<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ae%d5%a5%d6%80%d5%a1%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 31 Oct 2026 16:02:20 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20759</guid>

            <pubDate>Sat, 31 Oct 2026 04:04:59 +0000</pubDate>

            <title>Մկների ձվաբջիջներում հայտնաբերել են քրոմոսոմների կապը պահպանող սպիտակուց</title>

            <description><![CDATA[<p>Մկների վրա կատարված փորձերը ցույց են տվել, որ OMC1 սպիտակուցն օգնում է ձվաբջիջներում պահպանել քույր քրոմատիդների կապը։ Դրա բացակայության դեպքում քրոմոսոմների սխալ բաշխման վտանգը մեծանում է՝ նմանվելով ծերացող ձվաբջիջներում դիտվող փոփոխություններին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/omc1-mouse-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մկների ձվաբջիջներում հայտնաբերել են քրոմոսոմների կապը պահպանող սպիտակուց]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ճապոնիայի Չիբայի համալսարանի, RIKEN-ի և Կումամոտոյի համալսարանի հետազոտողները պարզել են, որ OMC1 սպիտակուցը մասնակցում է ձվաբջիջներում քրոմոսոմների կապի երկարատև պահպանմանը։ Nature Aging ամսագրում հոկտեմբերի 29-ին հրապարակված աշխատանքը հիմնված է մկների վրա կատարված փորձերի վրա։



Կաթնասունների ձվաբջիջներում մեյոզը՝ սեռական բջիջների ձևավորման համար անհրաժեշտ բաժանումը, սկսվում է դեռ սաղմնային շրջանում, ապա երկար ժամանակ դադարում։ Մկների դեպքում այդ դադարը կարող է ամիսներ տևել, իսկ մարդու դեպքում՝ տասնամյակներ։ Այդ ընթացքում REC8 պարունակող կոհեզինային համալիրները պետք է պահպանեն քրոմոսոմի երկու պատճենների՝ քույր քրոմատիդների կապը։



Հետազոտողները հայտնաբերել են, որ OMC1-ը տեղակայվում է REC8 կոհեզին պարունակող քրոմոսոմային առանցքների երկայնքով։ Այն առկա է ինչպես սաղմնային, այնպես էլ հասուն ձվաբջիջներում և օգնում է պահպանել քրոմոսոմների վրա գտնվող REC8-ը։



Չիբայի համալսարանը հոկտեմբերի 30-ի հաղորդագրությունում նշում է, որ Omc1 գենն անջատած մկների նույնիսկ երիտասարդ ձվաբջիջներում թուլացել է քրոմոսոմային կապը և խախտվել քրոմոսոմների բաշխումը։ Այդ փոփոխությունները նման էին բնական ծերացման ժամանակ դիտվող որոշ խախտումների։



Փորձերից մեկում հասունացող ձվաբջիջներին Omc1-ի մատրիցային ՌՆԹ ավելացնելը մասամբ մեղմել է կապի խախտումները։ Ամբողջական վերականգնում չի գրանցվել։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ սպիտակուցն անհրաժեշտ է ոչ միայն բաժանման վերսկսման պահին, այլև դրան նախորդող երկարատև դադարի ընթացքում։



Աշխատանքը բացահայտում է վերարտադրողական ծերացման մեխանիզմներից մեկը, սակայն դեռ չի պարզում, թե OMC1-ն ինչպես է մոլեկուլային մակարդակում պահպանում REC8-ը։ Մարդու ձվաբջիջների որակը բարելավելու կամ պտղաբերությունը երկարաձգելու կիրառություն հետազոտությունը չի հաստատում․ դրա համար անհրաժեշտ են հետագա ուսումնասիրություններ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/omc1-oocyte-chromosomes</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20618</guid>

