<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a1%d6%80%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a4%d5%ab%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 07:05:16 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21266</guid>

            <pubDate>Mon, 16 Nov 2026 11:32:24 +0000</pubDate>

            <title>Պունչակ Ջայայի սառցադաշտերից մնացել են սառույցի փոքր հատվածներ</title>

            <description><![CDATA[<p>ՆԱՍԱ-ի հրապարակած արբանյակային նոր կադրում Ինդոնեզիայի Պունչակ Ջայա լեռան սառցադաշտերի տեղում երևում են սառույցի առանձին հատվածներ։ Դրանք այնքան են բարակել ու մասնատվել, որ այլևս չեն շարժվում սեփական ծանրության տակ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/puncak-jaya-landsat9.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Պունչակ Ջայայի սառցադաշտերից մնացել են սառույցի փոքր հատվածներ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ՆԱՍԱ-ի Երկրի դիտարանը նոյեմբերի 16-ին հրապարակել է Պունչակ Ջայայի երկու արբանյակային պատկեր՝ 1988 թվականի նոյեմբերի 3-ի և 2026 թվականի հոկտեմբերի 19-ի։ Հին կադրում Սուդիրման լեռնաշղթայի մի քանի կատարներ ծածկված են սառույցով, իսկ նորում դրանց մեծ մասում մերկ ապար է երևում։ Պայմանական գույներով պատկերներում սառույցը բաց կապույտ է, ապարը՝ շագանակագույն։



Պունչակ Ջայան Նոր Գվինեա կղզու ինդոնեզական հատվածում է։ Հասարակածին մոտ այս լեռնաշղթայում սառույցը երկար ժամանակ պահպանվել է ամբողջ տարին։ Ինդոնեզիայի օդերևութաբանության, կլիմայագիտության և երկրաֆիզիկայի գործակալության մասնագետ Դոնալդի Պերմանայի տվյալներով՝ 1988-ին սառցադաշտերը զբաղեցնում էին մոտ 4,31 քառակուսի կիլոմետր։ 2025-ի սեպտեմբերին մնացել էր մոտ 0,09 քառակուսի կիլոմետր՝ նախկին մակերեսի մոտ երկու տոկոսը։



Սառույցը ոչ միայն նահանջել է, այլև բարակել։ Արևելյան Նորթուոլի հիմնական չափման կետում դրա հաստությունը 2010-ին 32 մետր էր, իսկ 2023-ին՝ 4 մետր։ 2024-ի նոյեմբերին այդ կետում սառույց չէր մնացել։



Պապուայի սառցադաշտերի մասին 2026-ին հրապարակված ուսումնասիրության հեղինակները Լանդսատի պատկերներով հաշվարկել են, որ 1980–2024 թվականներին Պունչակ Ջայայի սառցածածկույթի մակերեսը կրճատվել է մոտ 97 տոկոսով։ Հոկտեմբերի նոր կադրում երևում է, թե ինչպես են մնացած հատվածներն իրարից բաժանվել մերկացած ժայռերով։



Սառցադաշտը շարժվում է սեփական ծանրության տակ, եթե սառույցի շերտը բավականաչափ հաստ է։ Մասնատված սառույցն ավելի շատ բաց եզրեր ունի, որտեղից հալքը կարող է շարունակվել։ Լեռան վրա դեռ ձյուն է տեղում, բայց մերկ ապարների վրա այն այնքան երկար չի մնում, որ նոր սառույց կուտակվի։



Արբանյակային կադրը ցույց է տալիս, թե որտեղ է սառույց մնացել։ Դրա ներկայիս մակերեսը գնահատելու համար դեկտեմբերին նախատեսվում է օդային հետազոտություն, հայտնել է Պերմանան։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/puncak-jaya-glaciers</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21004</guid>

