<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b2%d5%a1%d6%86%d5%ab%d5%a6%d5%ab%d5%af%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20850</guid>

            <pubDate>Tue, 03 Nov 2026 05:13:55 +0000</pubDate>

            <title>37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մոտակա 37 գաճաճ գալակտիկաների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դրանցում մնացել է աստղերի գոյացրած թթվածնի ընդամենը 4–25 տոկոսը՝ միջինը մոտ 11 տոկոս։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ գերնոր աստղերի պայթյուններով պայմանավորված գազային արտահոսքերը այդ տարրի մեծ մասը դուրս են մղել գալակտիկաներից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/glow-ngc4449-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
GLOW ծրագրի արդյունքները նոյեմբերի 2-ին հրապարակվել են The Astrophysical Journal-ում։ Նույն օրը դրանց մասին հայտնել է NASA-ն։ Աշխատանքի նախնական տարբերակը arXiv-ում հասանելի էր օգոստոսից։



Քրիստեն ՄաքՔուինի ղեկավարած թիմն օգտագործել է «Հաբլի» արխիվային պատկերները՝ առանձին աստղերը տարբերակելու և գալակտիկաների աստղառաջացման պատմությունը վերականգնելու համար։ Դրանք համադրել են «Սփիթզերի» ինֆրակարմիր ու ռադիոաստղադիտակների տվյալների հետ՝ գնահատելով աստղերում, գազում և փոշում եղած թթվածինը։



Համեմատության մյուս կողմում հաշվարկն էր, թե աստղերը ժամանակի ընթացքում որքան թթվածին պետք է արտադրած լինեին։ Այդ տարրը հարմար է նման ուսումնասիրության համար․ դրա առաջացումը համեմատաբար լավ է հասկացված, իսկ գազում պարունակությունը հնարավոր է չափել սպեկտրային դիտարկումներով։ Այսպիսով կարելի է հետևել աստղերում գոյացած նյութի շրջանառությանը։



Ուսումնասիրված համակարգերում պահպանված թթվածնի մեծ մասը գազի մեջ է, իսկ աստղերում ու փոշում՝ շատ ավելի քիչ։ Մի շարք հիդրոդինամիկական մոդելներ նման փոքր գալակտիկաներում զգալիորեն ավելի մեծ քանակ էին կանխատեսում։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ գերնոր աստղերով սնուցվող գազային արտահոսքերը կարող են թթվածինն ավելի արդյունավետ հեռացնել, քան ենթադրում են այդ մոդելները։



Թիմը նաև միջավայրի հնարավոր ազդեցություն է նկատել։ Ավելի խիտ շրջապատում և մեծ գալակտիկայի հարևանությամբ գտնվող որոշ համակարգեր ավելի շատ թթվածին են պահպանել։ Դա կարող է կապված լինել նյութի վերադարձի կամ հարևաններից հարստացված գազի ներհոսքի հետ, սակայն հեղինակներն ընդգծում են, որ այս կապը դեռ լրացուցիչ ստուգման կարիք ունի։



Թթվածնի պակասը դեռ չի բացահայտում դրա վերջնական տեղը։ Մի մասը կարող է մնացած լինել գալակտիկան շրջապատող նոսր գազային հալոյում, իսկ մյուսը՝ հեռացած լինել միջգալակտիկական տարածություն։ Առկա չափումները բավարար չեն որոշելու՝ այս երկու տարբերակներից որն է բացատրում բացակայող թթվածնի մեծ մասը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/dwarf-galaxies-oxygen</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20799</guid>

            <pubDate>Sun, 01 Nov 2026 09:16:12 +0000</pubDate>

            <title>LMC P3-ի մոտ հայտնաբերել են 26 լուսատարի երկարությամբ գազային հետք</title>

            <description><![CDATA[<p>ALMA ռադիոաստղադիտակով Մեծ Մագելանյան ամպում հայտնաբերել են տաքացած մոլեկուլային գազի նեղ հետք՝ կապված LMC P3 կրկնակի համակարգի հետ։ Այն կարող է լինել արագընթաց նյութի շիթի ազդեցության հետքը և բացատրել համակարգի ուժեղ գամմա-ճառագայթումը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-lmc-p3.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[LMC P3-ի մոտ հայտնաբերել են 26 լուսատարի երկարությամբ գազային հետք]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նագոյայի համալսարանը արդյունքները հոկտեմբերի 30-ին ներկայացրել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Յասուո Ֆուկուիի ղեկավարած խմբի աշխատանքը հրապարակվել է The Astrophysical Journal Letters-ում։ Դիտարկումներն իրականացվել են Չիլիում տեղակայված ALMA համակարգով։



LMC P3-ը գտնվում է DEM L241 գերնոր աստղի մնացորդում։ Համակարգը բաղկացած է զանգվածեղ աստղից և խիտ ուղեկից մարմնից, որը կարող է լինել սև խոռոչ կամ նեյտրոնային աստղ։ 2016 թվականին հայտնաբերված այս գամմա-ճառագայթող կրկնակի համակարգի էներգիայի աղբյուրը մինչ այժմ քննարկման առարկա էր։



