<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a3%d5%a5%d5%b6%d5%a5%d5%bf%d5%ab%d5%af%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21142</guid>

            <pubDate>Thu, 12 Nov 2026 12:00:13 +0000</pubDate>

            <title>Սուր միելոիդ լեյկեմիայի հետ կապված առաջին մուտացիաները կարող են առաջանալ ախտորոշումից տասնամյակներ առաջ</title>

            <description><![CDATA[<p>Քեմբրիջի համալսարանի և Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի հետազոտողները պահպանված արյան նմուշներով վերականգնել են սուր միելոիդ լեյկեմիային նախորդող գենետիկական փոփոխությունների ընթացքը։ Նրանց հաշվարկով՝ հետագայում հիվանդացած 47 կանանց մոտ երկու երրորդի դեպքում առաջին մուտացիան, որը բջիջներին աճի առավելություն է տվել, առաջացել է մինչև 20 տարեկանը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/acute-myeloid-leukemia-micrograph.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սուր միելոիդ լեյկեմիայի հետ կապված առաջին մուտացիաները կարող են առաջանալ ախտորոշումից տասնամյակներ առաջ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտնականները համեմատել են հետագայում սուր միելոիդ լեյկեմիա ախտորոշված 47 կանանց և համադրելի տարիքի 46 կանանց արյան շիճուկի նմուշները։ Երկրորդ խմբի կանանց մոտ հիվանդությունը չի զարգացել։ Հետազոտության արդյունքները նոյեմբերի 11-ին հրապարակվել են Nature ամսագրում։



Նմուշները տարիներ շարունակ հավաքվել էին Մեծ Բրիտանիայում՝ ձվարանների քաղցկեղի սքրինինգի ուսումնասիրության համար։ Դրանցից ամենավաղը վերցվել էր լեյկեմիայի ախտորոշումից 15 տարի առաջ։ Հետազոտողները ԴՆԹ-ի հաջորդականության վերլուծությամբ հետևել են, թե ինչպես է փոխվել նույն մուտացիան կրող բջիջների բաժինը, ապա մաթեմատիկական մոդելով գնահատել են, թե երբ է առաջացել մուտացիան։



Առաջին փոփոխությունը կրող բջիջների խմբերը՝ կլոնները, սկզբում դանդաղ են աճել․ դրանց թվի կրկնապատկումը կարող էր տարիներ տևել։ Հետագա մուտացիաները որոշ կլոնների թույլ են տվել շատ ավելի արագ բազմանալ և աստիճանաբար դուրս մղել մյուսներին։



Առնվազն մեկ երրորդի դեպքում մեկ կլոն արդեն գերակշռում էր արյան բջիջների մեջ ախտորոշումից տարիներ առաջ, հայտնում է Քեմբրիջի համալսարանը։ Համեմատական խմբում նման դեպք չի գրանցվել։ UK Biobank-ի տվյալների առանձին վերլուծությունն էլ այդ երևույթը կապել է հիվանդության ավելի բարձր ռիսկի հետ։



Վաղ ազդանշան, սակայն, եղել է ոչ բոլորի մոտ։ Դեպքերի մոտ մեկ հինգերորդում կլոնների աճը կա՛մ չէր հայտնաբերվել, կա՛մ նկատելի էր դարձել ախտորոշումից ընդամենը մեկից երկու տարի առաջ։ Հեղինակները նաև չեն ունեցել ախտորոշման պահին վերցված նմուշներ, ուստի չեն կարող հաստատել, որ ավելի վաղ հայտնաբերված կլոններից է զարգացել լեյկեմիան։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/leukemia-early-mutations</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21026</guid>

            <pubDate>Mon, 09 Nov 2026 12:09:44 +0000</pubDate>

            <title>Մակաբույծ կրետները տիրոջը կաթվածահար անելուց հրաժարվել են առնվազն 23 անգամ</title>

            <description><![CDATA[<p>Ichneumonidae ընտանիքի որոշ կրետների թրթուրներ սնվում են կենդանի տիրոջ հաշվին, որը շարունակում է աճել։ 697 տեսակի գենետիկական տվյալների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այդ կենսակերպը բազմիցս առաջացել է անկախ ճյուղերում, իսկ նախկին կենսակերպին վերադարձի հետքեր չեն գտնվել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/rhyssa-persuasoria.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մակաբույծ կրետները տիրոջը կաթվածահար անելուց հրաժարվել են առնվազն 23 անգամ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բեռլինի բնության պատմության թանգարանի գլխավորած խումբը գենետիկական տվյալներով վերակառուցել է Ichneumonidae ընտանիքի էվոլյուցիոն ծառը։ Նոյեմբերի 6-ին Current Biology ամսագրում հեղինակները հրապարակել են ուսումնասիրությունը, որն ընդգրկում է ընտանիքի բոլոր 43 ժամանակակից ենթաընտանիքները։



