<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ae%d5%b8%d5%be%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%bb%d5%a5%d6%80%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d6%84%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 13 Nov 2026 04:05:29 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20580</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 16:12:05 +0000</pubDate>

            <title>Մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ը՝ կրիտիկական վտանգի տակ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN) առաջին գլոբալ գնահատմամբ՝ մակերեսային տաք ջրերի մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ին մինչև 2075 թվականը փլուզման ծայրահեղ վտանգ է սպառնում։ Այս դասակարգումը չի նշանակում, որ այդ խութերն արդեն վերացել են։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/coral-bleaching-noaa-2023-2024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ը՝ կրիտիկական վտանգի տակ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
IUCN-ը արդյունքները հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին՝ Գլանդից և Երևանից տարածված հաղորդագրությամբ։ Գնահատումն ընդգրկում է ավելի քան 80 երկրի և տարածքի 127 էկոհամակարգ՝ ընդհանուր 188 362 քառակուսի կիլոմետր խութերով։ Աշխատանքին մասնակցել է ավելի քան 250 մասնագետ։



Այդ 127 էկոհամակարգերից 122-ը՝ մոտ 96%-ը, դասվել են «կրիտիկական վտանգի տակ» կատեգորիային։ Չորսի համար տվյալները բավարար չեն եղել, իսկ Արևմտյան Գալապագոսյան կղզիների խութերի էկոհամակարգը համարվում է արդեն փլուզված՝ 1982–1983 թվականների Էլ Նինյոյից հետո։ Տոկոսը վերաբերում է էկոհամակարգերի թվին, ոչ թե արդեն մահացած մարջանների բաժնին։



Եթե հաշվի առնվեն միայն վերջին 50 տարվա փաստագրված փոփոխությունները, առանց ապագայի կլիմայական կանխատեսումների, կրիտիկական վտանգի խմբում կլինի 30 էկոհամակարգ՝ մոտ 24%-ը։ Մինչև 96% աճը պայմանավորված է նաև 2026–2075 թվականների ջերմային սթրեսի գնահատմամբ։ Հիմնական հաշվարկների համար հեղինակներն օգտագործել են SSP2-4.5 կլիմայական սցենարը, ուստի արդյունքը ապագա պայմաններից կախված ռիսկի գնահատում է։



Գլխավոր սպառնալիքը ծովային ջերմային ալիքների հաճախացումն է։ Ինչպես բացատրում է ԱՄՆ օվկիանոսային և մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային վարչությունը՝ NOAA-ն, սթրեսի ժամանակ մարջանները կորցնում են իրենց հյուսվածքներում ապրող սիմբիոտիկ ջրիմուռները և գունաթափվում։ Գունաթափված մարջանը դեռ կարող է վերականգնվել, սակայն երկարատև սթրեսը մեծացնում է մահանալու վտանգը։



Գնահատման ժամանակ կիրառվել են չափանիշներ, որոնցով էկոհամակարգի փլուզումը կապված է խութը կառուցող կոշտ մարջանների գրեթե ամբողջական կորստի հետ։ Դրանց տեղը կարող են զբաղեցնել ջրիմուռները, բեկորներն ու սպունգները, և միջավայրն այլևս չի պահպանում նախկին բազմազանությունն ու բնորոշ գործառույթները։ Հաճախ կրկնվող ջերմային ալիքները կրճատում են վերականգնման համար անհրաժեշտ ընդմիջումները։



Կրիտիկական վտանգի խմբում են նաև Ավստրալիայի Մեծ արգելախութի, Մարջանային եռանկյունու և Կարմիր ծովի խութերի էկոհամակարգերը։ Ուսումնասիրությունը վերաբերում է արևի լույս ստացող մակերեսային խութերին․ խորքային խութերն ու սառը ջրերի մարջանները չեն ներառվել։ Սա ամբողջ օվկիանոսի բոլոր մարջանային միջավայրերի նույնական կանխատեսում չէ։



Գնահատման հեղինակների համաձայն՝ խութերի մեծ մասը դեռ կենդանի մարջաններ ունի և շարունակում է գործել որպես էկոհամակարգ։ Նրանք առաջնահերթ են համարում ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատումը, իսկ տեղական մակարդակում՝ աղտոտման և գերորսի նվազեցումը, ձկների պոպուլյացիաների ու դիմացկուն խութերի պաշտպանությունը։ Այս միջոցները կարող են նպաստել վերականգնմանը, բայց չեն փոխարինում օվկիանոսի հետագա տաքացման սահմանափակմանը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/coral-reefs-iucn</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>