<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 31 Oct 2026 16:02:20 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20474</guid>

            <pubDate>Sun, 11 Oct 2026 20:18:25 +0000</pubDate>

            <title>Ամազոնիայում հայտնաբերել են սնկով վարակված սարդի նմանվող նոր տեսակ</title>

            <description><![CDATA[<p>Էկվադորի Ամազոնիայում հայտնաբերված Taczanowskia waska սարդի մարմնի ելուստները սնկային գոյացություններ են հիշեցնում։ Հետազոտողների վարկածով՝ այդ նմանությունը կարող է օգնել նրան խուսափել գիշատիչներից կամ աննկատ որսալ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/taczanowskia-waska.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ամազոնիայում հայտնաբերել են սնկով վարակված սարդի նմանվող նոր տեսակ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տեսակի նկարագրությունը 2026 թվականի փետրվարի 26-ին հրապարակվել է Zootaxa գիտական ամսագրում։ Հետազոտության հեղինակներն են Դեյվիդ Ռ. Դիաս-Գևարան, Ալեքսանդր Գրիֆին Բենթլին և Նադին Դյուպերեն։



Սարդին հայտնաբերել են Էկվադորի Պաստասա նահանգի Մերա շրջանում՝ Waska Amazonía կազմակերպության տարածքում։ Տերևի ստորին կողմում անշարժ նստած կենդանուն սկզբում համարել են մակաբույծ սնկով վարակված և մահացած սարդ։ Սակայն հպումից հետո այն շարժվել է։



Պարզվել է, որ բաց գույնն ու երկարավուն ելուստները սարդի մարմնի առանձնահատկություններն են։ Դրանք նման են Gibellula ցեղի սնկերի առաջացրած գոյացություններին։ Այդ սնկերը վարակում են սարդերին, իսկ նոր տեսակի արտաքին տեսքը վարակման հետևանք չէ։



Լայբնիցի Կենսաբազմազանության փոփոխությունների վերլուծության ինստիտուտը՝ LIB-ը, հայտնել է, որ գիտնականները նմանության համար երկու հնարավոր բացատրություն են առաջարկում։ Այն կարող է պաշտպանել սարդին, եթե գիշատիչները խուսափում են վարակված կենդանու նմանվող որսից։ Հնարավոր է նաև, որ այդ կերպ սարդն աննկատ է մնում իր զոհերի համար։



Հետազոտության հեղինակների գնահատմամբ՝ սա սարդերին վարակող սնկին նմանակելու առաջին նկարագրված դեպքն է սարդերի շրջանում։ Սակայն նման քողարկման պաշտպանական և որսին նպաստող գործառույթները դեռ վարկածներ են։



Գիտնականներն ուսումնասիրել են նաև պատմական հավաքածուները։ Գերմանական գիտական հավաքածուում նրանք գտել են նույն տեսակին պատկանող մի նմուշ, որը Բոլիվիայում հավաքվել էր դեռ 1903 թվականին։



Բացահայտման ելակետը iNaturalist հարթակում հրապարակված լուսանկարն էր։ Հարթակի օգտատերերը նկատել են, որ լուսանկարում սնկի փոխարեն սարդ է պատկերված, որից հետո գիտնականները սկսել են դրա ուսումնասիրությունը։ Հարթակի մյուս դիտարկումներն ու լուսանկարները նույնպես օգտագործվել են տեսակի տարածման և էկոլոգիայի վերաբերյալ տվյալները լրացնելու համար։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ecuador-spider-fungus-mimicry</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20381</guid>

            <pubDate>Sun, 04 Oct 2026 19:46:18 +0000</pubDate>

            <title>Ինչո՞ւ են որոշ ինքնաթիռներ երկնքում հետք թողնում, իսկ մյուսները՝ ոչ, նույնիսկ մեծ բարձրության վրա</title>

            <description><![CDATA[<p>Մի ինքնաթիռի հետևում երկար սպիտակ գիծ է ձգվում, իսկ մյուսի հետևում երկինքը մնում է պարզ։ Այս տարբերությունը պայմանավորված է օդի վիճակով և շարժիչների աշխատանքով, ոչ թե ինքնին ապացուցում է «թունավոր նյութերի ցրում»։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/contrails-nasa-jim-ross.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինչո՞ւ են որոշ ինքնաթիռներ երկնքում հետք թողնում, իսկ մյուսները՝ ոչ, նույնիսկ մեծ բարձրության վրա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Խմբագրությանը փոխանցված տեսանյութում երևում են երկնքի սպիտակ շերտերը, իսկ դրանց ուղեկցող գրությունը մարդկանց թունավորելու մասին է։ Սակայն կադրերը չեն բացահայտում օդի քիմիական կազմը, ինքնաթիռների ճշգրիտ բարձրությունը կամ նկարահանման վայրի եղանակային պայմանները։ Տեսանելի գիծը և դրա մասին արված եզրակացությունը տարբեր բաներ են։