Այս կրետները ձվադրում են տիրոջ մարմնի վրա կամ ներսում։ Որոշ տեսակներ նախ ընդմիշտ կաթվածահար են անում տիրոջը։ Մյուսների դեպքում տերը ձվադրումից հետո շարունակում է սնվել ու զարգանալ, մինչ կրետի թրթուրը սնվում է նրա հաշվին։ Ի վերջո թրթուրը սպանում է տիրոջը։



Բեռլինի թանգարանը հայտնել է, որ տիրոջ զարգացումը չկասեցնող կենսակերպը, ըստ վերակառուցված ծառի, անկախ առաջացել է առնվազն 23 անգամ։ Ուսումնասիրված ճյուղերում հեղինակները մշտական կաթվածահարության վերադարձի ապացույց չեն գտել։



Գիտնականները նաև համեմատել են, թե որտեղ է զարգանում թրթուրը՝ տիրոջ մարմնի մակերեսի՞ն, թե՞ ներսում։ Մարմնի ներսում զարգացման անցումը նույնպես բազմիցս է տեղի ունեցել, իսկ հակառակ անցումները հազվադեպ են եղել։



Փոխվել են նաև տեր կենդանիները։ Ըստ վերլուծության՝ ընտանիքի նախնիները հավանաբար մակաբուծել են թիթեռների կարգին պատկանող միջատների վրա։ Հետագայում տարբեր ճյուղեր անցել են այլ տերերի։ Նման անցումներն ավելի հաճախ են եղել այն կրետների ճյուղերում, որոնք մշտապես կաթվածահար են անում տիրոջը։



Այս անցումները գիտնականները վերականգնել են ներկայիս տեսակների ազգակցական կապերից ու կենսակերպից։ Հակառակ անցման հետք չգտնելը դեռ չի նշանակում, որ այն անհնար է։ Արդյունքը ցույց է տալիս, թե ուսումնասիրված ընտանիքում որ ուղղությամբ են փոփոխություններն ավելի հաճախ տեղի ունեցել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/darwin-wasps-evolution</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20759</guid>

            <pubDate>Sat, 31 Oct 2026 04:04:59 +0000</pubDate>

            <title>Մկների ձվաբջիջներում հայտնաբերել են քրոմոսոմների կապը պահպանող սպիտակուց</title>

            <description><![CDATA[<p>Մկների վրա կատարված փորձերը ցույց են տվել, որ OMC1 սպիտակուցն օգնում է ձվաբջիջներում պահպանել քույր քրոմատիդների կապը։ Դրա բացակայության դեպքում քրոմոսոմների սխալ բաշխման վտանգը մեծանում է՝ նմանվելով ծերացող ձվաբջիջներում դիտվող փոփոխություններին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/omc1-mouse-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մկների ձվաբջիջներում հայտնաբերել են քրոմոսոմների կապը պահպանող սպիտակուց]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ճապոնիայի Չիբայի համալսարանի, RIKEN-ի և Կումամոտոյի համալսարանի հետազոտողները պարզել են, որ OMC1 սպիտակուցը մասնակցում է ձվաբջիջներում քրոմոսոմների կապի երկարատև պահպանմանը։ Nature Aging ամսագրում հոկտեմբերի 29-ին հրապարակված աշխատանքը հիմնված է մկների վրա կատարված փորձերի վրա։



Կաթնասունների ձվաբջիջներում մեյոզը՝ սեռական բջիջների ձևավորման համար անհրաժեշտ բաժանումը, սկսվում է դեռ սաղմնային շրջանում, ապա երկար ժամանակ դադարում։ Մկների դեպքում այդ դադարը կարող է ամիսներ տևել, իսկ մարդու դեպքում՝ տասնամյակներ։ Այդ ընթացքում REC8 պարունակող կոհեզինային համալիրները պետք է պահպանեն քրոմոսոմի երկու պատճենների՝ քույր քրոմատիդների կապը։



Հետազոտողները հայտնաբերել են, որ OMC1-ը տեղակայվում է REC8 կոհեզին պարունակող քրոմոսոմային առանցքների երկայնքով։ Այն առկա է ինչպես սաղմնային, այնպես էլ հասուն ձվաբջիջներում և օգնում է պահպանել քրոմոսոմների վրա գտնվող REC8-ը։



Չիբայի համալսարանը հոկտեմբերի 30-ի հաղորդագրությունում նշում է, որ Omc1 գենն անջատած մկների նույնիսկ երիտասարդ ձվաբջիջներում թուլացել է քրոմոսոմային կապը և խախտվել քրոմոսոմների բաշխումը։ Այդ փոփոխությունները նման էին բնական ծերացման ժամանակ դիտվող որոշ խախտումների։



