<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ab%d6%80%d5%a1%d6%84%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d6%84%d6%80%d5%a4%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 16 Oct 2026 13:26:12 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20515</guid>

            <pubDate>Fri, 16 Oct 2026 12:09:56 +0000</pubDate>

            <title>Շանիդարի նեանդերթալցին կարող էր մահանալ փայտե նիզակի հարվածից</title>

            <description><![CDATA[<p>Իրաքյան Քրդստանի Շանիդար քարանձավում հայտնաբերված՝ մոտ 75 հազար տարվա նեանդերթալցու թիակի կլոր անցքը կարող է փայտե նիզակի մահացու հարվածի հետք լինել։ Նույն անհատի ատամները վկայում են ավելի վաղ ստացած ծանր վնասվածքից հետո երկար ապրելու մասին, ինչը հետազոտողները կապում են խմբակիցների հնարավոր խնամքի հետ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-shanidar-cave-2014.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Շանիդարի նեանդերթալցին կարող էր մահանալ փայտե նիզակի հարվածից]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Քեմբրիջի համալսարանի հնագետ Էմմա Պոմերոյի ղեկավարած խումբը ուսումնասիրել է Shanidar A անվանումը ստացած անհատի մասնակի կմախքը։ Արդյունքները հոկտեմբերի 15-ին հրապարակվել են Scientific Reports ամսագրում։



Ուսումնասիրված ոսկրերը ներառում են աջ ձեռքի գրեթե ամբողջական հատված, կողոսկրեր և ձախ թիակ։ Ատամների մաշվածությամբ անհատի տարիքը գնահատվել է մոտ 45 տարեկան, իսկ պահպանված մնացորդներով սեռը որոշել չի հաջողվել։



Թիակի մոտ 15 միլիմետր տրամագծով անցքն ուսումնասիրել են նաև միկրոհամակարգչային տոմոգրաֆիայով։ Անցքի շուրջ ոսկրի կոտրվածքի ձևը և դրա տակ պահպանված բեկորները համապատասխանում են մարմնի առջևից դեպի թիկունք ուղղված ծակող հարվածի։ Ապաքինման նշաններ չեն հայտնաբերվել, իսկ վնասվածքի մյուս առանձնահատկությունները հուշում են, որ այն առաջացել է մահվան ժամանակաշրջանում։



Հեղինակների գնահատմամբ՝ գրեթե կլոր անցքը ավելի լավ է համապատասխանում կլոր կտրվածքով փայտե նիզակի, քան քարե ծայրով զենքի հարվածին։ Այդպիսի ներթափանցումը կարող էր վնասել կրծքավանդակի կենսական օրգանները և արագ մահ առաջացնել։ Սակայն վերքի ձևը դեռ չի բացահայտում դեպքի հանգամանքները։



Քեմբրիջի Սենթ Ջոնս քոլեջը հոկտեմբերի 15-ի հաղորդագրությամբ նշում է, որ հետազոտողները հնարավոր են համարում դիտավորյալ բռնությունը, բայց չեն բացառում որսի ժամանակ դժբախտ պատահարը։ Անհայտ է նաև, թե հնարավոր բախման մյուս մասնակիցները ովքեր էին։



Մեկ այլ վնասվածք անհատը ստացել էր զգալիորեն ավելի վաղ․ ստորին կտրիչ ատամներից մեկը երկայնքով կոտրվել էր, իսկ բացված մակերեսին հասցրել էր ատամնաքար կուտակվել։ Սա ցույց է տալիս, որ վնասվածքից հետո նա շարունակել է ապրել և սնվել։ Պոմերոյի մեկնաբանությամբ՝ նման ծանր վնասվածքից հետո ապրելը հավանաբար պահանջել է մյուս նեանդերթալցիների օգնությունը։



Գտածոն նաև առնվազն հինգի է հասցնում քարանձավի այս խիտ խմբում ներկայացված անհատների թիվը։ Մնացորդների դիրքը և տարբեր ժամանակներում նույն փոքր տարածքում դրանց տեղադրումը հեղինակները համարում են մահացածներին կանխամտածված տեղավորելու օգտին փաստարկ։ Խնամքն ու թաղման վարքը, ինչպես և մահվան հանգամանքները, այստեղ մեկնաբանություններ են՝ հիմնված պահպանված ոսկրերի ու նստվածքների վրա։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/shanidar-neanderthal-spear-wound</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>