<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%a7%d5%af%d5%a6%d5%b8%d5%b4%d5%b8%d5%ac%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%af%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21239</guid>

            <pubDate>Sun, 15 Nov 2026 12:01:27 +0000</pubDate>

            <title>NASA-ն տիեզերքում ճշգրտել է «Ռոման» աստղադիտակի գործիքների դիրքը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն ավարտել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակի գործիքների փոխադարձ դիրքի ճշգրտումը։ Փորձնական դիտումներով թիմը պարզել է, թե ինչպես պետք է ուղղել աստղադիտակը, որպեսզի այն դիտման ընթացքում կայուն պահի թիրախը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/roman-nasa-original.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[NASA-ն տիեզերքում ճշգրտել է «Ռոման» աստղադիտակի գործիքների դիրքը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նոյեմբերի 13-ին NASA-ն հայտնել է, որ թիմը փորձնական կադրերում համեմատել է աստղերի իրական և հաշվարկված դիրքերը։ Գործիքներն ու օպտիկան կարգաբերել էին դեռ Երկրի վրա, սակայն արձակման թրթռումները, ջերմաստիճանի փոփոխությունն ու անկշռությունը կարող էին փոքր տեղաշարժեր առաջացնել։ Նոր չափումներով մասնագետները թարմացրել են աստղադիտակի ներքին երկրաչափության քարտեզը։



Լայնադաշտ ինֆրակարմիր տեսախցիկի 18 դետեկտորները նաև օգնում են աստղադիտակին կողմնորոշվել։ Համակարգը հետևում է հենակետային աստղերին և դրանց դիրքի փոփոխությամբ որոշում, թե երբ է հարկավոր շտկել դիտման ուղղությունը։ Դրա համար անհրաժեշտ է նախապես ճշգրիտ իմանալ, թե յուրաքանչյուր աստղի պատկերը որ դետեկտորի որ հատվածում պետք է հայտնվի։



Տեսախցիկը կշարունակի հետևել հարևան աստղադաշտին նաև այն ժամանակ, երբ մյուս գործիքը՝ կորոնագրիչը, երկարատև դիտում կկատարի։ Կորոնագրիչը նախատեսված է աստղի պայծառ լույսը ճնշելու համար, որպեսզի դրա կողքին հնարավոր լինի նկատել ավելի թույլ աղբյուրներ, օրինակ՝ մոլորակից անդրադարձած լույսը։



Թիմը կարգավորել է աստղադիտակի երկրորդային հայելին, լույսը կորոնագրիչին փոխանցող հայելին և գործիքի ներսում տեղադրված դիմակներն ու օպտիկական տարրերը։ Դիմակները կլանում կամ շեղում են աստղի լույսի մի մասը, որը հակառակ դեպքում կտարածվեր պատկերի այն հատվածներում, որտեղ կարող է երևալ մոլորակը։



Կորոնագրիչի հաջորդ փորձարկման ժամանակ թիմը կստուգի հայելիների ձևը փոխող ավելի քան 3000 շարժական տարրերը։ Հայելիների ակտիվ կառավարումը պետք է լրացուցիչ ճնշի աստղի լույսը։ Այս կարողությունը ցուցադրել են լաբորատորիայում, իսկ տիեզերքում այն դեռ պետք է փորձարկել։



«Ռոմանի» լայնադաշտ տեսախցիկը 300 մեգապիքսելանոց է։ NASA-ն այն գործարկել էր սեպտեմբերին՝ նախնական ստուգումների համար։ Գործիքը նախատեսված է երկնքի լայնածավալ դիտումների, այդ թվում՝ մութ էներգիայի և Արեգակնային համակարգից դուրս մոլորակների ուսումնասիրության համար։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/roman-instrument-alignment</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20911</guid>

            <pubDate>Fri, 06 Nov 2026 08:34:04 +0000</pubDate>

            <title>«Ջեյմս Ուեբի» պատկերներում տեսանելի է դարձել աստղի փայլով քողարկված էկզոմոլորակը</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղի լույսը հեռացնելու նոր մեթոդով աստղագետներն առաջին անգամ ստացել են 51 Էրիդանի b հսկա էկզոմոլորակի պատկերը 4,3 միկրոմետր ալիքի երկարությամբ։ «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի նույն տվյալների նախորդ մշակման ժամանակ մոլորակի ազդանշանը չէր երևացել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/webb-51-eridani-flip.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Ջեյմս Ուեբի» պատկերներում տեսանելի է դարձել աստղի փայլով քողարկված էկզոմոլորակը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ռոդրիգո Ֆերեր Չավեսի ղեկավարած խումբը արդյունքները նոյեմբերի 4-ին հրապարակել է Nature ամսագրում։ Հետազոտողները նոր դիտարկումներ չեն արել․ նրանք վերամշակել են աստղադիտակի մոտ ինֆրակարմիր խցիկի՝ NIRCam-ի ավելի վաղ հավաքած տվյալները։ 51 Էրիդանի b-ն արդեն հայտնի էր գետնային աստղադիտակների դիտարկումներից։



