<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%b0%d5%a1%d5%b2%d5%b8%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 17:09:03 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21175</guid>

            <pubDate>Fri, 13 Nov 2026 12:05:13 +0000</pubDate>

            <title>Փոքր անկյան տակ պտտված երկշերտ գրաֆենի դիմադրությունը կտրուկ փոխվել է ձգելիս և սեղմելիս</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները պարզել են, որ իրար նկատմամբ մոտ 1,1 աստիճանով պտտված գրաֆենի երկու շերտի էլեկտրական դիմադրությունը կտրուկ փոխվում է, երբ նյութը ձգում կամ սեղմում են։ Դեֆորմացիայի նկատմամբ այդ զգայունությունը փորձի որոշ պայմաններում սովորական մետաղների ցուցանիշը գերազանցել է ավելի քան 100 անգամ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-moire-graphene.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Փոքր անկյան տակ պտտված երկշերտ գրաֆենի դիմադրությունը կտրուկ փոխվել է ձգելիս և սեղմելիս]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վաշինգտոնի համալսարանի ֆիզիկոսների մասնակցությամբ կատարված ուսումնասիրությունը նոյեմբերի 12-ին հրապարակվել է Science ամսագրում։ Հետազոտողները համեմատել են իրար նկատմամբ պտտված գրաֆենի շերտերը սովորական դասավորությամբ երկշերտ գրաֆենի հետ։



Գրաֆենի մեկ շերտը մեկ ատոմ հաստությամբ ածխածնային ցանց է։ Երբ երկու այդպիսի շերտերը դնում են իրար վրա և մեկը փոքր անկյունով պտտում, ցանցերի վերադրումը ստեղծում է ավելի խոշոր կրկնվող պատկեր՝ մուարե կառուցվածք։ Մոտ 1,1 աստիճանի դեպքում, որը ֆիզիկոսներն անվանում են «կախարդական անկյուն», երկշերտ գրաֆենը որոշ պայմաններում կարող է դառնալ գերհաղորդիչ։



Նմուշները ձգելու և սեղմելու համար թիմն օգտագործել է պիեզոէլեկտրական սարք, որի չափերը փոխվում են կիրառված լարումից։ Դա հնարավորություն է տվել չափման ընթացքում սահուն փոխել նույն նմուշի դեֆորմացիան մեկ ուղղությամբ, ինչպես հայտնում է համալսարանը։



Հեղինակների ներկայացրած տվյալներով՝ 1,1 աստիճանով պտտված նմուշի դիմադրությունը նկատելիորեն փոխվել է անգամ այն դեպքում, երբ դեֆորմացիայի միջակայքը կազմել է ընդամենը 0,09 տոկոս։ Սովորական դասավորությամբ երկշերտ գրաֆենում փոփոխություն չեն գրանցել նույնիսկ 0,16 տոկոսանոց միջակայքում՝ չափման ճշտության սահմաններում։



Արձագանքի ուժգնությունը կախված էր լիցքակիրների խտությունից և ջերմաստիճանից։ Որոշ պայմաններում այն ուժեղացել է նմուշը սառեցնելիս։ Մեթոդը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է բյուրեղային ցանցի ձևափոխությունն ազդում էլեկտրոնների վարքի վրա, սակայն փորձը դեռ չի պարզել ուժեղ արձագանքի ճշգրիտ մեխանիզմը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/graphene-strain-resistance</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20994</guid>