Քննարկվող տեսանյութը՝ տրամադրված խմբագրությանը։ Նկարահանման վայրն ու ամսաթիվը չեն հաստատվել / © տեսանյութի հեղինակ (անունը հայտնի չէ)



Այդ սպիտակ գծերը կոչվում են կոնդենսացիոն հետքեր։ ԱՄՆ Դաշնային ավիացիոն վարչությունը՝ FAA-ն, բացատրում է՝ վառելիքի այրման ժամանակ առաջանում է նաև ջրային գոլորշի։ Շարժիչից դուրս եկող տաք, խոնավ արտանետումը խառնվում է սառը օդին։ Հարմար պայմաններում գոլորշին խտանում է մանր մասնիկների շուրջ, իսկ կաթիլները սառչում են։ Տեսանելի շերտը հիմնականում սառցե բյուրեղներից կազմված ամպ է, ոչ թե անտեսանելի ջրային գոլորշին։



Միայն մեծ բարձրությունը բավարար չէ։ Կարևոր են հենց թռիչքի տեղում օդի ջերմաստիճանն ու խոնավությունը։ Գետնից կողք կողքի թվացող ինքնաթիռները կարող են տարբեր բարձրությունների վրա լինել։ Նույնիսկ նույն բարձրության օդը միատեսակ չէ․ մի հատվածը կարող է ավելի խոնավ լինել, մյուսը՝ ավելի չոր։ Ուստի «երկուսն էլ բարձր են թռչում» դիտարկումը դեռ չի նշանակում, որ երկուսն էլ նույն պայմաններում են։



NASA-ն նշում է, որ չոր օդում հետքը կարող է վերանալ վայրկյանների կամ րոպեների ընթացքում։ Սառցե բյուրեղները սուբլիմացվում են՝ անմիջապես վերածվելով գոլորշու։ Իսկ սառույցի նկատմամբ գերհագեցած օդում շրջակա ջրային գոլորշին ավելանում է բյուրեղներին, և հետքը պահպանվում ու աճում է։ Այն կարող է ժամերով մնալ, քամուց լայնանալ և նմանվել փետրավոր ամպերի։



Նույն պատճառով հետքը երբեմն ընդհատվում է, հետո նորից հայտնվում․ ինքնաթիռն անցնում է տարբեր ջերմաստիճանով ու խոնավությամբ օդային հատվածներով։ Դրա համար պարտադիր չէ որևէ սարք միացնել կամ անջատել։ Իսկ գծերի հատվելը բնականորեն հնարավոր է տարբեր ուղղություններով թռիչքների դեպքում․ քամին նաև տեղափոխում ու ձևափոխում է ավելի վաղ առաջացած հետքերը։



Նշանակություն ունեն նաև շարժիչի տեխնոլոգիան ու վառելիքի բաղադրությունը, որոնք ազդում են արտանետման և սառցե բյուրեղների առաջացման վրա։ Այսինքն՝ «հետք կա կամ չկա» տարբերությունը մեկ պատճառ չունի։ Իսկ հետքի բացակայությունը չի նշանակում, որ ինքնաթիռն ընդհանրապես արտանետումներ չունի․ դրանց մեծ մասը աչքով տեսանելի չէ։



ԱՄՆ Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալությունը՝ EPA-ն, տարբերակում է կոնդենսացիոն հետքերն ու իրական նպատակային ցրումը, օրինակ՝ գյուղատնտեսական աշխատանքները։ Սպիտակ գծի երկարությունը կամ պահպանվելը ինքնին թունավորման ապացույց չէ։ Այս կոնկրետ կադրերի հանգամանքները գնահատելու համար անհրաժեշտ են նկարահանման տեղն ու ժամը, թռիչքի տվյալները և վերին օդաշերտերի չափումները, որոնք տեսանյութը չի տալիս։



Սա չի նշանակում, թե ավիացիան բնապահպանական ազդեցություն չունի։ Շարժիչներն արտանետում են ածխաթթու գազ և այլ աղտոտիչներ, իսկ երկար պահպանվող հետքերն ազդում են Երկրի ջերմային հաշվեկշռի վրա։ Սակայն այդ ուսումնասիրվող ազդեցությունները մարդկանց միտումնավոր թունավորելու պնդման ապացույց չեն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/why-planes-leave-contrails</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20297</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 14:41:01 +0000</pubDate>

