<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ab%d5%a6%d5%b8%d5%bf%d5%b8%d5%ba%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20627</guid>

            <pubDate>Tue, 27 Oct 2026 08:10:42 +0000</pubDate>

            <title>237 միլիոն տարվա բրածոները հուշել են ամբողջովին ծովային երկկենցաղի մասին</title>

            <description><![CDATA[<p>Չինաստանում հայտնաբերված երկու գրեթե ամբողջական կմախքները վկայում են, որ մոտ 237 միլիոն տարի առաջ ապրած երկկենցաղը կարող էր մշտապես բնակվել ծովում՝ առանց ցամաքի կամ քաղցրահամ ջրի կարիքի։ Հետազոտողները Gerrothorax maritimus անունով նկարագրված տեսակը համարում են ամբողջովին ծովային կենսակերպի առաջին հայտնի օրինակը երկկենցաղների շրջանում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-marine-amphibian-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[237 միլիոն տարվա բրածոները հուշել են ամբողջովին ծովային երկկենցաղի մասին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գույչժոուի երկրաբանական թանգարանի, Պեկինի համալսարանի և Դեյվիսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի գիտնականները նոր տեսակը նկարագրել են հոկտեմբերի 26-ին Nature Ecology & Evolution ամսագրում հրապարակված աշխատանքում։ Այն պատկանում է երկկենցաղների հնագույն, անհետացած ճյուղին։



Կմախքները գտնվել են Չինաստանի Գույչժոու նահանգի ուշ տրիասյան ապարներում։ Այդ տեղանքը ժամանակին ծովային ավազան էր։ Հրապարակմանը կից հաղորդագրության համաձայն՝ կենդանիները թաղվել են հնարավոր կղզիներից առնվազն 30 կիլոմետր հեռու։



Ծովային կենսակերպի օգտին խոսում է նախ կմախքների պահպանվածությունը։ Նույնիսկ մատների ոսկրերն են մնացել իրենց տեղում։ Հետազոտողների մեկնաբանությամբ՝ դա քիչ հավանական կլիներ, եթե դիակները երկար ժամանակ լողային կամ ցամաքից հասնեին այդ վայրը․ կենդանիները, հավանաբար, սատկել են իրենց բնակավայրի մոտ։



Մյուս հուշումը ոսկրերի քիմիական կազմն է։ Ստրոնցիումի իզոտոպների հարաբերակցությունը մոտ է եղել տվյալ ժամանակաշրջանի ծովաջրին բնորոշ արժեքներին։ Հեղինակները հենց երկրաբանական միջավայրի, կմախքների վիճակի և իզոտոպային տվյալների համադրությունն են դիտարկում որպես ծովում մշտական կյանքի ապացույց։



Այսօրվա երկկենցաղներից ոչ մեկը մշտապես ծովում չի ապրում։ Նրանց թափանցելի մաշկը մասնակցում է ջրի և գազերի փոխանակությանը, իսկ աղի միջավայրը կարող է ջրի կորստի և աղային հավասարակշռության խնդիրներ առաջացնել։ Որոշ տեսակների աղադիմացկունությունը դեռ չի նշանակում լիովին ծովային կենսակերպ։



G. maritimus-ի մարմինը տափակ էր և ծածկված ոսկրային զրահով։ Դեյվիսի համալսարանը հայտնել է, որ գանգի ձևից և մարմնի կառուցվածքից դատելով՝ կենդանին կարող էր հատակին սպասել որսին ու ներծծել այն բերանի մեջ։ Սա սնվելու եղանակի վերակազմություն է։



Հեղինակների վարկածով՝ զրահը կարող էր սահմանափակել մաշկով ջրի և աղերի փոխանակությունը, իսկ խռիկներն ու մարսողական համակարգը՝ օգնել հարմարվել ծովաջրին։ Սակայն փափուկ հյուսվածքները չեն պահպանվել, և աղային հավասարակշռության ճշգրիտ մեխանիզմն ու բազմացման եղանակը մնում են անհայտ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/marine-amphibian</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20169</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 20:58:09 +0000</pubDate>

            <title>Տիրանոզավրի մարմնի ջերմաստիճանը գնահատել են ատամներով՝ մոտ 36 °C</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները բրածո ատամների էմալով գնահատել են տիրանոզավրի մարմնի ջերմաստիճանը՝ ստանալով մոտ 36 °C։ Արդյունքն ամրապնդում է այն վարկածը, որ այս գիշատիչը մարմինը տաքացնում էր սեփական նյութափոխանակության շնորհիվ, սակայն միայն ջերմաստիճանով դա վերջնականապես հաստատել հնարավոր չէ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/tyrannosaurus-thomas-antonio-fucito.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տիրանոզավրի մարմնի ջերմաստիճանը գնահատել են ատամներով՝ մոտ 36 °C]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի մասնակցությամբ միջազգային խումբն ուսումնասիրել է Tyrannosaurus rex — տիրանոզավրի երեք ատամ՝ պատկանող երկու առանձին կենդանու։ Դրանք գտնվել են ԱՄՆ Մոնտանա նահանգի Հել Քրիք երկրաբանական շերտախմբում, որը ձևավորվել է ուշ կավճի ժամանակաշրջանում։ Ատամներից երկուսը պատկանում են «Թոմաս» անունով հայտնի նմուշին՝ Լոս Անջելեսի շրջանի Բնական պատմության թանգարանի հավաքածուից։ Աշխատանքը սեպտեմբերի 16-ին հրապարակվել է Science Advances ամսագրում։



