<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a2%d6%80%d5%ab%d5%bd%d5%bf%d5%b8%d5%ac%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20525</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 05:11:07 +0000</pubDate>

            <title>Ուղեղի օրգանոիդներով համակարգը Բրայլի տառերը ճանաչել է 83% ճշտությամբ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բրիստոլի համալսարանի հետազոտողները շոշափելիքի տվիչից ստացված տվյալները փոխանցել են մարդու ուղեղի լաբորատոր օրգանոիդներին և դրանց արձագանքներով տարբերակել Բրայլի 26 տառերը։ Երեք օրգանոիդի ազդանշանները համակցելիս համակարգի ճանաչման ճշտությունը հասել է 83 տոկոսի։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/organoid-braille-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուղեղի օրգանոիդներով համակարգը Բրայլի տառերը ճանաչել է 83% ճշտությամբ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Տյանյի Լյուն, Հեմա Ֆիլամորը և Բենջամին Ուորդ-Չերիեն արդյունքները հոկտեմբերի 16-ին հրապարակել են Frontiers in Artificial Intelligence ամսագրում։ Աշխատանքում փորձարկվել է էլեկտրոնային տվիչի, կենդանի նյարդային հյուսվածքի և մեքենայական ուսուցման ալգորիթմի համատեղ աշխատանքը։
Օրգանոիդները լաբորատորիայում աճեցված բջջային եռաչափ կառուցվածքներ են, որոնք վերարտադրում են ուղեղի որոշ առանձնահատկություններ։ Փորձում օգտագործված նմուշների տրամագիծը մեկ միլիմետրից փոքր էր, իսկ յուրաքանչյուրում կար մոտ 10 հազար նեյրոն՝ օժանդակ բջիջների հետ միասին։ Դրանք տեղադրված էին էլեկտրոդային հարթակի վրա, որը թույլ էր տալիս և՛ գրգռել հյուսվածքը, և՛ գրանցել դրա ակտիվությունը։
Ռոբոտային թևին ամրացված շոշափելիքի տվիչը սահեցրել են Բրայլի՝ եռաչափ տպված տառերի վրայով։ Անգլերեն այբուբենի 26 տառերի համար տարբեր սեղմման խորություններով հավաքվել է 1300 գրառում։ Տվիչի տվյալները վերածվել են էլեկտրական գրգռման հաջորդականությունների, որոնք յուրաքանչյուր օրգանոիդին են փոխանցվել ութ էլեկտրոդով։
Համակարգիչը տառերը որոշել է նեյրոնների էլեկտրական արձագանքներից՝ հենարանային վեկտորների մեթոդով։ Երբ մեկ օրգանոիդի փոխարեն միավորել են երեքի ելքային տվյալները, ճանաչումը զգալիորեն բարելավվել է։ Հյուսվածքն այսպիսով ծառայել է որպես տեղեկությունը փոխակերպող կենսաբանական միջանկյալ օղակ, իսկ վերջնական դասակարգումն իրականացրել է ալգորիթմը։
Մաքուր տվյալների դեպքում երեք օրգանոիդով համակարգը մոտ արդյունք է տվել առանց կենդանի հյուսվածքի աշխատող համեմատական տարբերակին՝ համապատասխանաբար 83 և 82 տոկոս։ Տարբերությունն ավելի նկատելի է դարձել արհեստական աղմուկի կամ տվյալների կորստի պայմաններում․ օրգանոիդներով համակարգը փորձարկված բոլոր աղավաղումների դեպքում ավելի բարձր ճշտություն է պահպանել։
Հեղինակների ենթադրությամբ՝ առանձին օրգանոիդների նյարդային կապերն ու ակտիվության վիճակները տարբեր են, ուստի նույն ազդակը կարող է առաջացնել մասամբ լրացնող պատասխաններ։ Այդ տարբերությունները կարող են օգնել համակցված համակարգին, բայց նաև դժվարացնում են կանխատեսելի ու ստանդարտացված սարքերի ստեղծումը։ Մեխանիզմը հաստատելու համար լրացուցիչ չափումներ են անհրաժեշտ։
Frontiers-ի պաշտոնական հաղորդագրությունում հետազոտողները ընդգծում են, որ փորձը չի ցույց տվել օրգանոիդների՝ ժամանակի ընթացքում սովորելու կամ երկարատև փոփոխությունների կարողությունը։ Այն հաստատել է միայն, որ տվիչի տեղեկությունը կարելի է կոդավորել, փոխանցել կենդանի նյարդային ցանցով և հետո վերծանել։
Հաջորդ քայլերից են մակերևույթների հյուսվածքի, եզրերի ու շփման այլ տեսակների փորձարկումները։ Գիտնականները նաև նախատեսում են հետադարձ կապով համակարգեր, որոնցում օրգանոիդի պատասխանը կազդի հաջորդ մուտքային ազդակների վրա։ Այդպիսի փորձերը թույլ կտան ստուգել՝ արդյոք կենդանի ցանցը կարող է հարմարվել փորձին։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/organoid-braille</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20507</guid>