Փորձերից մեկում հասունացող ձվաբջիջներին Omc1-ի մատրիցային ՌՆԹ ավելացնելը մասամբ մեղմել է կապի խախտումները։ Ամբողջական վերականգնում չի գրանցվել։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ սպիտակուցն անհրաժեշտ է ոչ միայն բաժանման վերսկսման պահին, այլև դրան նախորդող երկարատև դադարի ընթացքում։



Աշխատանքը բացահայտում է վերարտադրողական ծերացման մեխանիզմներից մեկը, սակայն դեռ չի պարզում, թե OMC1-ն ինչպես է մոլեկուլային մակարդակում պահպանում REC8-ը։ Մարդու ձվաբջիջների որակը բարելավելու կամ պտղաբերությունը երկարաձգելու կիրառություն հետազոտությունը չի հաստատում․ դրա համար անհրաժեշտ են հետագա ուսումնասիրություններ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/omc1-oocyte-chromosomes</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20698</guid>

            <pubDate>Thu, 29 Oct 2026 09:12:21 +0000</pubDate>

            <title>Գենետիկ խոշոր խախտումներով նեյրոնների բաժինը ծննդից հետո կտրուկ նվազում է</title>

            <description><![CDATA[<p>Մինչև ծնունդը մարդու գլխուղեղի կեղևի նեյրոնների զգալի մասը կարող է կրել ԴՆԹ-ի խոշոր փոփոխություններ, սակայն ծննդի շրջանում այդպիսի բջիջների բաժինը կտրուկ նվազում է։ Նոր հետազոտությունը հուշում է, որ զարգացող ուղեղը կարող է ընտրողաբար հեռացնել գենետիկ ծանր խախտումներով նեյրոնները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-neuron-cover-20261029.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գենետիկ խոշոր խախտումներով նեյրոնների բաժինը ծննդից հետո կտրուկ նվազում է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարվարդի բժշկական դպրոցի և Բոստոնի մանկական հիվանդանոցի հետազոտողները համեմատել են մարդու գլխուղեղի կեղևի առանձին նեյրոնների գենոմները՝ պտղային շրջանից մինչև ծերություն։ Հոկտեմբերի 28-ին Nature-ում հրապարակված աշխատանքը հիմնված է մահացած դոնորներից ստացված հյուսվածքային նմուշների վրա․ նույն մարդու ուղեղի փոփոխություններին ժամանակի ընթացքում չեն հետևել։



Թիմն ուսումնասիրել է 2357 նեյրոն՝ գենոմի ընթերցման երկու տարբեր եղանակով։ Դրանցից մեկով վերլուծվել է 16 անհատի 1526 բջիջ, մյուսով՝ 12 անհատի 831 բջիջ։ Երկու մոտեցումներն էլ ցույց են տվել նույն ընդհանուր պատկերը՝ ծննդից առաջ տարածված գենետիկ խոշոր փոփոխություններ և այդպիսի փոփոխություններ կրող բջիջների բաժնի զգալի նվազում հետագայում։



Խոսքը ԴՆԹ-ի հատվածների պատճենների թվի փոփոխությունների մասին է՝ CNV-ների։ Այդպիսի փոփոխության դեպքում գենոմի որոշ հատվածներ կրկնապատկվում կամ կորչում են։ Պտղային կեղևի նեյրոնների միջինում 25,9 տոկոսում հեղինակները հայտնաբերել են բազմաթիվ քրոմոսոմներ ընդգրկող խախտումներ, իսկ ծննդից հետո այդպիսի բջիջների բաժինը նվազել է ավելի քան չորս անգամ։



Հարվարդի բժշկական դպրոցը բացատրել է, որ արդյունքները կարող են մատնանշել ուղեղի զարգացման բնական «որակի հսկողություն»։ Շատ փոփոխություններով նեյրոններում խաթարված է եղել նաև սինապսների՝ բջիջների միջև կապերի ձևավորմանը մասնակցող գեների աշխատանքը։ Հեղինակների վարկածով՝ այդ բջիջները դժվարությամբ են կապեր ստեղծում և չեն գոյատևում մյուս նեյրոնների հետ մրցակցության մեջ։



Այս բացատրությունը դեռ ամբողջությամբ հաստատված մեխանիզմ չէ։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս տարբեր տարիքի նմուշների միջև տարբերությունն ու հնարավոր մոլեկուլային կապերը, բայց ուղղակիորեն չի դիտարկում յուրաքանչյուր գենետիկորեն փոփոխված նեյրոնի մահը։ Ավելի փոքր ծավալի փոփոխություններ ունեցող բջիջների բաժինը նվազել է ավելի դանդաղ՝ նաև հետծննդյան տարիներին։