            <pubDate>Sun, 08 Nov 2026 12:07:26 +0000</pubDate>

            <title>Գերհաղորդչի «կեղծ ճեղքը» կապել են էլեկտրոնների զույգավորման հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները պղնձօքսիդային գերհաղորդչի «կեղծ ճեղքի» էներգիան կապել են էլեկտրոնների զույգավորման հետ։ Արդյունքը հուշում է, որ ավելի բարձր ջերմաստիճանում գերհաղորդականության համար վճռորոշ կարող է լինել զույգերի քվանտային համաձայնեցվածությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/cuprate-researchers.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գերհաղորդչի «կեղծ ճեղքը» կապել են էլեկտրոնների զույգավորման հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ուտրեխտի համալսարանը հայտնել է, որ Ուտրեխտի, Լեյդենի և Մյունխենի հետազոտողների աշխատանքը նոյեմբերի 5-ին հրապարակվել է Science ամսագրում։ Թիմն ուսումնասիրել է բիսմութ, ստրոնցիում, կալցիում, պղինձ և թթվածին պարունակող Bi₂Sr₂CaCu₂O₈₊δ նյութը՝ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների ընտանիքից։
Գերհաղորդիչը հոսանք է հաղորդում առանց էլեկտրական դիմադրության։ Դրա համար էլեկտրոնների՝ Կուպերի զույգեր կազմելը բավարար չէ․ անհրաժեշտ է նաև զույգերի ընդհանուր քվանտային համաձայնեցվածություն՝ փուլային կոհերենտություն։ Նոր արդյունքը հուշում է, որ ուսումնասիրված նյութում ավելի բարձր աշխատանքային ջերմաստիճանի խոչընդոտը կարող է լինել հենց այդ համաձայնեցվածության պակասը։
«Կեղծ ճեղքը» էլեկտրոնների էներգիական սպեկտրի առանձնահատկություն է, որը երկար ժամանակ վեճերի առարկա է եղել։ Մի վարկածով այն կապված է արդեն ձևավորված էլեկտրոնային զույգերի հետ, մյուսով՝ նյութի ներսում լիցքերի տեղային կարգավորվածության։ Հետազոտողները փորձել են պարզել, թե որ էներգիայից են ի հայտ գալիս զույգավորման նշանները։
Թիմը սկանավորող թունելային մանրադիտակով չափել է հոսանքի շատ փոքր տատանումները՝ կրիչների դիսկրետ լիցքից առաջացող աղմուկը։ Այդ չափումները թույլ են տալիս տարբերակել մեկ էլեկտրոնի և զույգի մասնակցությամբ լիցքի տեղափոխումը։ Հեղինակներն իրենց ներկայացրած տվյալներում զույգավորման էներգիան կապել են հենց «կեղծ ճեղքի» էներգիայի հետ։ Այն նմուշի տարբեր հատվածներում տարբեր է եղել՝ որոշ տեղերում հասնելով մոտ 70 միլիէլեկտրոնվոլտի։
Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ արդյունքները չեն համատեղվում այն բացատրության հետ, թե «կեղծ ճեղքը» միայն տեղային կարգավորվածությունից է առաջանում։ Միաժամանակ դրանք չեն բացառում, որ էլեկտրոնների զույգավորումն ու տեղային կարգավորվածությունը համատեղ դեր ունենան։
Սակայն սա սենյակային ջերմաստիճանում գերհաղորդականության ցուցադրում չէ։ Աշխատանքի բաց տարբերակում ուղղակի չափումները կատարվել են 0,3–4,2 կելվին ջերմաստիճաններում, իսկ հեղինակները նշում են, որ իրենց մեթոդով գերհաղորդական անցման ջերմաստիճանից բարձր նույն աղմկային չափումները դեռ հասանելի չեն։ Զույգավորման մեծ էներգիան և բարձր ջերմաստիճանում առանց դիմադրության հոսքը տարբեր արդյունքներ են։
Ամսագրային հոդվածին նախորդել էր arXiv-ում 2024 թվականի սեպտեմբերի 24-ին հրապարակված նախնական տարբերակը։ Հետազոտության ղեկավարներից Ինգմար Սվարտը հետագա աշխատանքներում նախատեսում է կենտրոնանալ փուլային կոհերենտության վրա՝ հասկանալու, թե ինչն է խանգարում զույգերի համատեղ գերհաղորդական վիճակի ձևավորմանը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/cuprate-pseudogap-pairing</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20816</guid>