            <pubDate>Fri, 16 Oct 2026 06:09:01 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագետները «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի տվյալներով վերականգնել են WASP-17 b գազային հսկայի մթնոլորտի եզրի անհամաչափ ձևը։ Մոլորակի «երեկոյան» եզրն ավելի տաք ու ընդարձակ է, քան «առավոտյան» եզրը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-wasp17b-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կոռնելի և Բրիստոլի համալսարանների համատեղ ղեկավարությամբ կատարված հետազոտության արդյունքները հոկտեմբերի 14-ին հրապարակվել են Nature Astronomy ամսագրում։ Բրիստոլի համալսարանը հաղորդել է, որ նոր մեթոդը թույլ է տալիս համեմատել մթնոլորտի եզրագծի տարբեր հատվածները՝ դրանք մեկ միջին ցուցանիշով նկարագրելու փոխարեն։ Աշխատանքի գլխավոր հեղինակը Կոռնելի համալսարանի հետազոտող Լիլի Ալդերսոնն է։



WASP-17 b-ն Երկրից մոտ 1300 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող «տաք Յուպիտեր» է։ Այն այնքան մոտ է իր աստղին, որ միշտ նույն կողմով է շրջված դեպի այն․ մոլորակի մի կիսագնդում մշտական ցերեկ է, մյուսում՝ գիշեր։ Նման պայմաններում մթնոլորտային շրջանառությունը կարևոր դեր ունի ջերմության վերաբաշխման գործում։



Թիմն օգտագործել է «Ուեբի» երեք գործիքներով 2023 թվականի մարտին կատարված դիտարկումները։ Երբ մոլորակն անցնում է աստղի առջևով, աստղային լույսի մի մասն անցնում է նրա մթնոլորտի միջով։ Տարբեր ալիքների երկարություններում լույսի թուլացման չափումները բացահայտում են մթնոլորտի հատկությունները։ Այսպիսով, խոսքը նոր վերլուծության մասին է, ոչ թե մոլորակի մթնոլորտի նոր ուղիղ լուսանկարի։



Հեղինակների ներկայացրած մոդելը նկարագրում է եզրագծի փոփոխությունն անընդհատ՝ միայն երկու կիսաշրջան համեմատելու փոխարեն։ Այն գնահատում է նաև հասարակածից դեպի բևեռներ տարբերությունները, սակայն ենթադրում է, որ հյուսիսային և հարավային կիսագնդերը համաչափ են։ Հետևաբար ստացված պատկերը մթնոլորտի ամբողջական ու մանրամասն եղանակային քարտեզ չէ։



Մոդելի գնահատմամբ՝ «առավոտյան» եզրի ջերմաստիճանը մոտ 860 կելվին է, իսկ «երեկոյան» եզրինը՝ մոտ 1520 կելվին։ Տարբերությունը շուրջ 650 կելվին է, ընդ որում՝ առավոտյան հատվածի գնահատման անորոշությունն ավելի մեծ է։ Տաք գազն ավելի է ընդարձակվում, ուստի երեկոյան հատվածում մթնոլորտի եզրն ավելի հեռու է տարածվում մոլորակի կենտրոնից։



Այս անհամաչափությունը համահունչ է մթնոլորտային շրջանառության մոդելներին․ քամիները ցերեկային կողմից տաք գազ են տեղափոխում դեպի երեկոյան եզրը, իսկ գիշերային կողմից առավոտյան եզր է հասնում ավելի սառը գազ։ Սա տվյալների մեկնաբանությունն է՝ հիմնված ֆիզիկական մոդելների վրա, ոչ թե քամու արագության անմիջական չափում։



Վերլուծությունը նաև չի բացահայտել ջրային գոլորշու և ածխաթթու գազի պարունակության համոզիչ փոփոխություն եզրագծի երկայնքով։ Այլ նյութերի ու ամպային մասնիկների տարածական տարբերությունները դեռ հուսալիորեն որոշել չի հաջողվել։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ մեթոդը կարող է օգնել ուսումնասիրել նաև այլ էկզոմոլորակների մթնոլորտները, եթե դիտարկումների որակը բավարար լինի։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/wasp17b-atmosphere-map</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>