            <pubDate>Sun, 08 Nov 2026 17:13:44 +0000</pubDate>

            <title>Խաղաղ օվկիանոսի աղբային գոտում ջրի գույնի փոփոխություն են նկատել</title>

            <description><![CDATA[<p>Մեծ խաղաղօվկիանոսյան աղբային գոտու որոշ հատվածներում ջուրը երկու տասնամյակի ընթացքում ավելի վառ կապտականաչավուն երանգ է ստացել։ Բերգենի համալսարանի հետազոտողները ենթադրում են, որ պատճառներից մեկը կարող է լինել ջրում կախված միկրոպլաստիկի կուտակումը, սակայն պատճառահետևանքային կապը դեռ վերջնականապես հաստատված չէ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/noaa-hawaii-microplastics.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Խաղաղ օվկիանոսի աղբային գոտում ջրի գույնի փոփոխություն են նկատել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Շի Չիթհեմը, Դանիել Քյոստները և Բյորգե Համրեն իրենց արդյունքները նոյեմբերի 5-ին հրապարակել են Communications Earth &amp; Environment ամսագրում։ Նրանք վերլուծել են Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսարևելյան հատվածի՝ 2002 թվականի օգոստոսից մինչև 2022 թվականի սեպտեմբերն ընկած արբանյակային տվյալները։
Թիմը համեմատել է երեք տվյալաշար՝ NASA-ի MODIS-Aqua սարքի դիտարկումները, GlobColour-ը և Եվրոպական տիեզերական գործակալության Ocean Colour Climate Change Initiative-ի տվյալները։ Երեքում էլ աղբային գոտու ներսում կամ հարևանությամբ հայտնաբերվել են հատվածներ, որտեղ միաժամանակ ուժեղացել է կապույտ և կանաչ տիրույթներում անդրադարձը։ Այդ համադրությունը համապատասխանում է ավելի արտահայտված կապտականաչավուն երանգին։
Հետազոտությունը կենտրոնացել է 300 միկրոմետրից փոքր պլաստիկ մասնիկների վրա։ Ի տարբերություն ջրի մակերեսին լողացող խոշոր թափոնների՝ դրանք կախված են ջրի մեջ, ուստի դրանց հեռավար հայտնաբերումը դժվար է։ Հեղինակները փորձել են հասկանալ՝ արդյոք դրանց ընդհանուր ազդեցությունը լույսի վրա հնարավոր է տարբերել բնական մասնիկների ազդեցությունից։
Լույսի տարածման համակարգչային մոդելներում փոխել են միկրոպլաստիկի, բնական կախված մասնիկների և լուծված օրգանական նյութերի քանակը, ինչպես նաև ֆիտոպլանկտոնի կազմը։ Երբ միկրոպլաստիկը ներառվել է հաշվարկներում, պայծառացման դեպքերի մոտ 13 տոկոսը եղել է կապտականաչավուն, իսկ միայն բնական գործոններով մոդելներում՝ մոտ 3 տոկոսում։ Սա մոդելային համեմատություն է, ոչ թե ապացույց, որ իրական օվկիանոսի գույնի փոփոխությունը բացառապես պլաստիկով է պայմանավորված։
Մոդելի գնահատմամբ՝ ծովի ջրի մեկ խորանարդ մետրում շուրջ 5 միլիգրամ միկրոպլաստիկի դեպքում որոշակի ալիքի երկարության վրա դրա առաջացրած ազդանշանը կարող է գերազանցել չափման բնորոշ անորոշությունը։ Այդ շեմը վերաբերում է հաշվարկներում ընդունված օվկիանոսային և մթնոլորտային պայմաններին․ այն բոլոր ծովերի համար պատրաստի հայտնաբերման չափանիշ չէ։
Nature Portfolio-ի նոյեմբերի 6-ի հաղորդագրությունը նույնպես նշում է, որ տվյալաշարերը փոփոխության չափը տարբեր են գնահատում։ Հոդվածի հեղինակները տարբերությունները կապում են, մասնավորապես, սենսորների և տվյալների մշակման առանձնահատկությունների հետ։ Բնական էկոհամակարգային փոփոխությունների մասնակցությունը նրանք չեն բացառում։
Վարկածը ստուգելու համար անհրաժեշտ են հենց աղբային գոտում ջրի օպտիկական հատկությունների և մանր պլաստիկ մասնիկների ուղղակի չափումներ։ Դրանք պետք է ցույց տան՝ արբանյակներով գրանցված երանգը որքանով է արտացոլում աղտոտվածությունը, և արդյոք այդ եղանակը կարելի է կիրառել դրա տարածմանը հետևելու համար։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/pacific-microplastic-color</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20606</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 12:06:37 +0000</pubDate>

