող սև խոռոչների զանգվածները կարող են կազմել մոտ 1,5 միլիարդ և 400 միլիոն Արեգակի զանգված։



Gemini North-ի լրացուցիչ դիտարկումները նույնպես օգնել են համեմատել աղբյուրների սպեկտրները, հայտնել է NOIRLab-ը։ Դրանց միջև եղած տարբերությունները խոսում են երկու առանձին աղբյուրի օգտին։ Այնուամենայնիվ, հեղինակները դեռ չեն բացառում, որ առջևում գտնվող զանգվածեղ մարմնի ձգողականությունը կարող էր շեղել մեկ քվազարի լույսը և ստեղծել դրա երկու պատկեր։



Եթե հաստատվի, որ աղբյուրներն առանձին են, ապա այս համակարգը կլինի Տիեզերքի այդ դարաշրջանից հայտնի քվազարների ամենասերտ զույգը՝ ըստ երկնքի հարթության վրա չափված հեռավորության։ Հեղինակները նաև ենթադրում են, որ երկու քվազարների հարևանությունը կարող է մատնանշել վաղ Տիեզերքի նյութով հարուստ մի շրջան։ Դեռ պարզ չէ, թե ինչպես են այդ սև խոռոչներն այդքան վաղ հասել նման զանգվածների։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/early-universe-close-quasar-pair</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21042</guid>

            <pubDate>Tue, 10 Nov 2026 05:10:08 +0000</pubDate>

            <title>Հսկա աստղի կրկնվող բռնկումները կապել են նրա անտեսանելի ուղեկցի հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>AT 2016blu հսկա աստղը մոտավորապես 113 օրը մեկ կտրուկ պայծառանում է։ «Չանդրա» տիեզերական աստղադիտակի տվյալները հուշում են, որ բռնկումների պատճառը աստղից նյութ կլանող սև խոռոչը կամ նեյտրոնային աստղն է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/at2016blu-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հսկա աստղի կրկնվող բռնկումները կապել են նրա անտեսանելի ուղեկցի հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
«Չանդրան» 2026 թվականի մարտին առաջին անգամ AT 2016blu-ից ռենտգենյան ճառագայթում է գրանցել։ Հեռադիտակը աղբյուրը դիտել է հինգ անգամ՝ այն օրերին, երբ աստղը պայծառացել էր նաև տեսանելի լույսում։ Արդյունքների մասին NASA-ն հայտնել է նոյեմբերի 9-ին։



Աստղը գտնվում է NGC 4559 պարուրաձև գալակտիկայում։ 2012 թվականից մինչև 2026-ի հունիս աստղագետները գրանցել են դրա 27 բռնկում։ Դրանցից մի քանիսի ժամանակ աստղը գրեթե գերնորի պես պայծառ է եղել։ Սակայն գերնորի պայթյունով հնարավոր չէր բացատրել, թե ինչու էր նույն աղբյուրը կրկին ու կրկին պայծառանում։



Արխիվում ևս կային այդ հատվածի ռենտգենյան դիտարկումներ։ 2001 և 2002 թվականների տվյալներում՝ առաջին հայտնի բռնկումից մոտ մեկ տասնամյակ առաջ, աստղի դիրքում ռենտգենյան աղբյուր չէր երևում։ Հին տվյալներով սահմանված վերին շեմի համեմատ՝ մարտյան բռնկման ժամանակ աղբյուրն առնվազն 100 անգամ ավելի պայծառ էր ռենտգենյան տիրույթում։



Վիրջինիայի համալսարանի աստղագետ Մոժգան Աղախանլուի գլխավորած խումբը The Astrophysical Journal-ում առաջարկել է բռնկումները բացատրել ձգված ուղեծրով պտտվող երկու մարմինների փոխազդեցությամբ։ Երբ դրանք առավելագույնս մոտենում են իրար, խիտ ուղեկիցը գրավում է հսկա աստղի նյութի մի մասը։ Դեպի ուղեկիցը շարժվող նյութը տաքանում է և ռենտգենյան ճառագայթում արձակում։



