<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a2%d5%b8%d5%ac%d5%ab%d5%be%d5%ab%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21321</guid>

            <pubDate>Wed, 18 Nov 2026 06:04:30 +0000</pubDate>

            <title>ԱՄՆ-ը, Մեքսիկան և Բոլիվիան կորցրել են կարմրուկի տեղական փոխանցումը վերացրած երկրների կարգավիճակը</title>

            <description><![CDATA[<p>Համաամերիկյան առողջապահական կազմակերպությունը նոյեմբերի 17-ին հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ում, Մեքսիկայում և Բոլիվիայում վերականգնվել է կարմրուկի տեղական փոխանցումը։ Երեք երկրներից յուրաքանչյուրում վիրուսի նույն գենետիկական ճյուղն անընդհատ շրջանառվել է առնվազն 12 ամիս։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/cdc-measles-micrograph.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[ԱՄՆ-ը, Մեքսիկան և Բոլիվիան կորցրել են կարմրուկի տեղական փոխանցումը վերացրած երկրների կարգավիճակը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կազմակերպությունը հայտնել է, որ դրա տնօրեն Ժարբաս Բարբոսան ընդունել է նոյեմբերի 10–13-ը համաճարակաբանական տվյալներն ուսումնասիրած անկախ հանձնաժողովի առաջարկությունը։ ԱՄՆ-ը կարգավիճակն ուներ 2000 թվականից։



Կարգավիճակը վերաբերում է վիրուսի կայուն տեղական փոխանցմանը։ Արտերկրից բերված դեպքեր կարող են գրանցվել նաև այն երկրներում, որտեղ տեղական փոխանցումն ընդհատվել է։ Հանձնաժողովը համարում է, որ այն վերսկսվել է, երբ նույն գենոտիպի և գենետիկական ճյուղի վիրուսն առնվազն մեկ տարի անընդհատ փոխանցվում է երկրի ներսում։



Նոյեմբերի 13-ի դրությամբ Ամերիկայի երկրներում և տարածքներում այս տարի հաստատվել էր կարմրուկի 58 213 դեպք և գրանցվել հիվանդության հետ կապված 82 մահ։ 2025 թվականի նույն ժամանակահատվածում հաստատվել էր 12 806 դեպք։ Կազմակերպությունը փոխանցման աճը կապում է, ի թիվս այլ գործոնների, առանձին համայնքներում պատվաստումների ցածր մակարդակի և առողջապահական ծառայությունների հասանելիության դժվարությունների հետ։



ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները նոյեմբերի 17-ին հայտարարել են, որ կաշխատեն ընդլայնել պատվաստումների հասանելիությունն ու աջակցել տեղական առողջապահական մարմիններին՝ բռնկումներն ավելի արագ հայտնաբերելու և զսպելու համար։ Ըստ Համաամերիկյան առողջապահական կազմակերպության՝ Մեքսիկան ու Բոլիվիան նույնպես ուժեղացնում են հիվանդության հսկողությունն ու արձագանքը։



Կարգավիճակը վերականգնելու համար երկրները պետք է փաստեն, որ վիրուսի նույն գենետիկական ճյուղի փոխանցումն ընդհատվել է առնվազն 12 ամսով։ Կանադան, որը կարգավիճակը կորցրել էր 2025-ին, արդեն ընդհատել է դրա կորստի պատճառ դարձած փոխանցման շղթան և աշխատում է կարգավիճակը վերականգնելու ուղղությամբ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/paho-measles-elimination-status</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20157</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 20:34:59 +0000</pubDate>

            <title>Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Բոլիվիայի Յունգասի լեռնային անտառներում բնակվող փոքրիկ կատվին ճանաչել են որպես առանձին տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Գենետիկական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ արտաքին նմանությունը երկար ժամանակ քողարկել է հարավամերիկյան այս կատվազգիների իրական բազմազանությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/tilcayo-alessandro-verniani.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտնականների միջազգային խումբը Բոլիվիայում նկարագրել է վայրի կատվի նոր տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Ինչպես հայտնում է հետազոտությունը ղեկավարած բրազիլական PUCRS համալսարանը, սա ավելի քան մեկ դարում առաջին անգամն է, երբ գիտական նկարագրություն է ստանում մինչ այդ առանձին անվանում չունեցող ժամանակակից կատվազգի տեսակ։ Աշխատանքը հրապարակվել է Current Biology ամսագրում։



Տիլկայոն ապրում է Անդերի արևելյան լանջերի խոնավ լեռնային անտառներում։ Այն տնային կատուների մեծ մասից փոքր է. մարմնի երկարությունը հասնում է մոտ 50 սանտիմետրի՝ առանց պոչի, իսկ քաշը՝ 1,5–2 կիլոգրամի։ Բաց շագանակագույն մորթին ծածկված է մուգ, անկանոն օղակաձև բծերով։



Տեղացիներն այս կենդանուն վաղուց են ճանաչում և անվանում «տիլկայո»։ Հենց այդ անունն էլ պահպանվել է գիտական անվանման մեջ։ Նորությունը կենդանուն առաջին անգամ տեսնելը չէ, այլ ԴՆԹ-ի միջոցով հաստատելը, որ այն ինքնուրույն տեսակ է։



Հետազոտողները համեմատել են 38 կատվազգիների ամբողջական գենոմները։ Ութ նմուշ վերցվել է Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի թանգարանային հավաքածուներից։ Արդյունքները հաստատել են, որ արտաքուստ շատ նման այս կատուների խումբը ներառում է հինգ առանձին տեսակ։ Պերուում նկարագրվել է նաև նոր ենթատեսակ՝ Leopardus tigrinus antisuyo։



Բոլիվիական նոր տեսակի նկարագրության համար առանցքային է եղել Լա Սենդա Վերդե կենդանիների ապաստարանում բնակվող Տիգրինո անունով արուն։ Նախկինում նրան համարում էին Leopardus tigrinus տեսակի ներկայացուցիչ։ Այժմ նա նոր տեսակի հոլոտիպն է՝ այն առանձնյակը, որը ծառայում է որպես գիտական նկարագրության հղման նմուշ։



Ըստ հետազոտության՝ տիլկայոյի էվոլյուցիոն ճյուղը մյուսներից առանձնացել է մոտ 1,4 միլիոն տարի առաջ։ Ինչպես հեղինակները պարզաբանել են Live Science-ին, նոր տեսակի մասին տեղեկությունները դեռ սահմանափակ են։ Նկարագրությունը հիմնված է Բոլիվիայում ուսումնասիրված երկու կենդանի առանձնյակների վրա, և գիտնականները դեռ պետք է ճշտեն տեսակի տարածման սահմաններն ու թվաքանակը։



Առանձին տեսակների ճանաչումը նաև գործնական նշանակություն ունի։ Միևնույն անվան տակ հաշվառվող կենդանիները կարող են ունենալ տարբեր տարածվածություն և պաշտպանության կարիքներ։ Անտառների կորուստը, վայրի կենդանիների առևտուրը և տնային կենդանիներից փոխանցվող հիվանդությունները սպառնում են այս կատվազգիներին, իսկ ավելի ճշգրիտ դասակարգումը կօգնի գնահատել յուրաքանչյուր տեսակի վիճակը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/leopardus-tilcayo-bolivia</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>