<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a4%d5%ba%d6%80%d5%b8%d6%81/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 31 Oct 2026 15:03:47 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20618</guid>

            <pubDate>Mon, 26 Oct 2026 12:06:12 +0000</pubDate>

            <title>Պարտադիր կրթության լրացուցիչ տարին կապել են դեմենցիայի ավելի քիչ դեպքերի հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բրիտանիայում դպրոցից հեռանալու նվազագույն տարիքը 15-ից 16 բարձրացրած բարեփոխման ազդեցությունը տեսանելի է եղել տասնամյակներ անց։ Նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ լրացուցիչ կրթությունը նվազեցրել է Ալցհայմերի հիվանդության և հարակից դեմենցիաների ախտորոշումների հավանականությունը, սակայն ազդեցության ճշգրիտ չափը դեռ անորոշ է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/school-dementia-20261026.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Պարտադիր կրթության լրացուցիչ տարին կապել են դեմենցիայի ավելի քիչ դեպքերի հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Կալիֆոռնիայի, Վիսկոնսին–Մեդիսոնի և Միչիգանի համալսարանների հետազոտողները գնահատել են Անգլիայում, Շոտլանդիայում և Ուելսում 1972 թվականին ընդունված դպրոցական բարեփոխման երկարաժամկետ ազդեցությունը։ Աշխատանքը հոկտեմբերի 23-ին հրապարակվել է PNAS հանդեսում։ Նույն օրը արդյունքների և դրանց սահմանափակումների մասին հաղորդել է նաև Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանը։



Բարեփոխումն անսովոր հնարավորություն է տվել տարանջատելու կրթության ազդեցությունն ընտանեկան ու սոցիալական գործոններից։ 1957 թվականի սեպտեմբերի 1-ին և դրանից հետո ծնվածները պարտավոր էին դպրոցում մնալ առնվազն մինչև 16 տարեկանը, մինչդեռ ավելի վաղ ծնվածները կարող էին հեռանալ 15-ում։ Հետազոտողները համեմատել են այդ շեմի երկու կողմերում ծնված մարդկանց։



Օրենքի փոփոխությունը մինչև 16 տարեկանը դպրոցում մնացածների մասնաբաժինն ավելացրել է մոտ 14 տոկոսային կետով։ Թիմն օգտագործել է UK Biobank-ի տվյալները, այդ թվում՝ ավելի քան 100 հազար մասնակից ընդգրկող համեմատություններ։ Դեմենցիայի ախտորոշումները որոշվել են հիվանդանոցային գրանցումների, մահվան մատյանների և մասնակիցների հաղորդած բժշկական պատմության հիման վրա։



Մինչև 2022 թվականի դեկտեմբերը հավաքված տվյալներում բարեփոխման ազդեցության տակ հայտնված խմբի մոտ դեմենցիայի կուտակային հաճախականությունն ավելի ցածր է եղել։ Շեմի շուրջ համեմատությամբ տարբերությունը կազմել է մոտ 0,2 տոկոսային կետ։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ այս կառուցվածքը պատճառահետևանքային կապի օգտին ավելի ուժեղ ապացույց է տալիս, քան պարզապես տարբեր կրթություն ունեցող մարդկանց համեմատությունը։



Սակայն սա չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր լրացուցիչ ուսումնական տարի բոլորի համար նույն չափով է նվազեցնում ռիսկը։ Մեկ տարվա կրթության ազդեցությունը գնահատող առանձին հաշվարկները լայն անորոշության միջակայքեր են տվել։ Հեղինակներն ընդգծում են, որ վստահորեն գնահատում են ազդեցության ուղղությունը, իսկ ճշգրիտ չափը որոշելու համար դեպքերը դեռ քիչ են։