Աստղին այդքան մոտ գտնվող մոլորակի պատկերը ստանալու համար աստղադիտակի պսակագրիչը փակում է աստղի լույսի հիմնական մասը։ Սակայն ցրված լույսի մի մասը հասնում է խցիկին։ Սովորաբար այն հեռացնում են՝ համեմատելով տվյալները մեկ այլ աստղի պատկերների հետ։ Աստղադիտակի ուղղվածության կամ օպտիկայի անգամ փոքր փոփոխությունը կարող է խանգարել, որ այդ պատկերները ճշգրիտ համընկնեն։



Նորթվեսթերն համալսարանը բացատրում է, որ FLIP կոչվող մեթոդը մոդելավորում է լույսի ընթացքը աստղադիտակի հայելիներից մինչև խցիկի տվիչը։ Հետազոտողները մոդելը հարմարեցրել են տվյալ դիտարկման պայմաններին, ապա ստացված լուսային պատկերը հանել սկզբնական պատկերից։ Այդպես նրանք կարողացել են առանձնացնել մոլորակի թույլ ազդանշանը։



Խումբը մեթոդը փորձարկել է երեք աստղի դիտարկումների վրա։ Թույլ ազդանշանների նկատմամբ զգայունությունը սովորական մշակման համեմատ բարձրացել է 2–15 անգամ՝ կախված դիտարկումից և աստղից ունեցած անկյունային հեռավորությունից։ 51 Էրիդանի b-ի դիրքում, հենց 4,3 միկրոմետրի դեպքում, բարելավումը մոտ քառապատիկ էր։



Այս ալիքի երկարությունը կարևոր է մոլորակի մթնոլորտն ուսումնասիրելու համար․ ածխաթթու գազն այդ տիրույթում կլանում է ինֆրակարմիր լույսը։ Հետազոտողները նախատեսում են նոր պատկերով չափել մոլորակի պայծառությունն այդ տիրույթում և ճշգրտել նրա մթնոլորտի կազմի գնահատականը։



Հեղինակների գնահատմամբ՝ նույն մոտեցումը կարող է օգնել ավելի թույլ էկզոմոլորակներ փնտրել նաև արդեն հավաքված տվյալներում։ Առայժմ մեթոդը փորձարկվել է դիտարկումների փոքր թվի վրա։ Երկրին նման մոլորակների ուղղակի պատկերումը մնում է ապագա աստղադիտարանների խնդիր։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/webb-51-eridani-flip</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20507</guid>

            <pubDate>Fri, 16 Oct 2026 06:09:01 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագետները «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի տվյալներով վերականգնել են WASP-17 b գազային հսկայի մթնոլորտի եզրի անհամաչափ ձևը։ Մոլորակի «երեկոյան» եզրն ավելի տաք ու ընդարձակ է, քան «առավոտյան» եզրը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-wasp17b-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կոռնելի և Բրիստոլի համալսարանների համատեղ ղեկավարությամբ կատարված հետազոտության արդյունքները հոկտեմբերի 14-ին հրապարակվել են Nature Astronomy ամսագրում։ Բրիստոլի համալսարանը հաղորդել է, որ նոր մեթոդը թույլ է տալիս համեմատել մթնոլորտի եզրագծի տարբեր հատվածները՝ դրանք մեկ միջին ցուցանիշով նկարագրելու փոխարեն։ Աշխատանքի գլխավոր հեղինակը Կոռնելի համալսարանի հետազոտող Լիլի Ալդերսոնն է։



WASP-17 b-ն Երկրից մոտ 1300 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող «տաք Յուպիտեր» է։ Այն այնքան մոտ է իր աստղին, որ միշտ նույն կողմով է շրջված դեպի այն․ մոլորակի մի կիսագնդում մշտական ցերեկ է, մյուսում՝ գիշեր։ Նման պայմաններում մթնոլորտային շրջանառությունը կարևոր դեր ունի ջերմության վերաբաշխման գործում։



Թիմն օգտագործել է «Ուեբի» երեք գործիքներով 2023 թվականի մարտին կատարված դիտարկումները։ Երբ մոլորակն անցնում է աստղի առջևով, աստղային լույսի մի մասն անցնում է նրա մթնոլորտի միջով։ Տարբեր ալիքների երկարություններում լույսի թուլացման չափումները բացահայտում են մթնոլորտի հատկությունները։ Այսպիսով, խոսքը նոր վերլուծության մասին է, ոչ թե մոլորակի մթնոլորտի նոր ուղիղ լուսանկարի։