Հեղինակների հաշվարկով՝ հսկա աստղի զանգվածն առնվազն 33 արեգակնային զանգված է։ Ուղեկցի բնույթը դեռ պարզված չէ. չափումները համատեղելի են թե՛ աստղային զանգվածի սև խոռոչի, թե՛ նեյտրոնային աստղի հետ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/chandra-at2016blu-outbursts</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20911</guid>

            <pubDate>Fri, 06 Nov 2026 08:34:04 +0000</pubDate>

            <title>«Ջեյմս Ուեբի» պատկերներում տեսանելի է դարձել աստղի փայլով քողարկված էկզոմոլորակը</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղի լույսը հեռացնելու նոր մեթոդով աստղագետներն առաջին անգամ ստացել են 51 Էրիդանի b հսկա էկզոմոլորակի պատկերը 4,3 միկրոմետր ալիքի երկարությամբ։ «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի նույն տվյալների նախորդ մշակման ժամանակ մոլորակի ազդանշանը չէր երևացել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/webb-51-eridani-flip.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Ջեյմս Ուեբի» պատկերներում տեսանելի է դարձել աստղի փայլով քողարկված էկզոմոլորակը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ռոդրիգո Ֆերեր Չավեսի ղեկավարած խումբը արդյունքները նոյեմբերի 4-ին հրապարակել է Nature ամսագրում։ Հետազոտողները նոր դիտարկումներ չեն արել․ նրանք վերամշակել են աստղադիտակի մոտ ինֆրակարմիր խցիկի՝ NIRCam-ի ավելի վաղ հավաքած տվյալները։ 51 Էրիդանի b-ն արդեն հայտնի էր գետնային աստղադիտակների դիտարկումներից։



Աստղին այդքան մոտ գտնվող մոլորակի պատկերը ստանալու համար աստղադիտակի պսակագրիչը փակում է աստղի լույսի հիմնական մասը։ Սակայն ցրված լույսի մի մասը հասնում է խցիկին։ Սովորաբար այն հեռացնում են՝ համեմատելով տվյալները մեկ այլ աստղի պատկերների հետ։ Աստղադիտակի ուղղվածության կամ օպտիկայի անգամ փոքր փոփոխությունը կարող է խանգարել, որ այդ պատկերները ճշգրիտ համընկնեն։



Նորթվեսթերն համալսարանը բացատրում է, որ FLIP կոչվող մեթոդը մոդելավորում է լույսի ընթացքը աստղադիտակի հայելիներից մինչև խցիկի տվիչը։ Հետազոտողները մոդելը հարմարեցրել են տվյալ դիտարկման պայմաններին, ապա ստացված լուսային պատկերը հանել սկզբնական պատկերից։ Այդպես նրանք կարողացել են առանձնացնել մոլորակի թույլ ազդանշանը։



Խումբը մեթոդը փորձարկել է երեք աստղի դիտարկումների վրա։ Թույլ ազդանշանների նկատմամբ զգայունությունը սովորական մշակման համեմատ բարձրացել է 2–15 անգամ՝ կախված դիտարկումից և աստղից ունեցած անկյունային հեռավորությունից։ 51 Էրիդանի b-ի դիրքում, հենց 4,3 միկրոմետրի դեպքում, բարելավումը մոտ քառապատիկ էր։



Այս ալիքի երկարությունը կարևոր է մոլորակի մթնոլորտն ուսումնասիրելու համար․ ածխաթթու գազն այդ տիրույթում կլանում է ինֆրակարմիր լույսը։ Հետազոտողները նախատեսում են նոր պատկերով չափել մոլորակի պայծառությունն այդ տիրույթում և ճշգրտել նրա մթնոլորտի կազմի գնահատականը։