Հետազոտողները ցանկանում են պարզել՝ արդյոք այդ ընտրության խանգարումները դեր ունեն աուտիզմի և նյարդային զարգացման այլ վիճակների դեպքում։ Ներկայիս աշխատանքը չի հաստատում դրանց առաջացման մեկ ընդհանուր պատճառ և դեռ չի առաջարկում ախտորոշման կամ բուժման նոր մեթոդ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/brain-neuron-genome-selection</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20624</guid>

            <pubDate>Tue, 27 Oct 2026 05:08:58 +0000</pubDate>

            <title>Ռեյշիի հետ շփոթվող սնկի համար գիտնականները նոր հղումային նմուշ են սահմանել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները պահպանված սնկային նմուշը կապել են Ganoderma lucidum-ի՝ 1781 թվականից եկող անվանման հետ՝ ստեղծելով տեսակի նույնականացման հուսալի հենակետ։ Այն կօգնի տարբերակել այս սունկը արևելաասիական ռեյշիից, որի հետ այն հաճախ շփոթում են։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-false-lingzhi-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ռեյշիի հետ շփոթվող սնկի համար գիտնականները նոր հղումային նմուշ են սահմանել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Քյուի թագավորական բուսաբանական այգիների և գործընկեր հաստատությունների հետազոտողները սահմանել են Ganoderma lucidum-ի էպիտիպ՝ լրացուցիչ հղումային նմուշ, որը հստակեցնում է գիտական անվան կիրառությունը։ Աշխատանքը հոկտեմբերի 26-ին հրապարակվել է Plants, People, Planet ամսագրում։



Բուսաբան Ուիլյամ Քերթիսը սունկը նկարագրել էր 1781 թվականին՝ այն ժամանակ մեկ այլ լատիներեն անվամբ։ Սկզբնական նյութից պահպանվել է միայն պատկեր, ոչ թե կենսաբանական նմուշ։ Նման արտաքինով տարբեր սնկեր հետագայում հաճախ նույնացվել են G. lucidum անվան տակ։



Նոր հղումային նմուշը 2004 թվականի ապրիլի 4-ին հավաքվել է Անգլիայի Վինչեսթեր քաղաքի մերձակայքում՝ տխլենու փայտի վրա։ Քյուի սնկերի հավաքածուում այն պահվել էր այլ տեսակի՝ G. pfeifferi-ի պիտակով։ 2025-ի վերազննումը ցույց է տվել, որ նմուշը համապատասխանում է սկզբնական նկարագրությանը։



Թիմը նմուշից վերծանել է ԴՆԹ-ի ITS և RPB2 հատվածները և համադրել այլ սնկերի գենետիկական տվյալների հետ։ Էվոլյուցիոն մոդելի գնահատմամբ՝ G. lucidum-ի և ռեյշիի՝ G. lingzhi-ի գծերը բաժանվել են առնվազն 16 միլիոն տարի առաջ։ Նրանց տարբեր տեսակներ լինելը հայտնի էր նաև ավելի վաղ ուսումնասիրություններից։



Տվյալների շտեմարաններում շփոթը պահպանվել է։ Ուսումնասիրված՝ G. lucidum պիտակով յոթ գենոմային հավաքածուներն իրականում պատկանել են այլ տեսակների։ Դրանք ներառվել էին 2025-ի մայիսին հավաքված տվյալներում, ուստի արդյունքը նկարագրում է հենց այդ ընտրանքը։



Տեսակները վստահ տարբերակելու համար միայն ԴՆԹ-ի մեկ կարճ հատվածի նմանությունը բավարար չէ․ հեղինակներն առաջարկում են մի քանի գենետիկական հատվածները համադրել էվոլյուցիոն վերլուծության հետ։ Քյուի այգիները նաև հայտնել են, որ թիմն առաջարկում է G. lucidum-ի համար «կեղծ լինչժի» ընդհանուր անունը։



Ճշգրիտ նույնականացումը կարևոր է այս սնկերում եղած միացությունների հետազոտման և արտադրանքի որակի վերահսկման համար։ Սակայն այս աշխատանքը դասակարգաբանական և գենետիկական ուսումնասիրություն է․ այն մարդկանց մոտ բուժական արդյունավետություն կամ որևէ հավելման անվտանգություն չի հաստատում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/false-lingzhi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20593</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 11:10:00 +0000</pubDate>