Հետազոտողները չափել են ածխածնի մոնօքսիդի՝ CO-ի ճառագայթումը։ Տվյալներում երևացել է մոտ ութ պարսեկ՝ 26 լուսատարի երկարությամբ և մեկ պարսեկ՝ շուրջ երեք լուսատարի լայնությամբ ուղիղ, նեղ կառուցվածք։ Դրա ուղղությունը համընկնում է LMC P3-ի դիրքի հետ, ինչը հուշում է դրանց հնարավոր կապի մասին։



Գազի ջերմաստիճանը գնահատվել է մոտ 33–60 կելվին, մինչդեռ հարևան մոլեկուլային ամպինը մոտ 15 կելվին է։ Թեև երկու միջավայրերն էլ չափազանց սառն են, տարբերությունը կարևոր է․ հեղինակները չեն գտել ճառագայթման աղբյուր, որը կարող էր բացատրել հետքի այդ տաքացումը։



Խումբն առաջարկում է հետևյալ բացատրությունը․ ուղեկից մարմինը զանգվածեղ աստղից նյութ է կլանում, և նրա շուրջ կուտակման սկավառակ է ձևավորվում։ Այդ համակարգից արտանետվող արագ շիթը հարվածում է շրջակա միջաստղային գազին, սեղմում ու տաքացնում այն։ Դիտված մոլեկուլային հետքը կարող է լինել հենց այդ փոխազդեցության արդյունքը։



Հետազոտողների կարծիքով՝ LMC P3-ը կարող է լինել միկրոքվազար՝ աստղային զանգվածի մարմնի շուրջ գործող, քվազարին նման փոքր համակարգ։ Մինչ այդ դիտարկվում էր նաև պուլսարի մասնիկային քամու և զանգվածեղ աստղի քամու բախման սցենարը։ Նոր տվյալները լրացուցիչ փաստարկ են տալիս նյութի կլանմամբ սնուցվող շիթի օգտին։



Սակայն դիտարկումները դեռ միանշանակ չեն որոշում խիտ մարմնի բնույթը։ Սև խոռոչի տարբերակը հեղինակների մեկնաբանությունն է, ոչ վերջնական հաստատված եզրակացություն։ Նրանք առաջարկում են ենթամիլիմետրային դիտարկումներով նման գազային հետքեր որոնել նաև այլ համակարգերում՝ միկրոքվազարների թեկնածուներ հայտնաբերելու համար։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/lmc-p3-molecular-jet</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20609</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 14:12:17 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոսները գնահատել են սև խոռոչի երկատման հնարավոր պայմանները</title>

            <description><![CDATA[<p>Սև խոռոչի արագ պտույտը որոշ տեսական պայմաններում կարող է նպաստավոր դարձնել դրա բաժանումը երկու փոքր խոռոչի։ Սակայն նոր հաշվարկները չեն ապացուցում, որ այդպիսի գործընթաց իրականում տեղի է ունենում. դրա համար դեռ պետք է նկարագրել հենց բաժանման մեխանիզմը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/black-hole-fragmentation-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոսները գնահատել են սև խոռոչի երկատման հնարավոր պայմանները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Դանիայի համալսարանի, Սորբոնի և Նեապոլի Ֆեդերիկո II համալսարանի հետազոտողները համեմատել են այն ֆիզիկական սահմանափակումները, որոնք սովորաբար արգելում են սև խոռոչի մասնատումը։ Արդյունքները հոկտեմբերի 22-ին հրապարակել են Physical Review D հանդեսում։ Համալսարանը աշխատանքի մասին հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է իր կայքում։



Սովորական՝ չպտտվող սև խոռոչի դեպքում գլխավոր արգելքներից մեկը ջերմադինամիկական է։ Դրա էնտրոպիան՝ համակարգի հնարավոր մանրադիտակային վիճակների թվի չափը, համեմատական է զանգվածի քառակուսուն։ Նույն ընդհանուր զանգվածով երկու փոքր խոռոչների գումարային էնտրոպիան ավելի ցածր կլիներ, ինչը հակասում է էնտրոպիայի չնվազելու պահանջին։



Արագ պտտվող խոռոչների համար պատկերը բարդանում է։ Եթե սկզբնական պտույտի մի մասը վերածվի նոր մարմինների ուղեծրային շարժման, էնտրոպիայի հաշվեկշիռը որոշ դեպքերում կարող է նպաստավոր դառնալ։ Սակայն միայն այդ պայմանը բավարար չէ. փոքր խոռոչները պետք է կարողանան հեռանալ միմյանցից՝ պահպանելով էներգիան և անկյունային մոմենտը։



Հեղինակների մոդելում այդ լրացուցիչ պահանջները գրեթե փակում են մասնատման հնարավորությունը։ Հնարավոր բացառություն են մնում տեսական առավելագույնին մոտ արագությամբ պտտվող խոռոչները։ Նույնիսկ այդ դեպքում հաշվարկները ցույց չեն տալիս, թե ինչ գործընթաց կարող է բաժանումն առաջացնել։