Հեղինակների գնահատմամբ՝ նույն մոտեցումը կարող է օգնել ավելի թույլ էկզոմոլորակներ փնտրել նաև արդեն հավաքված տվյալներում։ Առայժմ մեթոդը փորձարկվել է դիտարկումների փոքր թվի վրա։ Երկրին նման մոլորակների ուղղակի պատկերումը մնում է ապագա աստղադիտարանների խնդիր։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/webb-51-eridani-flip</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20649</guid>

            <pubDate>Tue, 27 Oct 2026 17:05:59 +0000</pubDate>

            <title>Սպիտակ թզուկի շուրջ երկու առանձին գազային օղակ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագետները սպիտակ թզուկ J1328−1450-ի շուրջ հայտնաբերել են միմյանցից բաց տարածությամբ բաժանված երկու գազային օղակ։ Դրանց կառուցվածքը, ըստ հետազոտողների, կարող են պահպանել աստղի էվոլյուցիայից հետո գոյատևած երկու փոքր երկնային մարմիններ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-double-disc-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սպիտակ թզուկի շուրջ երկու առանձին գազային օղակ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տրիեստի և Ուորվիքի համալսարանների մասնակցությամբ միջազգային խմբի արդյունքների մասին հոկտեմբերի 27-ին հայտնել է Ուորվիքի համալսարանը։ Հետազոտությունը հոկտեմբերի 26-ին հրապարակվել է Nature Astronomy ամսագրում։ Այն նկարագրում է Երկրից մոտ 1600 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող աստղային մնացորդի անսովոր շրջապատը։



Սպիտակ թզուկը Արեգակի նման աստղի խիտ միջուկն է, որը մնում է վառելիքի սպառումից և արտաքին շերտերի արտանետումից հետո։ Այդ փոփոխությունները կարող են ոչնչացնել մոտակա մոլորակները, իսկ պահպանված քարային մարմինների բեկորներից աստղի շուրջ սկավառակ է ձևավորվում։



Չիլիում տեղակայված VLT աստղադիտակի X-shooter սպեկտրագրով 2021–2023 թվականներին ստացված տվյալներում հետազոտողները նկատել են արտասովոր ազդանշան։ Մինչ այդ հայտնի 21 նման գազային սկավառակների ճառագայթման գծերն ունեին երկու գագաթ, իսկ այս համակարգում կալցիումի և թթվածնի որոշ գծերը՝ չորս։ Հեղինակների մոդելը դա բացատրում է տարբեր արագություններով պտտվող երկու առանձին օղակներով։



Ներքին գազային օղակը տարածվում է աստղից մոտ 100 հազարից մինչև 240 հազար կիլոմետր հեռավորության վրա, իսկ արտաքինը՝ մոտ 375 հազարից մինչև ավելի քան 1,3 միլիոն կիլոմետր։ Կրկնվող դիտարկումները ցույց են տվել, որ բաց տարածությամբ բաժանված կառուցվածքը պահպանվել է ավելի քան երկու տարի։



Օղակների բաղադրությունն էլ նույնը չէ։ Ներքին օղակում մագնեզիումի ճառագայթումն արտահայտված է, իսկ արտաքինում այն չի հայտնաբերվել՝ ի տարբերություն կալցիումի և թթվածնի։ Սա հուշում է մագնեզիումի տարբեր պարունակության մասին։ Ըստ հեղինակների՝ նյութը կարող էր առաջանալ տարբեր բաղադրությամբ երկու մարմնից կամ նույն մարմնի տարբեր շերտերից։



Խումբն առաջարկում է, որ յուրաքանչյուր օղակի ներսում պտտվող պինդ մարմինը շրջակա փոշու հետ փոխազդեցությամբ գազ է առաջացնում՝ պահպանելով այդ կառուցվածքը։ Այդ մարմիններն ուղղակիորեն չեն դիտվել։ Դրանց հնարավոր չափերը կախված են կազմից և ամրությունից. ներքինը կարող է լինել աստերոիդի չափերի, իսկ արտաքինի չափերի վերին գնահատականը համադրելի է Պլուտոնի չափերի հետ։