            <pubDate>Mon, 26 Oct 2026 12:06:12 +0000</pubDate>

            <title>Պարտադիր կրթության լրացուցիչ տարին կապել են դեմենցիայի ավելի քիչ դեպքերի հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բրիտանիայում դպրոցից հեռանալու նվազագույն տարիքը 15-ից 16 բարձրացրած բարեփոխման ազդեցությունը տեսանելի է եղել տասնամյակներ անց։ Նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ լրացուցիչ կրթությունը նվազեցրել է Ալցհայմերի հիվանդության և հարակից դեմենցիաների ախտորոշումների հավանականությունը, սակայն ազդեցության ճշգրիտ չափը դեռ անորոշ է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/school-dementia-20261026.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Պարտադիր կրթության լրացուցիչ տարին կապել են դեմենցիայի ավելի քիչ դեպքերի հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Կալիֆոռնիայի, Վիսկոնսին–Մեդիսոնի և Միչիգանի համալսարանների հետազոտողները գնահատել են Անգլիայում, Շոտլանդիայում և Ուելսում 1972 թվականին ընդունված դպրոցական բարեփոխման երկարաժամկետ ազդեցությունը։ Աշխատանքը հոկտեմբերի 23-ին հրապարակվել է PNAS հանդեսում։ Նույն օրը արդյունքների և դրանց սահմանափակումների մասին հաղորդել է նաև Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանը։



Բարեփոխումն անսովոր հնարավորություն է տվել տարանջատելու կրթության ազդեցությունն ընտանեկան ու սոցիալական գործոններից։ 1957 թվականի սեպտեմբերի 1-ին և դրանից հետո ծնվածները պարտավոր էին դպրոցում մնալ առնվազն մինչև 16 տարեկանը, մինչդեռ ավելի վաղ ծնվածները կարող էին հեռանալ 15-ում։ Հետազոտողները համեմատել են այդ շեմի երկու կողմերում ծնված մարդկանց։



Օրենքի փոփոխությունը մինչև 16 տարեկանը դպրոցում մնացածների մասնաբաժինն ավելացրել է մոտ 14 տոկոսային կետով։ Թիմն օգտագործել է UK Biobank-ի տվյալները, այդ թվում՝ ավելի քան 100 հազար մասնակից ընդգրկող համեմատություններ։ Դեմենցիայի ախտորոշումները որոշվել են հիվանդանոցային գրանցումների, մահվան մատյանների և մասնակիցների հաղորդած բժշկական պատմության հիման վրա։



Մինչև 2022 թվականի դեկտեմբերը հավաքված տվյալներում բարեփոխման ազդեցության տակ հայտնված խմբի մոտ դեմենցիայի կուտակային հաճախականությունն ավելի ցածր է եղել։ Շեմի շուրջ համեմատությամբ տարբերությունը կազմել է մոտ 0,2 տոկոսային կետ։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ այս կառուցվածքը պատճառահետևանքային կապի օգտին ավելի ուժեղ ապացույց է տալիս, քան պարզապես տարբեր կրթություն ունեցող մարդկանց համեմատությունը։



Սակայն սա չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր լրացուցիչ ուսումնական տարի բոլորի համար նույն չափով է նվազեցնում ռիսկը։ Մեկ տարվա կրթության ազդեցությունը գնահատող առանձին հաշվարկները լայն անորոշության միջակայքեր են տվել։ Հեղինակներն ընդգծում են, որ վստահորեն գնահատում են ազդեցության ուղղությունը, իսկ ճշգրիտ չափը որոշելու համար դեպքերը դեռ քիչ են։



Կրթությունը կարող էր ազդել հետագա աշխատանքի, եկամտի, մտավոր ակտիվության և առողջական պայմանների միջոցով։ Բարեփոխման ենթարկվածների շրջանում ուսումնասիրությունը նաև արձանագրել է եկամտի աճ և ինսուլտի կամ սրտամկանի ինֆարկտի ավելի քիչ դեպքեր։ Սակայն տվյալները թույլ չեն տալիս որոշել՝ այս ուղիներից որն է բացատրում դեմենցիայի նվազումը։



Արդյունքները վերաբերում են կոնկրետ բրիտանական բարեփոխմանը և դրա ազդեցությունը կրած մարդկանց։ UK Biobank-ի մասնակիցները միջինում ավելի առողջ ու բարեկեցիկ են, քան ընդհանուր բնակչությունը, իսկ ուսումնասիրված սերունդները դեռ համեմատաբար երիտասարդ են. բարեփոխման առաջին սերունդը 2022-ին մոտ 65 տարեկան էր։ Հետագա դիտարկումները պետք է ցույց տան՝ տարբերությունը պահպանվո՞ւմ է ավելի մեծ տարիքում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/schooling-dementia</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20534</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 12:11:58 +0000</pubDate>