Հեղինակների ներկայացրած մոդելը նկարագրում է եզրագծի փոփոխությունն անընդհատ՝ միայն երկու կիսաշրջան համեմատելու փոխարեն։ Այն գնահատում է նաև հասարակածից դեպի բևեռներ տարբերությունները, սակայն ենթադրում է, որ հյուսիսային և հարավային կիսագնդերը համաչափ են։ Հետևաբար ստացված պատկերը մթնոլորտի ամբողջական ու մանրամասն եղանակային քարտեզ չէ։



Մոդելի գնահատմամբ՝ «առավոտյան» եզրի ջերմաստիճանը մոտ 860 կելվին է, իսկ «երեկոյան» եզրինը՝ մոտ 1520 կելվին։ Տարբերությունը շուրջ 650 կելվին է, ընդ որում՝ առավոտյան հատվածի գնահատման անորոշությունն ավելի մեծ է։ Տաք գազն ավելի է ընդարձակվում, ուստի երեկոյան հատվածում մթնոլորտի եզրն ավելի հեռու է տարածվում մոլորակի կենտրոնից։



Այս անհամաչափությունը համահունչ է մթնոլորտային շրջանառության մոդելներին․ քամիները ցերեկային կողմից տաք գազ են տեղափոխում դեպի երեկոյան եզրը, իսկ գիշերային կողմից առավոտյան եզր է հասնում ավելի սառը գազ։ Սա տվյալների մեկնաբանությունն է՝ հիմնված ֆիզիկական մոդելների վրա, ոչ թե քամու արագության անմիջական չափում։



Վերլուծությունը նաև չի բացահայտել ջրային գոլորշու և ածխաթթու գազի պարունակության համոզիչ փոփոխություն եզրագծի երկայնքով։ Այլ նյութերի ու ամպային մասնիկների տարածական տարբերությունները դեռ հուսալիորեն որոշել չի հաջողվել։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ մեթոդը կարող է օգնել ուսումնասիրել նաև այլ էկզոմոլորակների մթնոլորտները, եթե դիտարկումների որակը բավարար լինի։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/wasp17b-atmosphere-map</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20497</guid>

