<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b2%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 14 Nov 2026 15:08:49 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21203</guid>

            <pubDate>Sat, 14 Nov 2026 09:00:52 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները լուսանկարել են SN 2026ahvu գերնորը՝ մինչև պայծառության գագաթնակետը</title>

            <description><![CDATA[<p>Չիլիում տեղակայված երկու աստղադիտակների նոր լուսանկարներում SN 2026ahvu գերնորը երևում է NGC 1433 պարուրաձև գալակտիկայում։ Վաղ դիտումները կարող են օգնել պարզել, թե ինչ պայմաններում է պայթել սպիտակ թզուկը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/sn2026ahvu-gemini.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները լուսանկարել են SN 2026ahvu գերնորը՝ մինչև պայծառության գագաթնակետը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ԱՄՆ-ի NOIRLab աստղագիտական կենտրոնը նոյեմբերի 13-ին հրապարակել է «Ջեմինի Սաութ» աստղադիտակով և DECam տեսախցիկով ստացված լուսանկարները։ Գերնորը երևում է որպես պայծառ կետ՝ գալակտիկայի կենտրոնից մի փոքր աջ ու ներքև։



ATLAS երկնադիտման համակարգը բռնկումը հայտնաբերել է նոյեմբերի 2-ին։ Հաջորդ օրը Կեկի աստղադիտարանով ստացված սպեկտրի հիման վրա աստղագետներն այն դասակարգել են որպես վաղ փուլում գտնվող Ia տիպի գերնոր։



Հայտնաբերման պահին գերնորի տեսանելի աստղային մեծությունը մոտ 17 էր, իսկ մի քանի օր անց՝ 13,5։ Այս սանդղակում փոքր թիվը համապատասխանում է ավելի պայծառ օբյեկտի։ NOIRLab-ի գնահատմամբ՝ առավելագույն պայծառությունը սպասվում է նոյեմբերի 18-ից 23-ն ընկած ժամանակահատվածում։



Ia տիպի գերնորերն առաջանում են, երբ սպիտակ թզուկը՝ աստղի խիտ մնացորդը, քայքայվում է ջերմամիջուկային պայթյունի հետևանքով։ Այդ բռնկումներով աստղագետները չափում են տիեզերական հեռավորությունները, սակայն դեռ պարզում են, թե ինչպիսի աստղային համակարգերում և ինչ պայմաններում են սկսվում նման պայթյունները։



DECam-ը նույն գալակտիկան նկարահանել էր նաև բռնկումից առաջ՝ մութ էներգիայի ուսումնասիրման ծրագրի շրջանակում։ Արխիվային և նոր կադրերը թույլ են տալիս համեմատել պայթյունի շրջակայքը։ NOIRLab-ը շարունակում է դիտումները «Ջեմինի Սաութ», Բլանկոյի և SOAR աստղադիտակներով՝ հետևելու, թե ինչպես է փոխվում գերնորի լույսը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/sn-2026ahvu-gemini-decam</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20850</guid>

            <pubDate>Tue, 03 Nov 2026 05:13:55 +0000</pubDate>

            <title>37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մոտակա 37 գաճաճ գալակտիկաների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դրանցում մնացել է աստղերի գոյացրած թթվածնի ընդամենը 4–25 տոկոսը՝ միջինը մոտ 11 տոկոս։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ գերնոր աստղերի պայթյուններով պայմանավորված գազային արտահոսքերը այդ տարրի մեծ մասը դուրս են մղել գալակտիկաներից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/glow-ngc4449-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
GLOW ծրագրի արդյունքները նոյեմբերի 2-ին հրապարակվել են The Astrophysical Journal-ում։ Նույն օրը դրանց մասին հայտնել է NASA-ն։ Աշխատանքի նախնական տարբերակը arXiv-ում հասանելի էր օգոստոսից։



Քրիստեն ՄաքՔուինի ղեկավարած թիմն օգտագործել է «Հաբլի» արխիվային պատկերները՝ առանձին աստղերը տարբերակելու և գալակտիկաների աստղառաջացման պատմությունը վերականգնելու համար։ Դրանք համադրել են «Սփիթզերի» ինֆրակարմիր ու ռադիոաստղադիտակների տվյալների հետ՝ գնահատելով աստղերում, գազում և փոշում եղած թթվածինը։



Համեմատության մյուս կողմում հաշվարկն էր, թե աստղերը ժամանակի ընթացքում որքան թթվածին պետք է արտադրած լինեին։ Այդ տարրը հարմար է նման ուսումնասիրության համար․ դրա առաջացումը համեմատաբար լավ է հասկացված, իսկ գազում պարունակությունը հնարավոր է չափել սպեկտրային դիտարկումներով։ Այսպիսով կարելի է հետևել աստղերում գոյացած նյութի շրջանառությանը։



Ուսումնասիրված համակարգերում պահպանված թթվածնի մեծ մասը գազի մեջ է, իսկ աստղերում ու փոշում՝ շատ ավելի քիչ։ Մի շարք հիդրոդինամիկական մոդելներ նման փոքր գալակտիկաներում զգալիորեն ավելի մեծ քանակ էին կանխատեսում։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ գերնոր աստղերով սնուցվող գազային արտահոսքերը կարող են թթվածինն ավելի արդյունավետ հեռացնել, քան ենթադրում են այդ մոդելները։