            <title>Բույսերի գեների ակտիվությունը չափել են երկգույն լուսարձակմամբ</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները բույսերում գեների ակտիվությանը հետևելու համար համադրել են կանաչ և կարմիր լույս արձակող համակարգեր։ Երկու գույների ուժգնությունների հարաբերությունը թույլ է տվել նվազեցնել նյութափոխանակության փոփոխություններից առաջացող շեղումները և ավելի հստակ տեսնել պաշտպանական արձագանքը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/plant-dual-colour-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բույսերի գեների ակտիվությունը չափել են երկգույն լուսարձակմամբ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Միջազգային հետազոտական խումբը գեների ակտիվությանը հետևելու համար համադրել է կանաչ և կարմիր լույս արձակող երկու սպիտակուց։ Լոնդոնի MRC բժշկական գիտությունների լաբորատորիայի և գործընկերների աշխատանքը Nature Plants ամսագիրը հոկտեմբերի 23-ին հրապարակել է։



Գենետիկորեն ներդրված լուսարձակող համակարգերը թույլ են տալիս տեսնել, թե երբ են բջիջներում ակտիվանում որոշ գեներ։ Սակայն լույսի պայծառությունը կախված է նաև նյութափոխանակությունից, ջերմաստիճանից և թթվածնի հասանելիությունից։ Այդ պատճառով միայն պայծառության փոփոխությունը կարող է մոլորեցնել․ գենը նույն կերպ է աշխատում, բայց բջիջն ավելի թույլ կամ ավելի ուժեղ է լուսարձակում։



Նոր համակարգում կանաչ լույս արձակող լյուցիֆերազ ֆերմենտի արտադրությունը կապել են ուսումնասիրվող կարգավորիչ հատվածի ակտիվության հետ, իսկ կարմիր տարբերակը ծառայել է որպես ներքին համեմատման չափանիշ։ Երկուսն էլ օգտագործում են նույն նյութը՝ լյուցիֆերինը, որը բջիջն ինքն է արտադրում։ Երկու գույների ուժգնությունների հարաբերությունը հաշվարկելով՝ հետազոտողները զգալիորեն նվազեցրել են նյութափոխանակության փոփոխություններից առաջացող շեղումները։



Թիմը սնկային լյուցիֆերազի նոր տարբերակներ է մշակել, որոնք ավելի երկարալիք լույս են արձակում։ Դրանց գունային տարբերությունները տեսանելի են եղել նույնիսկ սովորական տեսախցիկներով՝ ծխախոտի բջիջներում և պետունիայի ծաղկաթերթերում։ Չափումները կատարվել են մթության մեջ՝ առանց լուսարձակման համար անհրաժեշտ նյութը դրսից պարբերաբար ավելացնելու։



Մոտեցումը փորձարկել են նաև բակտերիաներից ստացված լուսարձակման համակարգով։ Բուսական բջիջների այդ փորձերում երկու գույների հարաբերությամբ ստացված ցուցանիշը որոշ պայմաններում մինչև 16 անգամ ավելի կայուն է եղել, քան միայն լույսի ուժգնության չափումը։ Սա կոնկրետ փորձարարական համեմատության արդյունք է, ոչ բոլոր չափումների ճշգրտության համընդհանուր աճ։



Այնուհետև գիտնականները ստեղծել են գենետիկորեն փոփոխված Arabidopsis thaliana բույսեր՝ պաշտպանական և հորմոնային ազդանշանները դիտարկելու համար։ Երեք օր տևած նկարահանումներում համեմատական ցուցանիշը կայուն է մնացել, երբ պաշտպանական արձագանք հրահրող ազդեցություն չի եղել։ Pseudomonas savastanoi բակտերիայով վարակման փորձերում մեթոդը նաև առանձնացրել է վարակի օջախի շուրջ տեղային արձագանքը՝ տերևի տարբեր մասերի խիստ տարբեր պայծառության ֆոնին։



Հեղինակները սահմանափակում էլ են նշում․ համեմատման համար ընտրված կարգավորիչ հատվածի աշխատանքը կարող է փոխվել՝ կախված հյուսվածքից և գենոմում ներդրման վայրից։ Ուստի լուսարձակման տվյալներից ստացված եզրակացությունները խորհուրդ են տալիս հաստատել նաև անկախ մեթոդներով։



MRC լաբորատորիան հայտնում է, որ մոտեցումը կարող է օգնել երկար ժամանակ հետևել բույսերի արձագանքին հիվանդությունների և միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ։ Կենդանական հյուսվածքներում ու հիվանդությունների մոդելներում նման կիրառությունները դեռ հետագա աշխատանքի նպատակ են․ այս հետազոտության հիմնական փորձերը կատարվել են բուսական բջիջներում և բույսերում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/plants-dual-colour</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20534</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 12:11:58 +0000</pubDate>

