<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ac%d5%b3%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d6%84%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 06 Nov 2026 18:00:20 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20942</guid>

            <pubDate>Fri, 06 Nov 2026 16:03:41 +0000</pubDate>

            <title>Յուկատանի երկու լճում հայտնաբերել են մայաների ժամանակաշրջանի սնդիկային աղտոտման հետքեր</title>

            <description><![CDATA[<p>Յուկատան թերակղզու երկու լճի հատակից վերցված նմուշները ցույց են տվել, որ հին մայաների բնակավայրերի մոտ սնդիկի պարունակությունը դարեր շարունակ գերազանցել է այսօր ջրային կենդանիների համար վտանգավոր համարվող շեմերը։ Նույն ժամանակաշրջանի նստվածքներում նվազել են ջրիմուռների և մի շարք այլ օրգանիզմների հետքերը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/lago-coba-yucatan-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Յուկատանի երկու լճում հայտնաբերել են մայաների ժամանակաշրջանի սնդիկային աղտոտման հետքեր]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Օբերնի համալսարանի հետազոտող Մեթյու Ուոթերսի թիմն ուսումնասիրել է Մեքսիկայի Կոբա լճի և Շկաչի (Xcach) սենոտի՝ կարստային ջրավազանի հատակից վերցված նստվածքները։ Գիտնականներն իրենց արդյունքները հրապարակել են Science Advances ամսագրի նոյեմբերի 6-ի համարում։ Հոդվածն առցանց հասանելի էր նոյեմբերի 4-ից։



Նստվածքի շերտերը կուտակվել են տարբեր դարաշրջաններում։ Հետազոտողները շերտերում պահպանված փայտի ու փայտածխի կտորների տարիքը որոշել են ռադիոածխածնային եղանակով և չափել սնդիկի պարունակությունը։ Այդպես նրանք վերականգնել են, թե ինչպես է աղտոտումը փոխվել ժամանակի ընթացքում։



Կոբա լճում սնդիկի պարունակությունն ավելի քան 200 տարի բարձր է եղել հատակին ապրող օրգանիզմների համար հավանական վնասի շեմից։ Օբերնի համալսարանը հաղորդում է, որ այդ ժամանակահատվածից գրեթե մեկ դար ցուցանիշը գերազանցել է նաև ծանր ազդեցության շեմը։ Շկաչի նստվածքներում սնդիկի բարձր պարունակության մի քանի շրջան է առանձնացվել։



Սնդիկով հարուստ շերտերում պակասել են ջրիմուռների, ցիանոբակտերիաների և մանր ջրային կենդանիների հետքերը։ Որոշ շերտերում հետազոտողները չեն գտել մանր խեցգետնակերպերի՝ օստրակոդների խեցիներ։ Երբ սնդիկի պարունակությունը նվազել է, նստվածքներում կրկին երևացել են ջրային համայնքի վերականգնման նշաններ։



Հեղինակները սնդիկի կուտակումը կապում են մայաների օգտագործած կինովարի՝ սնդիկի սուլֆիդ պարունակող կարմիր հանքանյութի հետ։ Այն գործածում էին որպես գունանյութ՝ խեցեղենը, պատերն ու թաղման վայրերը զարդարելու համար։ Ուոթերսը ենթադրում է, որ հանքանյութը Կոբա և Շկաչ կարող էր հասնել առևտրի միջոցով։



Հետազոտության համահեղինակ Սավաննա Վուտենը Reuters-ին ասել է, որ տեղի բնակիչները կարող էին սնդիկի ազդեցության ենթարկվել ջրի կամ ձկան միջոցով։ Նստվածքների տվյալները չեն հաստատում, թե մարդկանց օրգանիզմ որքան սնդիկ է անցել կամ ինչ դեր է ունեցել աղտոտումը մայաների քաղաքների անկման մեջ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/maya-yucatan-lake-mercury</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>