<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a2%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%ba%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20580</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 16:12:05 +0000</pubDate>

            <title>Մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ը՝ կրիտիկական վտանգի տակ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN) առաջին գլոբալ գնահատմամբ՝ մակերեսային տաք ջրերի մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ին մինչև 2075 թվականը փլուզման ծայրահեղ վտանգ է սպառնում։ Այս դասակարգումը չի նշանակում, որ այդ խութերն արդեն վերացել են։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/coral-bleaching-noaa-2023-2024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ը՝ կրիտիկական վտանգի տակ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
IUCN-ը արդյունքները հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին՝ Գլանդից և Երևանից տարածված հաղորդագրությամբ։ Գնահատումն ընդգրկում է ավելի քան 80 երկրի և տարածքի 127 էկոհամակարգ՝ ընդհանուր 188 362 քառակուսի կիլոմետր խութերով։ Աշխատանքին մասնակցել է ավելի քան 250 մասնագետ։



Այդ 127 էկոհամակարգերից 122-ը՝ մոտ 96%-ը, դասվել են «կրիտիկական վտանգի տակ» կատեգորիային։ Չորսի համար տվյալները բավարար չեն եղել, իսկ Արևմտյան Գալապագոսյան կղզիների խութերի էկոհամակարգը համարվում է արդեն փլուզված՝ 1982–1983 թվականների Էլ Նինյոյից հետո։ Տոկոսը վերաբերում է էկոհամակարգերի թվին, ոչ թե արդեն մահացած մարջանների բաժնին։



Եթե հաշվի առնվեն միայն վերջին 50 տարվա փաստագրված փոփոխությունները, առանց ապագայի կլիմայական կանխատեսումների, կրիտիկական վտանգի խմբում կլինի 30 էկոհամակարգ՝ մոտ 24%-ը։ Մինչև 96% աճը պայմանավորված է նաև 2026–2075 թվականների ջերմային սթրեսի գնահատմամբ։ Հիմնական հաշվարկների համար հեղինակներն օգտագործել են SSP2-4.5 կլիմայական սցենարը, ուստի արդյունքը ապագա պայմաններից կախված ռիսկի գնահատում է։



Գլխավոր սպառնալիքը ծովային ջերմային ալիքների հաճախացումն է։ Ինչպես բացատրում է ԱՄՆ օվկիանոսային և մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային վարչությունը՝ NOAA-ն, սթրեսի ժամանակ մարջանները կորցնում են իրենց հյուսվածքներում ապրող սիմբիոտիկ ջրիմուռները և գունաթափվում։ Գունաթափված մարջանը դեռ կարող է վերականգնվել, սակայն երկարատև սթրեսը մեծացնում է մահանալու վտանգը։



Գնահատման ժամանակ կիրառվել են չափանիշներ, որոնցով էկոհամակարգի փլուզումը կապված է խութը կառուցող կոշտ մարջանների գրեթե ամբողջական կորստի հետ։ Դրանց տեղը կարող են զբաղեցնել ջրիմուռները, բեկորներն ու սպունգները, և միջավայրն այլևս չի պահպանում նախկին բազմազանությունն ու բնորոշ գործառույթները։ Հաճախ կրկնվող ջերմային ալիքները կրճատում են վերականգնման համար անհրաժեշտ ընդմիջումները։



Կրիտիկական վտանգի խմբում են նաև Ավստրալիայի Մեծ արգելախութի, Մարջանային եռանկյունու և Կարմիր ծովի խութերի էկոհամակարգերը։ Ուսումնասիրությունը վերաբերում է արևի լույս ստացող մակերեսային խութերին․ խորքային խութերն ու սառը ջրերի մարջանները չեն ներառվել։ Սա ամբողջ օվկիանոսի բոլոր մարջանային միջավայրերի նույնական կանխատեսում չէ։