            <title>Տարեց մկների մոտ SRSF1-ի ակտիվացումը դանդաղեցրել է տկարացումը</title>

            <description><![CDATA[<p>ՌՆԹ-ի մշակումը կարգավորող SRSF1 սպիտակուցի արտադրությունն ավելացնելը փոքր փորձարկման ընթացքում կապված է եղել տարեց մկների ավելի երկար կյանքի հետ։ Մեդիանական տևողությունն աճել է 14%-ով, սակայն յուրաքանչյուր խմբում եղել է ընդամենը 9–10 կենդանի։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/srsf1-mouse-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տարեց մկների մոտ SRSF1-ի ակտիվացումը դանդաղեցրել է տկարացումը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հարվարդի համալսարանի Վայսի ինստիտուտի և իսպանական CIC bioGUNE կենտրոնի հետազոտողները ծերացման վրա ազդող գեների որոնման նոր հարթակ են ներկայացրել։ Հոկտեմբերի 14-ին Nature Aging ամսագրում հրապարակված աշխատանքում նրանք բջջային փորձերը համադրել են կենդանիների վրա ստացված արդյունքների հետ։

Թիմը նախ մեքենայական ուսուցման մոդել է կառուցել, որը մարդու մաշկի ֆիբրոբլաստների տարիքը գնահատում է գեների ակտիվության պատկերով։ Այսպես կոչված տրանսկրիպտոմային տարիքը հաշվարկային ցուցանիշ է. դրա նվազումը ինքնին չի նշանակում, որ մարդու կամ ամբողջ օրգանիզմի կենսաբանական տարիքը նույն չափով հետ է գնացել։

Այնուհետև գիտնականները ստուգել են, թե առանձին գեների ակտիվացումն ինչպես է փոխում այդ ցուցանիշը։ Առավել խոստումնալից թեկնածուն SRSF1-ն էր։ Դրա կոդավորած սպիտակուցը մասնակցում է ՌՆԹ-ի սփլայսինգին՝ գործընթացի, որի ընթացքում ՌՆԹ-ի հատվածները մշակվում և միացվում են՝ հասուն տեղեկատվական ՌՆԹ ձևավորելու համար։

Մարդու տարեց դոնորներից ստացված ֆիբրոբլաստներում SRSF1-ի ակտիվացումը նվազեցրել է բջջային ծերացման, սպիտակուցների բնականոն հավասարակշռության խախտման և բորբոքային ազդանշանների մի շարք նշաններ։ Միաժամանակ բջիջները պահպանել են ֆիբրոբլաստներին բնորոշ հատկանիշները՝ չակտիվացնելով բազմունակ բջիջների առաջացմանը բնորոշ գենային ծրագրերը։

Մկների փորձերում SRSF1-ի գենը փոխանցվել է լյարդը հիմնականում թիրախավորող ադենոասոցացված վիրուսային վեկտորով։ Հեղինակները տկարացման առաջընթացի 44% նվազում և կյանքի մեդիանական տևողության 14% աճ են արձանագրել։ Մեդիանը այն տարիքն է, որին կենդանիների կեսը դեռ կենդանի է. այն միջին կամ առավելագույն կյանքի տևողությունը չէ։

Սրանք նախակլինիկական արդյունքներ են՝ փոքր թվով կենդանիների մասնակցությամբ, ոչ թե մարդկանց համար հաստատված հակածերացման բուժում։ Հեղինակները նշում են, որ հետագա աշխատանքի համար դեռ պետք է լուծել գենի նպատակային փոխանցման ու դեղաչափի խնդիրները և հասկանալ, թե ինչպես են ՌՆԹ-ի մշակման փոփոխություններն ազդում տարբեր հյուսվածքների վրա։

Հարվարդի բժշկական դպրոցի հայտնած տվյալներով՝ հեղինակներից մի քանիսը նշված են SRSF1-ի օգտագործմանն առնչվող արտոնագրային հայտում։ Ալեքսանդրու Պլեշան և Ջորջ Չերչը նաև տարիքային հիվանդությունների բուժման միջոցներ մշակող RegulaBio ընկերության համահիմնադիրներ են և բաժնեմաս ունեն այդ ընկերությունում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/srsf1-aging-mice</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20467</guid>

            <pubDate>Sun, 11 Oct 2026 17:17:48 +0000</pubDate>

            <title>Մոտ 194 տարեկան Ջոնաթան կրիայի ԴՆԹ-ում երկարակեցության հուշումներ են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականներն ուսումնասիրել են Սուրբ Հեղինե կղզում ապրող Ջոնաթան հսկա կրիայի գենոմն ու գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումները։ Ըստ գնահատականների՝ 194 տարեկան կենդանու մոտ հայտնաբերված որոշ առանձնահատկություններ կարող են առնչվել նրա երկարակեցությանը, սակայն այդ կապը դեռ ապացուցված չէ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/jonathan-tortoise-kevstan.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մոտ 194 տարեկան Ջոնաթան կրիայի ԴՆԹ-ում երկարակեցության հուշումներ են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Kallel հիմնադրամի ղեկավարած միջազգային խումբը հետազոտության արդյունքները հրապարակել է Science Advances ամսագրում։ Հեղինակների թվում է նաև Քեմբրիջի համալսարանի հետազոտող Ջասթին Գերլախը։