Կրթությունը կարող էր ազդել հետագա աշխատանքի, եկամտի, մտավոր ակտիվության և առողջական պայմանների միջոցով։ Բարեփոխման ենթարկվածների շրջանում ուսումնասիրությունը նաև արձանագրել է եկամտի աճ և ինսուլտի կամ սրտամկանի ինֆարկտի ավելի քիչ դեպքեր։ Սակայն տվյալները թույլ չեն տալիս որոշել՝ այս ուղիներից որն է բացատրում դեմենցիայի նվազումը։



Արդյունքները վերաբերում են կոնկրետ բրիտանական բարեփոխմանը և դրա ազդեցությունը կրած մարդկանց։ UK Biobank-ի մասնակիցները միջինում ավելի առողջ ու բարեկեցիկ են, քան ընդհանուր բնակչությունը, իսկ ուսումնասիրված սերունդները դեռ համեմատաբար երիտասարդ են. բարեփոխման առաջին սերունդը 2022-ին մոտ 65 տարեկան էր։ Հետագա դիտարկումները պետք է ցույց տան՝ տարբերությունը պահպանվո՞ւմ է ավելի մեծ տարիքում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/schooling-dementia</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20245</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 12:16:48 +0000</pubDate>

            <title>Շատջրեքում բացվել է 144 աշակերտի համար նախատեսված նոր դպրոցը</title>

            <description><![CDATA[<p>Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքի Շատջրեք բնակավայրում բացվել է նորակառույց միջնակարգ դպրոցը։ Շենքը նախատեսված է 144 աշակերտի համար, իսկ երկու սենյակ հատկացված է նախակրթարանին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/shatjrek-school-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Շատջրեքում բացվել է 144 աշակերտի համար նախատեսված նոր դպրոցը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Շատջրեքի նորակառույց միջնակարգ դպրոցի բացումը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 20-ին։ Հանրային հեռուստաընկերության լրատվական հարթակը հաղորդել է, որ միջոցառմանը մասնակցել են վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանը և կրթության, գիտության, մշակույթի ու սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը։

Դպրոցի տիպային շենքը նախատեսված է 144 աշակերտի համար։ Նախագծով երկու սենյակ պետք է ծառայի որպես նախակրթարան, ինչը հնարավորություն է տալիս նույն համալիրում կազմակերպել նաև նախադպրոցական կրթություն։

Գլխավոր հատակագծով դպրոցի տարածքում նախատեսվել են մարզահրապարակ, վազքուղի, ջերմոց, տնտեսական բակ և ավտոկայանատեղի։ Նախագիծը ներառում է նաև արևային վահանակների տեղադրման տարածք և առանձին տրանսֆորմատորային ենթակայան։

Դպրոցի կառուցման պայմանագիրը կնքվել էր 2020 թվականի օգոստոսի 25-ին, իսկ շինարարությունը սկսվել էր նույն տարվա նոյեմբերի 3-ին։ 2024 թվականին ծրագրի ընդհանուր արժեքը, ներառյալ ապաստարանը, գնահատվում էր շուրջ 647.7 միլիոն դրամ։

Շինարարությունը նախապես նախատեսված էր ավարտել 2023 թվականի սեպտեմբերին, սակայն աշխատանքները ձգձգվել էին։ «Արմենպրեսը» 2024 թվականի մայիսին հաղորդել էր, որ հայտնաբերված նախագծային և շինարարական թերությունների պատճառով որոշ հատվածներ պետք է քանդվեին ու վերակառուցվեին կապալառուի միջոցներով։

Սեպտեմբերի 20-ի բացման մասին հրապարակված տեղեկությունը հաստատում է, որ դպրոցն ավարտված է և ընդունել է բացման միջոցառումը։ Միևնույն ժամանակ նոր հաղորդագրություններում չեն նշվում ծրագրի վերջնական արժեքը կամ ուղղման աշխատանքների առանձին տեխնիկական եզրակացությունը, ուստի այդ տվյալները չեն ենթադրվում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/shatjrek-new-school-144-students-opened</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>