            <title>ՀԱՀ-ը 35 տարեկան է. հաջորդ քայլը՝ ավելի մեծ հետազոտական ներուժ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բրյուս Պողոսյանը պատմել է համալսարանի աճի, տարածքի պակասի և հետազոտական ենթակառուցվածքներն ընդլայնելու ծրագրերի մասին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/14-aua.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[ՀԱՀ-ը 35 տարեկան է. հաջորդ քայլը՝ ավելի մեծ հետազոտական ներուժ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի 35-ամյակի առիթով բուհի նախագահ Բրյուս Պողոսյանը ներկայացրել է զարգացման հաջորդ փուլի առաջնահերթությունները՝ նոր տարածքներ, ուժեղ հետազոտական միջավայր և միջազգային ավելի լայն համագործակցություն։ Նրա հարցազրույցը «Արմենպրեսը» հրապարակել է սեպտեմբերի 18-ին։Պողոսյանի խոսքով՝ համալսարանն այժմ ունի ավելի քան 2800 ուսանող։ Աճը նաև տարածքի պակաս է ստեղծել. բուհը չի կարողանում ընդունել բոլոր որակավորված դիմորդներին, իսկ հետազոտությունների ընդլայնման համար անհրաժեշտ են լաբորատոր տարածքներ ու դասախոսների աջակցության համակարգեր։Կրթությունից դեպի հետազոտություն2024–2034 թվականների ռազմավարության շրջանակում համալսարանը նախատեսում է զարգացնել գիտահետազոտական գործունեությունը, ավելացնել արտաքին ֆինանսավորմամբ ծրագրերը և հիմքեր ստեղծել ապագա դոկտորական կրթության համար։ Մեկ այլ ուղղություն է օտարերկրյա ուսանողների ու դասախոսների ներգրավումը։Հարցազրույցում ներկայացվածը զարգացման ծրագիր է. նոր ենթակառուցվածքների և կրթական ուղղությունների մասին խոսքը չի նշանակում, որ դրանք արդեն ամբողջությամբ գործարկված են։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/aua-35-research-expansion-plans</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20278</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 14:03:39 +0000</pubDate>

            <title>Բերքաբերում ներկայացրել են սպիտակ սմբուկի «Տավուշ» սորտը</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտամշակութային հանդիպմանը գյուղի բնակիչները ծանոթացել են բանջարեղենի նոր սորտերի և դրանց մշակության հնարավորություններին։ Ծրագիրը միավորել է սելեկցիան, գյուղատնտեսությունն ու գրականությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/09-berkaber.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բերքաբերում ներկայացրել են սպիտակ սմբուկի «Տավուշ» սորտը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տավուշի Բերքաբեր գյուղում անցկացված հանդիպման ժամանակ ներկայացվել են սմբուկի, լոլիկի և պղպեղի սորտեր։ Դրանց թվում է նաև սպիտակ պտուղներով «Տավուշ» սմբուկը, որի մասին պատմել է գիտնական-սելեկցիոներ Կարինե Սարիկյանը։ Հանդիպումը սեպտեմբերի 19-ին լուսաբանել է «Լուրեր»-ը։


Սյուժեի համաձայն՝ սպիտակ սմբուկի սորտը ստացվել է Այգեձորի բնակլիմայական պայմաններում։ Հանդիպման նպատակը գիտական աշխատանքի արդյունքները գյուղի բնակիչներին ներկայացնելն ու դրանց գործնական կիրառության հնարավորությունները քննարկելն էր։


Տավուշի տնտեսությունների համար պատրաստվել են սերմերի հարյուրավոր նվեր-փաթեթներ։ Դրանք նախատեսված են, որպեսզի գյուղացիները կարողանան ներկայացված մշակաբույսերն աճեցնել իրենց հողամասերում։


Հանդիպումն ունեցել է նաև մշակութային մաս։ Ներկայացվել են Կարինե Սարիկյանի «Երջանկության բանաձև» գիրքը և տավուշցի ստեղծագործողների աշխատանքներն ընդգրկող «Գունագեղ աշխարհ» ժողովածուն։ Կազմակերպիչները նախատեսում են նման հանդիպումներ անցկացնել նաև այլ համայնքներում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/berkaber-white-eggplant-tavush-science</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>