            <title>Արբանյակային քարտեզները ցույց են տվել 2026-ի և 1997-ի Էլ Նինյոների նմանությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի համեմատական քարտեզներում 2026 թվականի Էլ Նինյոն ջրի բաշխմամբ նման է 1997–1998 թվականների հզոր իրադարձությանը։ Երկու դեպքում էլ սովորականից բարձր և տաք ջուրը հասնում է Հարավային Ամերիկայի ափերին, սակայն այդ նմանությունը դեռ չի կանխորոշում ձմռան եղանակը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/el-nino-1997-2026.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Արբանյակային քարտեզները ցույց են տվել 2026-ի և 1997-ի Էլ Նինյոների նմանությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ի Earth Observatory-ն հոկտեմբերի 23-ին հրապարակել է Խաղաղ օվկիանոսի մակերևույթի բարձրության համեմատական քարտեզներ։ Դրանք ներկայացնում են 1997 թվականի հոկտեմբերի 13-ի և 2026 թվականի հոկտեմբերի 12-ի վիճակը՝ համապատասխանաբար TOPEX/Poseidon և Sentinel-6 Michael Freilich արբանյակների չափումներով։



Երկու պատկերներում էլ սովորականից բարձր ջրի գոտին ձգվում է հասարակածային Խաղաղ օվկիանոսի կենտրոնական և արևելյան մասերով մինչև Հարավային Ամերիկայի ափերը։ NASA-ի մասնագետ Ջոշ Ուիլիսի գնահատմամբ՝ այս տարվա իրադարձությունը 1997–1998 թվականների Էլ Նինյոյին նման է ջրի բաշխմամբ, թեև ավելի արագ է զարգացել։



Համեմատության երրորդ քարտեզը վերաբերում է 2015 թվականի հոկտեմբերի 12-ին՝ մեկ այլ շատ ուժեղ Էլ Նինյոյի ժամանակահատվածի։ Այդ դեպքում բարձր և տաք ջրի գոտին նույն չափով չէր հասնում Հարավային Ամերիկայի ափին։ Հետևաբար ուժեղ Էլ Նինյոները կարող են տարբեր լինել նաև իրենց տարածական կառուցվածքով։



Քարտեզները սովորական գունավոր լուսանկարներ չեն։ Կարմիրը ցույց է տալիս միջինից բարձր, կապույտը՝ ցածր, իսկ սպիտակը՝ միջինին մոտ ծովի մակարդակը։ Ջուրը տաքանալիս ընդարձակվում է, ուստի բարձրաչափական տվյալներն օգնում են հետևել օվկիանոսում ջերմության կուտակմանը։ Համեմատությունից հեռացվել են սեզոնային տատանումներն ու երկարաժամկետ միտումները։



NASA-ի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիան նշում է, որ 2026-ի Էլ Նինյոն արագ աճել է ամռանը։ Բարձրաչափական երկարատև շարքը հնարավորություն է տալիս ներկա իրադարձությունն անցյալի հետ համեմատել նույնատիպ չափումներով։ Սակայն երկարաժամկետ տաքացման ազդեցությունը տվյալներից հանելու կամ չհանելու ընտրությունը նույնպես կարևոր է իրադարձությունների ուժը գնահատելիս։



NOAA-ի կլիմայի կանխատեսման կենտրոնը հոկտեմբերի 8-ի ամփոփագրում գնահատել է, որ ուժեղ կամ շատ ուժեղ Էլ Նինյոյի պահպանման հավանականությունը մինչև 2027 թվականի հունվար–մարտը գերազանցում է 83 տոկոսը։ Սա կանխատեսման հավանականություն է։ Ուիլիսը ևս զգուշացնում է՝ 1997-ի հետ նմանությունը չի երաշխավորում նույն եղանակային հետևանքները, քանի որ մթնոլորտի արձագանքը փոփոխական է։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/el-nino-1997-2026</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20539</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 15:08:20 +0000</pubDate>