            <title>Տարեց մկների մոտ SRSF1-ի ակտիվացումը դանդաղեցրել է տկարացումը</title>

            <description><![CDATA[<p>ՌՆԹ-ի մշակումը կարգավորող SRSF1 սպիտակուցի արտադրությունն ավելացնելը փոքր փորձարկման ընթացքում կապված է եղել տարեց մկների ավելի երկար կյանքի հետ։ Մեդիանական տևողությունն աճել է 14%-ով, սակայն յուրաքանչյուր խմբում եղել է ընդամենը 9–10 կենդանի։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/srsf1-mouse-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տարեց մկների մոտ SRSF1-ի ակտիվացումը դանդաղեցրել է տկարացումը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հարվարդի համալսարանի Վայսի ինստիտուտի և իսպանական CIC bioGUNE կենտրոնի հետազոտողները ծերացման վրա ազդող գեների որոնման նոր հարթակ են ներկայացրել։ Հոկտեմբերի 14-ին Nature Aging ամսագրում հրապարակված աշխատանքում նրանք բջջային փորձերը համադրել են կենդանիների վրա ստացված արդյունքների հետ։

Թիմը նախ մեքենայական ուսուցման մոդել է կառուցել, որը մարդու մաշկի ֆիբրոբլաստների տարիքը գնահատում է գեների ակտիվության պատկերով։ Այսպես կոչված տրանսկրիպտոմային տարիքը հաշվարկային ցուցանիշ է. դրա նվազումը ինքնին չի նշանակում, որ մարդու կամ ամբողջ օրգանիզմի կենսաբանական տարիքը նույն չափով հետ է գնացել։

Այնուհետև գիտնականները ստուգել են, թե առանձին գեների ակտիվացումն ինչպես է փոխում այդ ցուցանիշը։ Առավել խոստումնալից թեկնածուն SRSF1-ն էր։ Դրա կոդավորած սպիտակուցը մասնակցում է ՌՆԹ-ի սփլայսինգին՝ գործընթացի, որի ընթացքում ՌՆԹ-ի հատվածները մշակվում և միացվում են՝ հասուն տեղեկատվական ՌՆԹ ձևավորելու համար։

Մարդու տարեց դոնորներից ստացված ֆիբրոբլաստներում SRSF1-ի ակտիվացումը նվազեցրել է բջջային ծերացման, սպիտակուցների բնականոն հավասարակշռության խախտման և բորբոքային ազդանշանների մի շարք նշաններ։ Միաժամանակ բջիջները պահպանել են ֆիբրոբլաստներին բնորոշ հատկանիշները՝ չակտիվացնելով բազմունակ բջիջների առաջացմանը բնորոշ գենային ծրագրերը։

Մկների փորձերում SRSF1-ի գենը փոխանցվել է լյարդը հիմնականում թիրախավորող ադենոասոցացված վիրուսային վեկտորով։ Հեղինակները տկարացման առաջընթացի 44% նվազում և կյանքի մեդիանական տևողության 14% աճ են արձանագրել։ Մեդիանը այն տարիքն է, որին կենդանիների կեսը դեռ կենդանի է. այն միջին կամ առավելագույն կյանքի տևողությունը չէ։

Սրանք նախակլինիկական արդյունքներ են՝ փոքր թվով կենդանիների մասնակցությամբ, ոչ թե մարդկանց համար հաստատված հակածերացման բուժում։ Հեղինակները նշում են, որ հետագա աշխատանքի համար դեռ պետք է լուծել գենի նպատակային փոխանցման ու դեղաչափի խնդիրները և հասկանալ, թե ինչպես են ՌՆԹ-ի մշակման փոփոխություններն ազդում տարբեր հյուսվածքների վրա։