Ջոնաթանը պատկանում է Ալդաբրայի հսկա կրիաների տեսակին՝ Aldabrachelys gigantea։ Նա Սեյշելյան կղզիներից Սուրբ Հեղինե է բերվել 1882 թվականին՝ արդեն հասուն տարիքում։ Ինչպես հայտնում է Քեմբրիջի համալսարանը, ենթադրվում է, որ կրիան ծնվել է մոտ 1832 թվականին։ Նրա տարիքը ճշգրիտ հայտնի չէ։



ԴՆԹ-ն առանձնացվել է բերանի խոռոչի բջիջներից և թքից։ Արյան նմուշառում չի թույլատրվել՝ առողջությանը սպառնացող վտանգից խուսափելու համար։ Համեմատության հիմք է ծառայել ավելի երիտասարդ՝ Թենք անունով կրիայի գենոմը։



Այլ հսկա կրիաների գենոմների հետ համեմատությունը Ջոնաթանի 287 գենում բացահայտել է միայն նրա մոտ հայտնաբերված տարբերակներ։ Այդ գեների մի մասը մասնակցում է ԴՆԹ-ի վնասվածքների վերականգնմանը, քրոմոսոմների ծայրերի պահպանմանը և նյութափոխանակությանը։



Ուսումնասիրվել է նաև ԴՆԹ-ի մեթիլացումը՝ գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումների բաշխումը։ Ջոնաթանի տվյալները համեմատվել են ևս չորս կրիաների տվյալների հետ՝ հինգ և 12 տարեկան կենդանիներից մինչև երկու տարեց առանձնյակներ։



Ջոնաթանի մեթիլացման պատկերն ընդհանուր առմամբ ավելի անկանոն է եղել։ Սակայն 272 գենի կարգավորող հատվածներում նշումների բաշխումը երիտասարդ կրիաների նման կայուն է մնացել։ Այդ գեների թվում կան միտոքոնդրիաների աշխատանքի և ՌՆԹ-ի մշակման հետ կապված գեներ։



Հեղինակների վարկածով՝ նման կայունությունը կարող է նպաստել այդ գեների աշխատանքի ճշգրտությանը։ Միտոքոնդրիաներում արդյունավետ էներգաարտադրությունն իր հերթին կարող է աջակցել բջջի վերականգնման մեխանիզմներին։ Սա առաջարկված բացատրություն է, ոչ թե փորձով հաստատված պատճառահետևանքային կապ։



Մեթիլացման համեմատությունն ընդգրկել է ընդամենը հինգ կրիա։ Նմուշների սահմանափակումները նաև թույլ չեն տվել ուղղակիորեն ստուգել գեների ակտիվության և մեթիլացման անկանոնության կապը։ Արդյունքները պետք է ստուգվեն ավելի շատ կենդանիների վրա։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/jonathan-tortoise-genome-longevity</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20464</guid>

            <pubDate>Sun, 11 Oct 2026 11:01:01 +0000</pubDate>

            <title>Ավստրալիայում հորթ է ծնվել՝ գլխից աճող երկու լրացուցիչ ոտքով</title>

            <description><![CDATA[<p>Ավստրալիայի Քվինսլենդ նահանգում անասնաբույժները վիրահատել են Սփայդեր անունով հորթին, որը ծնվել էր երկու լրացուցիչ ոտքով։ Կենդանին ապաքինվել է և վերադարձել մոր մոտ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/spider-calf-veterinary.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ավստրալիայում հորթ է ծնվել՝ գլխից աճող երկու լրացուցիչ ոտքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Դեպքի մասին հոկտեմբերի 10-ին հայտնել է ABC-ն։ Հորթը չորս սովորական ոտքից բացի գլխի վրա ևս երկուսն ուներ։ Վիրահատության պահին հորթը մեկ շաբաթից փոքր-ինչ մեծ էր։



Տերերը մտածում էին կենդանուն քնեցնելու մասին, սակայն անասնաբույժ Մեգան Սմիթն առաջարկել է վիրահատել։ Նրա խոսքով՝ լրացուցիչ վերջույթները մեծանալուն զուգընթաց կարող էին անհարմարություն պատճառել և խանգարել հավասարակշռությանը։



Վիրահատությունը տևել է ավելի քան 90 րոպե։ Հորթի գլխին 28 կար են դրել։ Արթնանալուց մեկ ժամ անց այն արդեն շշից սնվում էր, իսկ հետո վերադարձել է մոր մոտ։