            <title>Խաղաղ օվկիանոսի մի հատվածը Էլ Նինյոյի ժամանակ ավելի կապույտ է դարձել</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի նոր քարտեզները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականի Էլ Նինյոյի ընթացքում Խաղաղ օվկիանոսի հասարակածային ջրերի որոշ հատվածներ ավելի կապույտ են դարձել։ Փոփոխությունը կապված է ֆիտոպլանկտոնի՝ ջրի վերին շերտում ապրող մանրադիտակային օրգանիզմների նվազման հետ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/el-nino-ocean-color-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Խաղաղ օվկիանոսի մի հատվածը Էլ Նինյոյի ժամանակ ավելի կապույտ է դարձել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հոկտեմբերի 15-ին NASA-ն նոր արբանյակային պատկերներով ներկայացրել է Էլ Նինյոյի զարգացումը։ Գործակալությունը համեմատել է 2025 և 2026 թվականների նույն ամիսների տվյալները՝ միաժամանակ հետևելով ջրի մակերևույթի ջերմաստիճանին, բարձրությանը և գույնին։

Օվկիանոսի գույնի փոփոխությունը գրանցում է PACE արբանյակը։ Սա 2024 թվականին դրա արձակումից հետո առաջին Էլ Նինյոն է։ Սարքը լույսը չափում է հարյուրավոր ալիքի երկարություններով, իսկ գիտնականներն այդ սպեկտրային տեղեկությունից հաշվարկում են ջրի տեսանելի գույնն ամփոփող ցուցանիշ։ Քարտեզը սովորական գունավոր լուսանկար չէ, այլ չափումների գիտական պատկերավորում։

NASA-ի գիտական պատկերավորման ստուդիայի հրապարակած համեմատության մեջ 2026 թվականի հասարակածային գոտու կանաչավուն հատվածը նեղանում է, և տարածվում են ավելի կապույտ երանգները։ Դրանք վկայում են ֆիտոպլանկտոնի ավելի փոքր քանակի մասին։ 2025-ի նույն ժամանակահատվածում, երբ թույլ Լա Նինյա էր, կանաչավուն գոտին ավելի կայուն էր։

Պատճառը միայն ջրի տաքացումը չէ։ Էլ Նինյոյի ընթացքում պասատային քամիները թուլանում են, և սննդանյութերով հարուստ խորքային ջրի բարձրացումը դեպի մակերևույթ նվազում է։ Ֆիտոպլանկտոնն ավելի քիչ սննդանյութ է ստանում։ Քանի որ այն ծովային սննդային ցանցի հիմքում է, դրա նվազումը կարող է ազդել նաև մյուս օրգանիզմների սննդի հասանելիության վրա։

Մյուս քարտեզները ցույց են տալիս ջերմության և ջրի վերաբաշխումը։ Sentinel-6 արբանյակների բարձրաչափական տվյալներով՝ դիտարկումների ընթացքում արևելյան Խաղաղ օվկիանոսի որոշ հատվածներում գրանցվել է սովորականից 30–40 սանտիմետր բարձր, իսկ Ինդոնեզիայի և հյուսիսային Ավստրալիայի մոտ՝ 15–20 սանտիմետր ցածր մակարդակ։ Սա տարածաշրջանային տատանում է, ոչ թե համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակի այդ չափով բարձրացում։

Էլ Նինյոն բնական կլիմայական տատանում է, որը սովորաբար կրկնվում է երկու-յոթ տարին մեկ։ Տաք ջրի շարժումը և քամիների փոփոխությունը փոխկապակցված են. օվկիանոսից մթնոլորտ անցնող ջերմությունն ու խոնավությունը կարող են փոխել տեղումների և եղանակի պատկերը նաև Խաղաղ օվկիանոսից հեռու։

NOAA-ի կլիմայի կանխատեսման կենտրոնը հոկտեմբերի 8-ի ամփոփագրում կանխատեսել է, որ ուժեղ կամ շատ ուժեղ Էլ Նինյոն, հավանաբար, կպահպանվի մինչև 2027 թվականի հունվար–մարտը։ Սակայն կոնկրետ վայրերի եղանակային հետևանքները երաշխավորված չեն, իսկ իրադարձության հնարավոր ռեկորդային ուժը դեռ կանխատեսման գնահատական է, ոչ ավարտված չափումների վերջնական արդյունք։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/el-nino-ocean-color</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20185</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 21:30:06 +0000</pubDate>