Հարվարդի բժշկական դպրոցի հայտնած տվյալներով՝ հեղինակներից մի քանիսը նշված են SRSF1-ի օգտագործմանն առնչվող արտոնագրային հայտում։ Ալեքսանդրու Պլեշան և Ջորջ Չերչը նաև տարիքային հիվանդությունների բուժման միջոցներ մշակող RegulaBio ընկերության համահիմնադիրներ են և բաժնեմաս ունեն այդ ընկերությունում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/srsf1-aging-mice</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20488</guid>

            <pubDate>Wed, 14 Oct 2026 11:08:08 +0000</pubDate>

            <title>Դաշտանադադարը կապել են օրգանիզմի տասնյակ ցուցանիշների կտրուկ փոփոխության հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>ԱՄՆ-ում և Իսրայելում ավելի քան մեկ միլիոն կանանց լաբորատոր տվյալների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դաշտանադադարի շրջանում փոփոխվում են ոչ միայն սեռական հորմոնները։ Մի շարք ցուցանիշներում հետազոտողները հայտնաբերել են կտրուկ անցում, իսկ հորմոնային փոփոխությունները՝ վերջին դաշտանից ավելի քան տասը տարի առաջ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-menopause-researchers.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Դաշտանադադարը կապել են օրգանիզմի տասնյակ ցուցանիշների կտրուկ փոփոխության հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի հետազոտողները հայտնել են, որ դաշտանադադարի հետ կապված փոփոխությունները կարող են ընդգրկել օրգանիզմի տարբեր համակարգեր և միշտ չէ, որ ընթանում են աստիճանաբար։ Ուրի Ալոնի ղեկավարած խմբի աշխատանքը հոկտեմբերի 12-ին հրապարակվել է Nature Medicine ամսագրում։
Գլեն Փրիդհեմը, Յոավ Հայուտը և նրանց գործընկերները համադրել են ԱՄՆ-ի NHANES առողջապահական հետազոտության ու Իսրայելի Clalit առողջապահական կազմակերպության տվյալները։ Ընդհանուր առմամբ վերլուծվել է ավելի քան 300 միլիոն լաբորատոր արդյունք։ Դրանք երկար տարիների ընթացքում կուտակված բժշկական տվյալներ են, ոչ թե նոր կլինիկական փորձարկման արդյունքներ։
Հետազոտված 90 տեսակի լաբորատոր քննություններից 52-ի ցուցանիշներում թիմը հայտնաբերել է դաշտանադադարի շրջանում կտրուկ փոփոխություններ։ Դրանք առնչվել են նաև ոսկրային փոխանակությանը, լյարդի ու երիկամների գործառույթին և արյան լիպիդներին, այդ թվում՝ խոլեստերինին։ Նման տարիքի տղամարդկանց մոտ նույնպիսի կտրուկ անցումներ չեն դիտվել։
Այսպիսի մեծ տվյալաշարերում հաճախ նշված չէ կնոջ վերջին դաշտանի տարիքը։ Այդ բացը լրացնելու համար գիտնականները մշակել են հաշվարկային մեթոդ, որը հաշվի է առնում տարբեր մարդկանց մոտ դաշտանադադարի տարբեր ժամանակները։ Այն թույլ է տվել տարիքային միջին ցուցանիշների մեջ թաքնված փոփոխությունները վերակառուցել՝ վերջին դաշտանի նկատմամբ ժամանակագրությամբ։
Վերակառուցված պատկերը ցույց է տվել նաև, որ սեռական հորմոնների փոփոխություններն արագանում են դաշտանադադարից ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջ։ Սա խմբային տվյալների հիման վրա ստացված օրինաչափություն է․ այն չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր կնոջ օրգանիզմում բոլոր փոփոխությունները տեղի են ունենում նույն պահին կամ նույն ուժգնությամբ։
Դաշտանադադարի հորմոնային թերապիա ստացող կանանց մոտ մի շարք փոփոխություններ ավելի թույլ են եղել։ Սակայն աշխատանքը բուժման պատահականացված փորձարկում չէ, և այդ տարբերությունն ինքնին չի հաստատում թերապիայի պատճառական ազդեցությունն ու չի որոշում, թե ում համար այն նպատակահարմար կլինի։ Հեղինակների կարծիքով՝ արդյունքները կարող են օգնել ավելի լավ ուսումնասիրել դաշտանադադարի ամբողջական ֆիզիոլոգիական պատկերը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/menopause-body-wide-changes</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20467</guid>