Համակարգը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են մոլորակային համակարգերի մնացորդները շարունակում զարգանալ կենտրոնական աստղի կյանքի ակտիվ փուլի ավարտից հետո։ Արեգակն էլ հեռավոր ապագայում սպիտակ թզուկ է դառնալու, սակայն այս դիտարկումները մեր համակարգի ճակատագրի միանշանակ կանխատեսում չեն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/white-dwarf-double-disc</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20596</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 14:09:44 +0000</pubDate>

            <title>Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն դադարեցրել է Swift տիեզերական աստղադիտարանի աշխատանքը․ ցածրացած ուղեծրում մթնոլորտի դիմադրությունն այլևս թույլ չի տալիս կայուն դիտարկումներ կատարել։ Գամմա բռնկումների ուսումնասիրությամբ հայտնի սարքի վերադարձը մթնոլորտ սպասվում է առաջիկա շաբաթներին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/swift-mission-end-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է, որ Նիլ Գերելսի անվան Swift տիեզերական աստղադիտարանի գիտական աշխատանքն ավարտվել է։ Երկրի մակերևույթից մոտ 275 կիլոմետր բարձրության վրա մթնոլորտի դիմադրությունն արդեն խանգարում է աստղադիտակներին կայուն պահել ուղղությունը դեպի դիտարկվող օբյեկտները։



Առաքելության վերջին դիտարկումը կատարվել է հոկտեմբերի 20-ին։ Նույն օրը սարքն անցել է անվտանգ ռեժիմի, երբ այլևս չի կարողացել փոխհատուցել մթնոլորտի ուժեղացած դիմադրության ազդեցությունը։ Փենսիլվանիայի պետական համալսարանում գործող կառավարման թիմն այնուհետև հրաման է ուղարկել՝ դադարեցնելու աշխատանքն ու սարքը մթնոլորտ վերադարձին նախապատրաստելու համար։ NASA-ի գնահատմամբ՝ վերադարձը սպասվում է առաջիկա մի քանի շաբաթների ընթացքում։



Ցածր ուղեծրով շարժվող արբանյակները մթնոլորտի դիմադրության պատճառով աստիճանաբար կորցնում են բարձրությունը։ Արեգակնային վերջին ակտիվությունն արագացրել էր այդ գործընթացը Swift-ի համար։ Դրա ուղեծիրը բարձրացնելու նպատակով կազմակերպված սպասարկման առաքելությունն օգոստոսին ավարտվել էր՝ առանց աստղադիտարանը բարձրացնելու փորձի։



Այդուհետև Swift-ը վերսկսել էր գիտական դիտարկումները, որոնք ավելի վաղ սահմանափակվել էին՝ դիմադրությունը նվազեցնելու և սպասարկման համար ժամանակ շահելու նպատակով։ Վերագործարկումից հետո այն ուսումնասիրել էր հարյուրավոր թիրախներ՝ աստղային պայթյունների մնացորդներից մինչև գիսաստղեր և հեռավոր գալակտիկաների ակտիվ սև խոռոչներ։ Առաքելության թիմը հոկտեմբերի 23-ին պարզաբանել է, որ դիտարկումների վերսկսումը կրկին մեծացրել էր դիմադրությունն ու արագացրել ուղեծրի իջեցումը։



Swift-ը մեկնարկել էր 2004 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ սկզբում երկու տարվա հիմնական առաքելության համար։ Այն ստեղծվել էր գամմա բռնկումները հայտնաբերելու, դրանց դիրքը մյուս աստղադիտարաններին հաղորդելու և սեփական ռենտգենյան ու ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակները դեպի բռնկումը շրջելու համար։ Սովորաբար այս ամենը տևում էր մոտ մեկ րոպե՝ թույլ տալով որսալ պայթյունից հետո արագ մարող լուսարձակումը։