Հետազոտողները կիրառել են իզոտոպային ջերմաչափություն։ Ատամի էմալի հանքանյութում ածխածնի և թթվածնի ծանր իզոտոպների՝ նույն տարրերի ավելի ծանր ատոմների կապակցման հաճախականությունը կախված է էմալի ձևավորման ջերմաստիճանից։ Այդ քիմիական հետքը հնարավորություն է տալիս միլիոնավոր տարիներ անց գնահատել կենդանու մարմնի ջերմաստիճանը՝ ատամի աճի ընթացքում։



Էմալն ընտրվել է նաև այն պատճառով, որ այն սովորաբար ավելի լավ է պահպանում սկզբնական իզոտոպային կազմը, քան ոսկորը կամ ատամի ներքին հյուսվածքը։ Մի քանի անկախ ստուգմամբ հեղինակները չեն հայտնաբերել թաղվելուց հետո էմալի փոփոխման հստակ նշաններ։ Համալսարանի հաղորդմամբ՝ կատարելագործված մեթոդը թույլ է տվել աշխատել ընդամենը մի քանի միլիգրամ նյութով՝ սահմանափակելով հազվագյուտ ատամներին հասցվող վնասը։



Երեք ատամի տվյալներից ստացված միջին գնահատականը 36,3 °C է՝ 2,5 °C ստանդարտ սխալով։ Վերջին թիվը նկարագրում է գնահատման անորոշությունը, ոչ թե կենդանու մարմնի ջերմաստիճանի օրական տատանումները։ Այս արդյունքը մոտ է, օրինակ, ժամանակակից փղերի մարմնի ջերմաստիճանին և բարձր է տվյալ միջավայրի համար վերականգնված ջերմաստիճաններից։



Համեմատության համար թիմը նույն շերտախմբից ուսումնասիրել է նաև կոկորդիլոսների հինգ ատամ։ Դրանցով հաշվարկված միջին ջերմաստիճանը մոտ 30,9 °C էր՝ տիրանոզավրի ցուցանիշից վիճակագրորեն նշանակալիորեն ցածր։ Այս տարբերությունը լրացուցիչ հիմք է տալիս ենթադրելու, որ նույն ժամանակաշրջանում ապրած կենդանիները մարմնի ջերմաստիճանը կարգավորում էին տարբեր կերպ։



Այնուամենայնիվ, բարձր ջերմաստիճանն ինքնին դեռ չի որոշում նյութափոխանակության տեսակը։ Խոշոր կենդանու մարմինը կարող է դանդաղ կորցնել ջերմությունը՝ նույնիսկ համեմատաբար ցածր նյութափոխանակության պայմաններում։ Հեղինակներն արդյունքը դիտարկում են որպես տիրանոզավրի՝ սեփական օրգանիզմում ջերմություն արտադրելու օգտին լրացուցիչ փաստարկ, բայց զգուշացնում են միայն այս չափումներով նյութափոխանակության արագության մասին եզրակացություն անելուց։



Թիմը նաև մոդելավորել է հնարավոր բնակության տարածքները։ Եթե տիրանոզավրը կարողանում էր մարմինը տաքացնել սեփական նյութափոխանակությամբ, Հյուսիսային Ամերիկայի մեծ մասը, ներառյալ ավելի ցուրտ հյուսիսային շրջանները, կարող էր կլիմայական առումով հարմար լինել նրա համար։ Սա մոդելի արդյունք է և չի նշանակում, որ այդ բոլոր վայրերում տիրանոզավրի բրածոներ են հայտնաբերվել։



Ուսումնասիրության սահմանափակումներից մեկը փոքր նմուշաքանակն է՝ երեք ատամ և երկու կենդանի։ Բացի այդ, ատամները հնարավորինս քիչ վնասելու համար նմուշներ են վերցվել պսակի սահմանափակ հատվածներից, ուստի հեղինակները չեն կարող վերջնականապես բացառել սեզոնային ազդեցությունը։ Ստացված գնահատականը նոր տվյալ է հենց տիրանոզավրի մասին. այն հիմք չէ բոլոր դինոզավրերին նույն մարմնի ջերմաստիճանը կամ ջերմակարգավորման նույն եղանակը վերագրելու համար։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/tyrannosaurus-rex-body-temperature</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>