            <pubDate>Sun, 11 Oct 2026 17:17:48 +0000</pubDate>

            <title>Մոտ 194 տարեկան Ջոնաթան կրիայի ԴՆԹ-ում երկարակեցության հուշումներ են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականներն ուսումնասիրել են Սուրբ Հեղինե կղզում ապրող Ջոնաթան հսկա կրիայի գենոմն ու գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումները։ Ըստ գնահատականների՝ 194 տարեկան կենդանու մոտ հայտնաբերված որոշ առանձնահատկություններ կարող են առնչվել նրա երկարակեցությանը, սակայն այդ կապը դեռ ապացուցված չէ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/jonathan-tortoise-kevstan.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մոտ 194 տարեկան Ջոնաթան կրիայի ԴՆԹ-ում երկարակեցության հուշումներ են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Kallel հիմնադրամի ղեկավարած միջազգային խումբը հետազոտության արդյունքները հրապարակել է Science Advances ամսագրում։ Հեղինակների թվում է նաև Քեմբրիջի համալսարանի հետազոտող Ջասթին Գերլախը։



Ջոնաթանը պատկանում է Ալդաբրայի հսկա կրիաների տեսակին՝ Aldabrachelys gigantea։ Նա Սեյշելյան կղզիներից Սուրբ Հեղինե է բերվել 1882 թվականին՝ արդեն հասուն տարիքում։ Ինչպես հայտնում է Քեմբրիջի համալսարանը, ենթադրվում է, որ կրիան ծնվել է մոտ 1832 թվականին։ Նրա տարիքը ճշգրիտ հայտնի չէ։



ԴՆԹ-ն առանձնացվել է բերանի խոռոչի բջիջներից և թքից։ Արյան նմուշառում չի թույլատրվել՝ առողջությանը սպառնացող վտանգից խուսափելու համար։ Համեմատության հիմք է ծառայել ավելի երիտասարդ՝ Թենք անունով կրիայի գենոմը։



Այլ հսկա կրիաների գենոմների հետ համեմատությունը Ջոնաթանի 287 գենում բացահայտել է միայն նրա մոտ հայտնաբերված տարբերակներ։ Այդ գեների մի մասը մասնակցում է ԴՆԹ-ի վնասվածքների վերականգնմանը, քրոմոսոմների ծայրերի պահպանմանը և նյութափոխանակությանը։



Ուսումնասիրվել է նաև ԴՆԹ-ի մեթիլացումը՝ գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումների բաշխումը։ Ջոնաթանի տվյալները համեմատվել են ևս չորս կրիաների տվյալների հետ՝ հինգ և 12 տարեկան կենդանիներից մինչև երկու տարեց առանձնյակներ։



Ջոնաթանի մեթիլացման պատկերն ընդհանուր առմամբ ավելի անկանոն է եղել։ Սակայն 272 գենի կարգավորող հատվածներում նշումների բաշխումը երիտասարդ կրիաների նման կայուն է մնացել։ Այդ գեների թվում կան միտոքոնդրիաների աշխատանքի և ՌՆԹ-ի մշակման հետ կապված գեներ։



Հեղինակների վարկածով՝ նման կայունությունը կարող է նպաստել այդ գեների աշխատանքի ճշգրտությանը։ Միտոքոնդրիաներում արդյունավետ էներգաարտադրությունն իր հերթին կարող է աջակցել բջջի վերականգնման մեխանիզմներին։ Սա առաջարկված բացատրություն է, ոչ թե փորձով հաստատված պատճառահետևանքային կապ։



Մեթիլացման համեմատությունն ընդգրկել է ընդամենը հինգ կրիա։ Նմուշների սահմանափակումները նաև թույլ չեն տվել ուղղակիորեն ստուգել գեների ակտիվության և մեթիլացման անկանոնության կապը։ Արդյունքները պետք է ստուգվեն ավելի շատ կենդանիների վրա։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/jonathan-tortoise-genome-longevity</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>