            <pubDate>Thu, 15 Oct 2026 08:06:57 +0000</pubDate>

            <title>Roman աստղադիտակի գլխավոր տեսախցիկի օպտիկան գերազանցել է ճշգրտության պահանջը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի Roman տիեզերական աստղադիտակի լայնադաշտ տեսախցիկի օպտիկական սխալը կարգաբերումից հետո կազմել է 63 նանոմետր՝ նախատեսված մոտ 90 նանոմետրի փոխարեն։ Արդյունքը կարևոր է ապագա լայնածավալ դիտումների համար, սակայն աստղադիտակի գիտական աշխատանքին նախապատրաստումը դեռ շարունակվում է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-roman-detectors-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Roman աստղադիտակի գլխավոր տեսախցիկի օպտիկան գերազանցել է ճշգրտության պահանջը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հայելիների կարգաբերման և հիմնական գործիքի փորձարկումների արդյունքների մասին NASA-ն հոկտեմբերի 14-ին հայտնել է առաքելության պաշտոնական բլոգում։ Գործակալության տվյալներով՝ սեպտեմբերին միացված Wide Field Instrument-ի 18 դետեկտորներն ու էլեկտրոնիկան անցել են ստուգումների մի շարք։
Մասնագետները փորձարկել են նաև լուսային զտիչների անիվը, ներքին լուսադիոդներով չափաբերման համակարգը և ջերմային կարգավորումը։ Դրանք պետք է ապահովեն, որ գործիքը կայուն աշխատի, իսկ տարբեր դետեկտորների զգայունության տարբերությունները հնարավոր լինի հաշվի առնել դիտումների մշակման ժամանակ։
Օպտիկական համակարգը ճշգրտելու համար երկրորդային հայելու դիրքը փոխել են մարդու մազի տրամագծի մոտ մեկ տասնվեցերորդի չափով։
63 նանոմետր ցուցանիշը նկարագրում է օպտիկական սխալի միջին քառակուսային մեծությունը՝ RMS-ը։ Այն չպետք է շփոթել տեսախցիկի լուծաչափի կամ պատկերի սրության տոկոսային աճի հետ. որքան փոքր է այս սխալը, այնքան օպտիկական համակարգը մոտ է իդեալական կարգաբերմանը։
Կարգաբերել են նաև աստղի լույսը ճնշելու համար նախատեսված կորոնագրային գործիքի ֆոկուսը։ Դրա տեսախցիկի և ձևափոխվող հայելիների չափաբերումը շարունակվելու է, իսկ լույսը ճնշելու կարողության ցուցադրումը նախատեսվում է առաջիկա շաբաթներին։
Roman-ը տիեզերք է արձակվել 2026 թվականի օգոստոսի 30-ին։ Նրա 300 մեգապիքսելանոց ինֆրակարմիր տեսախցիկը նախատեսված է երկնքի ընդարձակ հատվածներ ուսումնասիրելու համար՝ մութ նյութի, մութ էներգիայի և Արեգակնային համակարգից դուրս մոլորակների հետազոտություններում։
Աստղադիտակը դեռ անցնում է շահագործման նախապատրաստական փուլը՝ դեպի Արեգակ–Երկիր համակարգի Լագրանժի երկրորդ կետ եռամսյա ուղևորության ընթացքում։ Այդ փուլում միացնում, ստուգում և չափաբերում են համակարգերը՝ նախքան կանոնավոր գիտական դիտումները։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/roman-optics-focus</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20173</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 21:06:55 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները հաստատել են միլիոն տարեկանից երիտասարդ մոլորակի գոյությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Երկրից մոտ 450 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող Elias 2-24 b մոլորակը դեռ աճում է իրեն շրջապատող գազափոշային սկավառակում։ Նոր հետազոտության հեղինակների գնահատմամբ՝ այն մեկ միլիոն տարեկանից երիտասարդ է և մինչ օրս հայտնաբերված ամենաերիտասարդ մոլորակն է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/elias-2-24-b.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները հաստատել են միլիոն տարեկանից երիտասարդ մոլորակի գոյությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Չիլիի Դիեգո Պորտալեսի համալսարանի հետազոտող Անդրեա Բեռնարդիի ղեկավարած խումբը վերլուծել է Հավայան կղզիներում գտնվող Քեքի աստղադիտարանի արխիվային դիտարկումները։ Յոթ աստղերի շուրջ ձևավորվող մոլորակներ որոնելիս թիմը հաստատել է Elias 2-24-ի սկավառակում նախկինում նկատված թեկնածուի գոյությունը։ Արդյունքները սեպտեմբերի 16-ին հրապարակվել են The Astrophysical Journal Letters ամսագրում։



Այս համակարգում մոլորակի ներկայության առաջին հուշումը գազափոշային սկավառակի նեղ բացվածքն էր, որը տեսանելի էր ALMA ռադիոաստղադիտակների տվյալներում։ Այնուհետև Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի VLT աստղադիտակը նույն տեղում թույլ լուսավոր կետ էր հայտնաբերել։ Քեքի 2018 և 2020 թվականների պատկերները թույլ տվեցին հետևել օբյեկտի շարժմանը և տարբերակել այն ֆոնային աստղից կամ պատկերի մշակման հետևանքով առաջացած կեղծ ազդանշանից։



Դիտարկումների համար օգտագործվել է պսակագիր՝ սարք, որը ճնշում է աստղի պայծառ լույսը, որպեսզի նրա կողքին երևան շատ ավելի թույլ օբյեկտները։ Մոլորակը գտնվում է սկավառակի բացվածքի ներսում՝ աստղից երկնքի հարթության վրա մոտ 55 աստղագիտական միավոր հեռավորությամբ։ Մեկ աստղագիտական միավորը Երկիր–Արեգակ միջին հեռավորությունն է։



Լուսատվությունը մոլորակների զարգացման մոդելների հետ համեմատելով՝ հեղինակները ստացել են Յուպիտերի զանգվածից մոտ 1,9–4 անգամ մեծ զանգվածի գնահատական։ Այդ հաշվարկն արվել է մեկ միլիոն տարվա տարիք ընդունելու և մոլորակի վրա նյութի կուտակման ազդեցությունը չներառելու պայմաններում։ Հետևաբար սա զանգվածի ուղղակի չափում չէ. շարունակվող աճն ու շրջապատող փոշին բարդացնում են գնահատումը։



Հայտնագործությունը կարևոր է հատկապես մոլորակի երիտասարդության և աստղից մեծ հեռավորության համադրության պատճառով։ Ինչպես նշում է NASA-ն, գազային հսկաների ձևավորման որոշ մոդելներ դժվարանում են բացատրել այսքան վաղ փուլում նման օբյեկտի գոյությունը։ Elias 2-24 b-ն նոր հնարավորություն է տալիս ստուգելու, թե ինչպես են մոլորակները հավաքում իրենց նյութը. այն չի նշանակում, որ մոլորակների ձևավորման բոլոր պատկերացումները հերքվել են։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/elias-2-24-b-young-planet</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>