Գնահատման հեղինակների համաձայն՝ խութերի մեծ մասը դեռ կենդանի մարջաններ ունի և շարունակում է գործել որպես էկոհամակարգ։ Նրանք առաջնահերթ են համարում ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատումը, իսկ տեղական մակարդակում՝ աղտոտման և գերորսի նվազեցումը, ձկների պոպուլյացիաների ու դիմացկուն խութերի պաշտպանությունը։ Այս միջոցները կարող են նպաստել վերականգնմանը, բայց չեն փոխարինում օվկիանոսի հետագա տաքացման սահմանափակմանը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/coral-reefs-iucn</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20157</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 20:34:59 +0000</pubDate>

            <title>Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Բոլիվիայի Յունգասի լեռնային անտառներում բնակվող փոքրիկ կատվին ճանաչել են որպես առանձին տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Գենետիկական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ արտաքին նմանությունը երկար ժամանակ քողարկել է հարավամերիկյան այս կատվազգիների իրական բազմազանությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/tilcayo-alessandro-verniani.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտնականների միջազգային խումբը Բոլիվիայում նկարագրել է վայրի կատվի նոր տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Ինչպես հայտնում է հետազոտությունը ղեկավարած բրազիլական PUCRS համալսարանը, սա ավելի քան մեկ դարում առաջին անգամն է, երբ գիտական նկարագրություն է ստանում մինչ այդ առանձին անվանում չունեցող ժամանակակից կատվազգի տեսակ։ Աշխատանքը հրապարակվել է Current Biology ամսագրում։



Տիլկայոն ապրում է Անդերի արևելյան լանջերի խոնավ լեռնային անտառներում։ Այն տնային կատուների մեծ մասից փոքր է. մարմնի երկարությունը հասնում է մոտ 50 սանտիմետրի՝ առանց պոչի, իսկ քաշը՝ 1,5–2 կիլոգրամի։ Բաց շագանակագույն մորթին ծածկված է մուգ, անկանոն օղակաձև բծերով։



Տեղացիներն այս կենդանուն վաղուց են ճանաչում և անվանում «տիլկայո»։ Հենց այդ անունն էլ պահպանվել է գիտական անվանման մեջ։ Նորությունը կենդանուն առաջին անգամ տեսնելը չէ, այլ ԴՆԹ-ի միջոցով հաստատելը, որ այն ինքնուրույն տեսակ է։



Հետազոտողները համեմատել են 38 կատվազգիների ամբողջական գենոմները։ Ութ նմուշ վերցվել է Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի թանգարանային հավաքածուներից։ Արդյունքները հաստատել են, որ արտաքուստ շատ նման այս կատուների խումբը ներառում է հինգ առանձին տեսակ։ Պերուում նկարագրվել է նաև նոր ենթատեսակ՝ Leopardus tigrinus antisuyo։



Բոլիվիական նոր տեսակի նկարագրության համար առանցքային է եղել Լա Սենդա Վերդե կենդանիների ապաստարանում բնակվող Տիգրինո անունով արուն։ Նախկինում նրան համարում էին Leopardus tigrinus տեսակի ներկայացուցիչ։ Այժմ նա նոր տեսակի հոլոտիպն է՝ այն առանձնյակը, որը ծառայում է որպես գիտական նկարագրության հղման նմուշ։



Ըստ հետազոտության՝ տիլկայոյի էվոլյուցիոն ճյուղը մյուսներից առանձնացել է մոտ 1,4 միլիոն տարի առաջ։ Ինչպես հեղինակները պարզաբանել են Live Science-ին, նոր տեսակի մասին տեղեկությունները դեռ սահմանափակ են։ Նկարագրությունը հիմնված է Բոլիվիայում ուսումնասիրված երկու կենդանի առանձնյակների վրա, և գիտնականները դեռ պետք է ճշտեն տեսակի տարածման սահմաններն ու թվաքանակը։



Առանձին տեսակների ճանաչումը նաև գործնական նշանակություն ունի։ Միևնույն անվան տակ հաշվառվող կենդանիները կարող են ունենալ տարբեր տարածվածություն և պաշտպանության կարիքներ։ Անտառների կորուստը, վայրի կենդանիների առևտուրը և տնային կենդանիներից փոխանցվող հիվանդությունները սպառնում են այս կատվազգիներին, իսկ ավելի ճշգրիտ դասակարգումը կօգնի գնահատել յուրաքանչյուր տեսակի վիճակը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/leopardus-tilcayo-bolivia</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>