            <pubDate>Sun, 01 Nov 2026 17:11:55 +0000</pubDate>

            <title>Ուրանի դիտելուրիդում հաստատել են գերհաղորդական երկու վիճակների համատեղ գոյությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ուրանի դիտելուրիդը՝ UTe₂-ը, որոշակի ճնշման և ջերմաստիճանի պայմաններում կարող է միաժամանակ ունենալ գերհաղորդականության երկու տարբեր բաղադրիչ։ Հետագա սառեցման ընթացքում դրանցից մեկը կարող է անհետանալ՝ մյուսի հետ մրցակցության պատճառով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-ute2-sample.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուրանի դիտելուրիդում հաստատել են գերհաղորդական երկու վիճակների համատեղ գոյությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արդյունքները հոկտեմբերի 30-ին Nature Physics ամսագրում հրապարակել է Կոռնելի և Մերիլենդի համալսարանների ու Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետազոտողների խումբը։ Աշխատանքի առաջին հեղինակը Սահաս Կամատն է, իսկ փորձարարական խումբը ղեկավարել է ֆիզիկոս Բրեդ Ռեմշոուն։



Գերհաղորդական վիճակում նյութը կարող է էլեկտրական հոսանք հաղորդել առանց դիմադրության։ Սակայն այդ վիճակը տարբեր նյութերում կարող է տարբեր կերպ ձևավորվել։ UTe₂-ում վաղուց հայտնի էր մեկ վիճակ, որն առաջանում է խիստ սառեցման ժամանակ, և մեկ այլ վիճակ, որը հայտնվում է ճնշման կամ ուժեղ մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ։ Անորոշ էր՝ դրանք կարո՞ղ են նույն պայմաններում համատեղ գոյություն ունենալ։



Պատասխանը գտնելու համար գիտնականները նմուշի միջով ուլտրաձայնային իմպուլսներ են անցկացրել և չափել նյութի առաձգական հատկությունները՝ փոխելով ճնշումը, ջերմաստիճանն ու մագնիսական դաշտը։ Նրանց հայտնաբերած նոր սահմանին ձայնի արագությունը կտրուկ մեծացել է։ Այդ փոփոխությունը ցույց է տվել, որ սառեցնելիս գերհաղորդական բաղադրիչներից մեկը վերանում է։



Չափումները թույլ են տվել ճշտել նյութի վիճակների քարտեզը՝ փուլային դիագրամը։ Նախկին պատկերում երեք վիճակների սահմանները հանդիպում էին մի կետում այնպես, որ դա հակասում էր թերմոդինամիկայի պահանջներին։ Նոր սահմանը բացահայտել է չորրորդ տիրույթը, որտեղ երկու գերհաղորդական բաղադրիչները գոյություն ունեն միասին։



Կոռնելի համալսարանը պարզաբանում է, որ համատեղ վիճակում բաղադրիչները նաև մրցակցում են։ Փորձի որոշ պայմաններում՝ մոտ 1–2 կելվին ջերմաստիճանների շրջանում, սառեցումը ուժեղացնում է դրանցից մեկին և ճնշում մյուսին։ Սա ամբողջ նյութի գերհաղորդականության կորուստ չէ․ վերանում է համատեղ վիճակի բաղադրիչներից մեկը։



UTe₂-ը դիտարկվում է որպես տոպոլոգիական գերհաղորդիչ լինելու թեկնածու՝ քվանտային հաշվարկների համար հետաքրքիր հնարավորություններով։ Սակայն երկու բաղադրիչների համատեղ գոյությունն ինքնին չի ապացուցում այդ հատկությունը։ Հեղինակները նշում են, որ այն հաստատելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ չափումներ․ այս աշխատանքը փորձարարական հիմք է տալիս հետագա որոնմանը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ute2-superconducting-coexistence</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>