Թիմը դիտարկել է նաև տարածության լրացուցիչ չափումներ և Էյնշտեյնի ընդհանուր հարաբերականությունից տարբերվող գրավիտացիոն մոդելներ։ Դրանցից որոշներում փոքր բեկորի անջատումը կարող է էնտրոպիայի տեսանկյունից նպաստավոր լինել, հատկապես երբ առաջացող երկու խոռոչների զանգվածները խիստ տարբեր են։ Սրանք ընտրված տեսական մոդելների հետևություններ են, ոչ դիտարկված դեպքեր։



Աշխատանքի վերնագրում օգտագործված «տաբատի» պատկերը նկարագրում է ենթադրյալ բաժանումը ժամանակի ընթացքում. մեկ ընդհանուր հատվածը ճյուղավորվում է երկու «ոտքի»։ Այս համեմատությունը բաժանման մեխանիզմ չի առաջարկում և ինքնին չի վերացնում հորիզոնի երկատումը սահմանափակող թեորեմները։



Հաջորդ անհրաժեշտ քայլը գործընթացի մանրամասն դինամիկական հաշվարկն է կամ համակարգչային մոդելավորումը։ Միայն այդպես կարելի է ստուգել՝ նպաստավոր վերջնական վիճակներին հասնելու ֆիզիկական ճանապարհ առհասարակ կա՞։ Առայժմ աշխատանքը սահմանազատում է այն պայմանները, որոնց դեպքում նման ճանապարհ արժե փնտրել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/black-hole-fragmentation</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20482</guid>

            <pubDate>Wed, 14 Oct 2026 05:35:52 +0000</pubDate>

            <title>Parker Solar Probe-ը արևային քամու մագնիսական դաշտում նոր օրինաչափություն է բացահայտել</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի Parker Solar Probe սարքի տվյալներով գիտնականները պարզել են, որ արևային քամու մագնիսական տատանումների պտույտի ուղղությունը փոխվում է՝ կախված դիտարկվող մասշտաբից։ Արդյունքն օգնում է հասկանալ տիեզերական պլազմայի տուրբուլենտ վարքը և կարող է օգտակար լինել տիեզերական եղանակի մոդելավորման համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/parker-solar-wind-20261014.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Parker Solar Probe-ը արևային քամու մագնիսական դաշտում նոր օրինաչափություն է բացահայտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բրաունշվայգի տեխնիկական և Տոկիոյի համալսարանների մասնակցությամբ միջազգային խումբը արևային քամու մագնիսական դաշտում օրինաչափություն է հայտնաբերել։ Հոկտեմբերի 13-ին Տոկիոյի համալսարանը հայտնել է, որ արդյունքը ստացվել է Parker Solar Probe-ի՝ մագնիսական դաշտի և մասնիկների բարձր ճշգրտության չափումների վերլուծությամբ։



Արևային քամին Արեգակից տարածվող լիցքավորված մասնիկների հոսք է։ Այս միջավայրում նյութը պլազմայի վիճակում է, իսկ դրա շարժումը սերտորեն կապված է էլեկտրամագնիսական դաշտերի հետ։ Մասնիկների նոսրության պատճառով նրանց բախումները հազվադեպ են, ուստի այստեղ տուրբուլենտությունը տարբերվում է սովորական հեղուկներում դիտվող երևույթից։



Ավելի մեծ մասշտաբներում պլազման հեղուկի նման վարք է դրսևորում։ Եթե դիտենք Արեգակից դուրս ուղղված ճառագայթային ուղղությամբ, մագնիսական տատանումներն առավել հաճախ պտտվում են ժամացույցի սլաքին հակառակ։ Փոքր մասշտաբներում գերակշռող ուղղությունը փոխվում է՝ դառնալով ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։



Այդ փոփոխությունն առաջանում է այն սահմանին, որտեղ պլազմայի վարքը հեղուկային նկարագրությունից անցնում է առանձին մասնիկների շարժմամբ որոշվող ռեժիմի։ Հետազոտողները նաև պարզել են, որ Արեգակից հեռանալիս երևույթը զարգանում և տեղաշարժվում է դեպի ավելի երկար ալիքներ։ Այսպիսով՝ թվացյալ անկանոն տատանումների մեջ որոշակի կառուցվածք է պահպանվում։



Բրաունշվայգի տեխնիկական համալսարանը նշում է, որ պլազմայի տուրբուլենտությունը կարևոր է նաև Երկրի մագնիսոլորտում և միջմոլորակային տարածությունում ընթացող գործընթացների համար։ Այն ազդում է Արեգակի ժայթքումների առաջացրած հարվածային ալիքների ու մագնիսական ամպերի վրա, որոնք առնչվում են գեոմագնիսական փոթորիկներին։



Աշխատանքը նոր տվյալներ է տալիս այդ գործընթացների ֆիզիկան նկարագրելու համար։ Այն չի ներկայացնում առաջիկա մագնիսական փոթորկի կանխատեսում։ Հետազոտությունը հրապարակվել է The Astrophysical Journal Letters ամսագրում՝ «Nonlocal Evolution of Magnetic Helicity across the Magnetohydrodynamic–Kinetic Interface» վերնագրով։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/parker-solar-wind-magnetic-rotation</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>