Գրեթե 22 տարվա ընթացքում աստղադիտարանը դիտարկել է ավելի քան 2000 գամմա բռնկում և ավելի քան 1400 գերնոր աստղի պայթյուն։ Այն նաև ուսումնասիրել է սև խոռոչների կողմից քայքայվող աստղեր, ակտիվ գալակտիկաներ, աստերոիդներ ու գիսաստղեր։ NASA-ի տվյալներով՝ Swift-ի դիտարկումներն օգտագործվել են շուրջ 7000 գիտական հոդվածներում։



Առաքելության ավարտից հետո հետազոտողների տրամադրության տակ կմնա մոտ 12 տերաբայթ բաց արխիվ։ Այն ներառում է տարբեր ալիքային տիրույթներում չափումներ և միայն ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակից՝ ավելի քան 1,5 միլիոն պատկեր։ NASA-ն նախատեսում է շարունակել արագ արձագանք պահանջող տիեզերական դիտարկումների հնարավորությունների որոնումը՝ բացը ժամանակավորապես լրացնելով գործող առաքելություններով։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/swift-mission-ends</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20583</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 17:10:31 +0000</pubDate>

            <title>«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն հրապարակել է «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակի պատկերը, որտեղ ավելի մոտ գալակտիկայի ձգողությունը խոշորացնում և աղավաղում է հեռավոր գալակտիկայի լույսը։ Դիտարկումը գրավիտացիոն ոսպնյակների ուսումնասիրության ծրագրի մաս է, որը նաև հիմք է նախապատրաստում «Ռոման» աստղադիտակի տվյալների վերլուծության համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/hubble-lens-roman-20261022.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Պատկերը NASA-ն հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին։ Կադրի մեծ պարուրաձև գալակտիկան անմիջապես գրավում է ուշադրությունը, սակայն գրավիտացիոն ոսպնյակը գտնվում է ներքևի աջ անկյունում։ Այն ներկայացված է նաև խոշորացված ներդիրում։



Ոսպնյակի կենտրոնում երևացող էլիպսաձև գալակտիկան մոտ 4,5 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է։ Նրա հետևում գտնվող գալակտիկան մոտ 8 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է և երևում է երկու պատկերով՝ մեծ աղեղով ու ավելի փոքր, շրջված աղեղով։



Գրավիտացիոն ոսպնյակավորման ժամանակ զանգվածեղ մարմինը կորացնում է տարածաժամանակը՝ փոխելով լույսի տարածման ուղին։ Ինչպես NASA-ն բացատրում է, դիտվող պատկերի աղավաղումն ու կրկնապատկումը կախված են առաջին պլանի մարմնի և հեռավոր աղբյուրի փոխդասավորությունից։



Այդ աղավաղումների չափումը թույլ է տալիս գնահատել ոսպնյակ ստեղծող գալակտիկայի զանգվածը։ Տեսանելի նյութը միշտ չէ, որ բավարար է դիտվող ազդեցությունը բացատրելու համար, և աստղագետներն այս մեթոդով ուսումնասիրում են նաև անտեսանելի՝ մութ նյութի բաշխումը։



«Հաբլը» մանրամասն պատկերում է առանձին թիրախներ, իսկ «Ռոմանի» լայն տեսադաշտը նախատեսված է երկնքի մեծ հատվածների դիտարկման համար։ NASA-ն երկու աստղադիտակների աշխատանքը ներկայացնում է որպես փոխլրացնող մոտեցում՝ ընդգրկուն որոնում և ընտրված օբյեկտների մանրամասն ուսումնասիրություն։



Գրավիտացիոն ոսպնյակների «Հաբլի» պատկերներով հետազոտողները համակարգչային մոդել են կառուցում՝ մութ նյութի առաջացրած աղավաղումները վերլուծելու համար։ Այն կօգնի աշխատել «Ռոմանի» ավելի մեծածավալ պատկերների հետ, իսկ «Հաբլը» հետագայում կարող է մանրամասն դիտարկել նոր թիրախները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/hubble-lens-roman</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20507</guid>