Սիդնեյի համալսարանի անասնաբուժական գիտությունների դպրոցի մասնագետ Իմկե Թամենը նշել է, որ անոմալիայի ճշգրիտ պատճառը հայտնի չէ։ Վարկածներից մեկը «մակաբույծ երկվորյակն» է․ սաղմի բաժանումը չի ավարտվում, և երկրորդ կենդանու մարմնի մի մասը մնում է առաջինին կցված։



Թամենը չի բացառում նաև մեկ սաղմի զարգացման խանգարումը։ Որոշ կենդանիների մոտ լրացուցիչ վերջույթները կապված են ժառանգական գենետիկական փոփոխությունների հետ, սակայն այս հորթի դեպքում նման պատճառ չի հաստատվել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/australia-calf-extra-legs-surgery</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20157</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 20:34:59 +0000</pubDate>

            <title>Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Բոլիվիայի Յունգասի լեռնային անտառներում բնակվող փոքրիկ կատվին ճանաչել են որպես առանձին տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Գենետիկական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ արտաքին նմանությունը երկար ժամանակ քողարկել է հարավամերիկյան այս կատվազգիների իրական բազմազանությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/tilcayo-alessandro-verniani.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտնականների միջազգային խումբը Բոլիվիայում նկարագրել է վայրի կատվի նոր տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Ինչպես հայտնում է հետազոտությունը ղեկավարած բրազիլական PUCRS համալսարանը, սա ավելի քան մեկ դարում առաջին անգամն է, երբ գիտական նկարագրություն է ստանում մինչ այդ առանձին անվանում չունեցող ժամանակակից կատվազգի տեսակ։ Աշխատանքը հրապարակվել է Current Biology ամսագրում։



Տիլկայոն ապրում է Անդերի արևելյան լանջերի խոնավ լեռնային անտառներում։ Այն տնային կատուների մեծ մասից փոքր է. մարմնի երկարությունը հասնում է մոտ 50 սանտիմետրի՝ առանց պոչի, իսկ քաշը՝ 1,5–2 կիլոգրամի։ Բաց շագանակագույն մորթին ծածկված է մուգ, անկանոն օղակաձև բծերով։



Տեղացիներն այս կենդանուն վաղուց են ճանաչում և անվանում «տիլկայո»։ Հենց այդ անունն էլ պահպանվել է գիտական անվանման մեջ։ Նորությունը կենդանուն առաջին անգամ տեսնելը չէ, այլ ԴՆԹ-ի միջոցով հաստատելը, որ այն ինքնուրույն տեսակ է։



Հետազոտողները համեմատել են 38 կատվազգիների ամբողջական գենոմները։ Ութ նմուշ վերցվել է Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի թանգարանային հավաքածուներից։ Արդյունքները հաստատել են, որ արտաքուստ շատ նման այս կատուների խումբը ներառում է հինգ առանձին տեսակ։ Պերուում նկարագրվել է նաև նոր ենթատեսակ՝ Leopardus tigrinus antisuyo։



Բոլիվիական նոր տեսակի նկարագրության համար առանցքային է եղել Լա Սենդա Վերդե կենդանիների ապաստարանում բնակվող Տիգրինո անունով արուն։ Նախկինում նրան համարում էին Leopardus tigrinus տեսակի ներկայացուցիչ։ Այժմ նա նոր տեսակի հոլոտիպն է՝ այն առանձնյակը, որը ծառայում է որպես գիտական նկարագրության հղման նմուշ։



Ըստ հետազոտության՝ տիլկայոյի էվոլյուցիոն ճյուղը մյուսներից առանձնացել է մոտ 1,4 միլիոն տարի առաջ։ Ինչպես հեղինակները պարզաբանել են Live Science-ին, նոր տեսակի մասին տեղեկությունները դեռ սահմանափակ են։ Նկարագրությունը հիմնված է Բոլիվիայում ուսումնասիրված երկու կենդանի առանձնյակների վրա, և գիտնականները դեռ պետք է ճշտեն տեսակի տարածման սահմաններն ու թվաքանակը։



Առանձին տեսակների ճանաչումը նաև գործնական նշանակություն ունի։ Միևնույն անվան տակ հաշվառվող կենդանիները կարող են ունենալ տարբեր տարածվածություն և պաշտպանության կարիքներ։ Անտառների կորուստը, վայրի կենդանիների առևտուրը և տնային կենդանիներից փոխանցվող հիվանդությունները սպառնում են այս կատվազգիներին, իսկ ավելի ճշգրիտ դասակարգումը կօգնի գնահատել յուրաքանչյուր տեսակի վիճակը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/leopardus-tilcayo-bolivia</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>