            <title>Գրենլանդիան և Անտարկտիդան կորցրել են 11,3 տրիլիոն տոննա սառույց</title>

            <description><![CDATA[<p>1979–2023 թվականներին Գրենլանդիայի և Անտարկտիդայի սառցածածկույթները միասին կորցրել են մոտ 11,3 տրիլիոն տոննա սառույց։ Այդ կորուստը համաշխարհային ծովի մակարդակը բարձրացրել է 3,14 սանտիմետրով, ընդ որում՝ հիմնական դերը խաղացել է սառույցի արագացող հոսքը դեպի օվկիանոս։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/thwaites-sentinel.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գրենլանդիան և Անտարկտիդան կորցրել են 11,3 տրիլիոն տոննա սառույց]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գնահատականը պատրաստել է IMBIE միջազգային գիտական խումբը՝ ESA-ի և NASA-ի աջակցությամբ։ Աշխատանքը սեպտեմբերի 16-ին հրապարակվել է Scientific Data ամսագրում։ Հետազոտողները համադրել են 27 արբանյակային առաքելությունների տվյալների վրա հիմնված 42 անկախ գնահատական։



Տարբեր գործիքներ սառույցի փոփոխությունը չափում են տարբեր եղանակներով. մի մասը հետևում է մակերևույթի բարձրությանը, մյուսները՝ Երկրի ձգողական դաշտին կամ սառցադաշտերի շարժման արագությանը։ Թիմը համադրելի է դարձրել այդ չափումները՝ հաշվի առնելով մեթոդների տարբերություններն ու անորոշությունները։ Գրենլանդիայի տվյալաշարը սկսվում է 1972-ից, Անտարկտիդայինը՝ 1979-ից, իսկ ընդհանուր կորուստը հաշվարկվել է երկուսի համար համընկնող ժամանակահատվածում։



Ծովի մակարդակի աճի նշված 3,14 սանտիմետրից 1,81 սանտիմետրը բաժին է ընկնում Գրենլանդիային, 1,33-ը՝ Անտարկտիդային։ Սա միայն այդ երկու սառցածածկույթների ներդրումն է, ոչ թե նշված տարիներին համաշխարհային ծովի մակարդակի ամբողջ բարձրացումը։



Ըստ ESA-ի ամփոփման՝ համատեղ զուտ կորստի մոտ 84 տոկոսը կապված է սառցադաշտերի դինամիկ փոփոխությունների հետ. դրանք ավելի արագ են սառույց տեղափոխել դեպի օվկիանոս։ Մնացած մասը պայմանավորված է մակերևույթին սառույցի կուտակման ու կորստի հավասարակշռության փոփոխությամբ։ Հետևաբար ամբողջ կորուստը պարզապես մակերևութային հալոցք անվանելը ճշգրիտ չէ։



2020–2023 թվականներին ընդհանուր կորուստը դանդաղել է։ Արևելյան Անտարկտիդայում առատ ձյունը մասամբ փոխհատուցել է այլ շրջանների կորուստները, իսկ Գրենլանդիայում համեմատաբար մեղմ ամառները նվազեցրել են մակերևութային հալոցքը։ Սակայն երկու սառցածածկույթները շարունակում են զուտ սառույց կորցնել. կարճատև դանդաղումը երկարաժամկետ միտման շրջադարձ չի նշանակում։



Հաշվարկները ներառում են չափումների և մոդելների անորոշությունները։ Ուսումնասիրության նպատակը անցյալի փոփոխությունների համահունչ պատկերը ստանալն է, որը հետագայում կօգնի ստուգել ծովի մակարդակի կանխատեսման մոդելները։ Ստացված կորուստը չի կարելի ուղղակի նույն արագությամբ տարածել հաջորդ տասնամյակների վրա։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/greenland-antarctica-ice-loss-1979-2023</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>