            <pubDate>Fri, 16 Oct 2026 06:09:01 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագետները «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի տվյալներով վերականգնել են WASP-17 b գազային հսկայի մթնոլորտի եզրի անհամաչափ ձևը։ Մոլորակի «երեկոյան» եզրն ավելի տաք ու ընդարձակ է, քան «առավոտյան» եզրը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-wasp17b-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կոռնելի և Բրիստոլի համալսարանների համատեղ ղեկավարությամբ կատարված հետազոտության արդյունքները հոկտեմբերի 14-ին հրապարակվել են Nature Astronomy ամսագրում։ Բրիստոլի համալսարանը հաղորդել է, որ նոր մեթոդը թույլ է տալիս համեմատել մթնոլորտի եզրագծի տարբեր հատվածները՝ դրանք մեկ միջին ցուցանիշով նկարագրելու փոխարեն։ Աշխատանքի գլխավոր հեղինակը Կոռնելի համալսարանի հետազոտող Լիլի Ալդերսոնն է։



WASP-17 b-ն Երկրից մոտ 1300 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող «տաք Յուպիտեր» է։ Այն այնքան մոտ է իր աստղին, որ միշտ նույն կողմով է շրջված դեպի այն․ մոլորակի մի կիսագնդում մշտական ցերեկ է, մյուսում՝ գիշեր։ Նման պայմաններում մթնոլորտային շրջանառությունը կարևոր դեր ունի ջերմության վերաբաշխման գործում։



Թիմն օգտագործել է «Ուեբի» երեք գործիքներով 2023 թվականի մարտին կատարված դիտարկումները։ Երբ մոլորակն անցնում է աստղի առջևով, աստղային լույսի մի մասն անցնում է նրա մթնոլորտի միջով։ Տարբեր ալիքների երկարություններում լույսի թուլացման չափումները բացահայտում են մթնոլորտի հատկությունները։ Այսպիսով, խոսքը նոր վերլուծության մասին է, ոչ թե մոլորակի մթնոլորտի նոր ուղիղ լուսանկարի։



Հեղինակների ներկայացրած մոդելը նկարագրում է եզրագծի փոփոխությունն անընդհատ՝ միայն երկու կիսաշրջան համեմատելու փոխարեն։ Այն գնահատում է նաև հասարակածից դեպի բևեռներ տարբերությունները, սակայն ենթադրում է, որ հյուսիսային և հարավային կիսագնդերը համաչափ են։ Հետևաբար ստացված պատկերը մթնոլորտի ամբողջական ու մանրամասն եղանակային քարտեզ չէ։



Մոդելի գնահատմամբ՝ «առավոտյան» եզրի ջերմաստիճանը մոտ 860 կելվին է, իսկ «երեկոյան» եզրինը՝ մոտ 1520 կելվին։ Տարբերությունը շուրջ 650 կելվին է, ընդ որում՝ առավոտյան հատվածի գնահատման անորոշությունն ավելի մեծ է։ Տաք գազն ավելի է ընդարձակվում, ուստի երեկոյան հատվածում մթնոլորտի եզրն ավելի հեռու է տարածվում մոլորակի կենտրոնից։



Այս անհամաչափությունը համահունչ է մթնոլորտային շրջանառության մոդելներին․ քամիները ցերեկային կողմից տաք գազ են տեղափոխում դեպի երեկոյան եզրը, իսկ գիշերային կողմից առավոտյան եզր է հասնում ավելի սառը գազ։ Սա տվյալների մեկնաբանությունն է՝ հիմնված ֆիզիկական մոդելների վրա, ոչ թե քամու արագության անմիջական չափում։



Վերլուծությունը նաև չի բացահայտել ջրային գոլորշու և ածխաթթու գազի պարունակության համոզիչ փոփոխություն եզրագծի երկայնքով։ Այլ նյութերի ու ամպային մասնիկների տարածական տարբերությունները դեռ հուսալիորեն որոշել չի հաջողվել։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ մեթոդը կարող է օգնել ուսումնասիրել նաև այլ էկզոմոլորակների մթնոլորտները, եթե դիտարկումների որակը բավարար լինի։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/wasp17b-atmosphere-map</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>