Թիմը նաև միջավայրի հնարավոր ազդեցություն է նկատել։ Ավելի խիտ շրջապատում և մեծ գալակտիկայի հարևանությամբ գտնվող որոշ համակարգեր ավելի շատ թթվածին են պահպանել։ Դա կարող է կապված լինել նյութի վերադարձի կամ հարևաններից հարստացված գազի ներհոսքի հետ, սակայն հեղինակներն ընդգծում են, որ այս կապը դեռ լրացուցիչ ստուգման կարիք ունի։



Թթվածնի պակասը դեռ չի բացահայտում դրա վերջնական տեղը։ Մի մասը կարող է մնացած լինել գալակտիկան շրջապատող նոսր գազային հալոյում, իսկ մյուսը՝ հեռացած լինել միջգալակտիկական տարածություն։ Առկա չափումները բավարար չեն որոշելու՝ այս երկու տարբերակներից որն է բացատրում բացակայող թթվածնի մեծ մասը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/dwarf-galaxies-oxygen</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20596</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 14:09:44 +0000</pubDate>

            <title>Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն դադարեցրել է Swift տիեզերական աստղադիտարանի աշխատանքը․ ցածրացած ուղեծրում մթնոլորտի դիմադրությունն այլևս թույլ չի տալիս կայուն դիտարկումներ կատարել։ Գամմա բռնկումների ուսումնասիրությամբ հայտնի սարքի վերադարձը մթնոլորտ սպասվում է առաջիկա շաբաթներին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/swift-mission-end-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է, որ Նիլ Գերելսի անվան Swift տիեզերական աստղադիտարանի գիտական աշխատանքն ավարտվել է։ Երկրի մակերևույթից մոտ 275 կիլոմետր բարձրության վրա մթնոլորտի դիմադրությունն արդեն խանգարում է աստղադիտակներին կայուն պահել ուղղությունը դեպի դիտարկվող օբյեկտները։



Առաքելության վերջին դիտարկումը կատարվել է հոկտեմբերի 20-ին։ Նույն օրը սարքն անցել է անվտանգ ռեժիմի, երբ այլևս չի կարողացել փոխհատուցել մթնոլորտի ուժեղացած դիմադրության ազդեցությունը։ Փենսիլվանիայի պետական համալսարանում գործող կառավարման թիմն այնուհետև հրաման է ուղարկել՝ դադարեցնելու աշխատանքն ու սարքը մթնոլորտ վերադարձին նախապատրաստելու համար։ NASA-ի գնահատմամբ՝ վերադարձը սպասվում է առաջիկա մի քանի շաբաթների ընթացքում։



Ցածր ուղեծրով շարժվող արբանյակները մթնոլորտի դիմադրության պատճառով աստիճանաբար կորցնում են բարձրությունը։ Արեգակնային վերջին ակտիվությունն արագացրել էր այդ գործընթացը Swift-ի համար։ Դրա ուղեծիրը բարձրացնելու նպատակով կազմակերպված սպասարկման առաքելությունն օգոստոսին ավարտվել էր՝ առանց աստղադիտարանը բարձրացնելու փորձի։



Այդուհետև Swift-ը վերսկսել էր գիտական դիտարկումները, որոնք ավելի վաղ սահմանափակվել էին՝ դիմադրությունը նվազեցնելու և սպասարկման համար ժամանակ շահելու նպատակով։ Վերագործարկումից հետո այն ուսումնասիրել էր հարյուրավոր թիրախներ՝ աստղային պայթյունների մնացորդներից մինչև գիսաստղեր և հեռավոր գալակտիկաների ակտիվ սև խոռոչներ։ Առաքելության թիմը հոկտեմբերի 23-ին պարզաբանել է, որ դիտարկումների վերսկսումը կրկին մեծացրել էր դիմադրությունն ու արագացրել ուղեծրի իջեցումը։



Swift-ը մեկնարկել էր 2004 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ սկզբում երկու տարվա հիմնական առաքելության համար։ Այն ստեղծվել էր գամմա բռնկումները հայտնաբերելու, դրանց դիրքը մյուս աստղադիտարաններին հաղորդելու և սեփական ռենտգենյան ու ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակները դեպի բռնկումը շրջելու համար։ Սովորաբար այս ամենը տևում էր մոտ մեկ րոպե՝ թույլ տալով որսալ պայթյունից հետո արագ մարող լուսարձակումը։



Գրեթե 22 տարվա ընթացքում աստղադիտարանը դիտարկել է ավելի քան 2000 գամմա բռնկում և ավելի քան 1400 գերնոր աստղի պայթյուն։ Այն նաև ուսումնասիրել է սև խոռոչների կողմից քայքայվող աստղեր, ակտիվ գալակտիկաներ, աստերոիդներ ու գիսաստղեր։ NASA-ի տվյալներով՝ Swift-ի դիտարկումներն օգտագործվել են շուրջ 7000 գիտական հոդվածներում։



Առաքելության ավարտից հետո հետազոտողների տրամադրության տակ կմնա մոտ 12 տերաբայթ բաց արխիվ։ Այն ներառում է տարբեր ալիքային տիրույթներում չափումներ և միայն ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակից՝ ավելի քան 1,5 միլիոն պատկեր։ NASA-ն նախատեսում է շարունակել արագ արձագանք պահանջող տիեզերական դիտարկումների հնարավորությունների որոնումը՝ բացը ժամանակավորապես լրացնելով գործող առաքելություններով։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/swift-mission-ends</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>