<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%af%d5%a5%d5%b6%d5%bd%d5%a1%d5%a2%d5%a1%d5%a6%d5%b4%d5%a1%d5%a6%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21286</guid>

            <pubDate>Tue, 17 Nov 2026 04:05:48 +0000</pubDate>

            <title>Հյուսիսային հարթ կետերի թիվը նվազել է մինչև 382՝ ըստ նոր գնահատման</title>

            <description><![CDATA[<p>Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետազոտությամբ զբաղվող կոնսորցիումը 2025 թվականի համար գնահատել է այս տեսակի թվաքանակը մոտ 382 կենդանի։ Նոյեմբերի 16-ին հրապարակված գնահատականը 1,8 տոկոսով ցածր է 2024 թվականի վերանայված ցուցանիշից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/north-atlantic-right-whale-noaa.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հյուսիսային հարթ կետերի թիվը նվազել է մինչև 382՝ ըստ նոր գնահատման]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նոր Անգլիայի ակվարիումը հայտնել է, որ 2025 թվականի գնահատման անորոշության միջակայքը ±11 է։ Հետազոտողները նաև վերանայել են 2024 թվականի գնահատականը՝ այն 384-ից հասցնելով 389-ի (±3)։ Հենց այս վերանայված թվի հետ համեմատելիս է ստացվում 1,8 տոկոսի նվազումը։



Հյուսիսային հարթ կետը (Eubalaena glacialis) անհետացման եզրին գտնվող տեսակ է։ Նոր գնահատականը մոտ մեկ հինգերորդով ցածր է 2011 թվականի առավելագույն ցուցանիշից, երբ հաշվարկվել էր 483 կետ։ Բազմանալու ունակ էգերի գնահատված թիվը մնացել է մոտ 73։



Կետերի համար հիմնական վտանգներից են ձկնորսական հանդերձանքի մեջ խճճվելն ու նավերի հետ բախումները։ Ըստ ակվարիումի՝ 2026 թվականին մինչև զեկույցի հրապարակումը գրանցվել է մարդու գործունեության հետևանքով վնասվածքի ութ դեպք՝ ձկնորսական հանդերձանքի մեջ խճճվելու յոթ դեպք և նավի հետ մեկ բախում։ Հայտնաբերվել է նաև երկու սատկած կետ։ Մեկի մահը կապված էր խճճվելու հետ, մյուսի մահվան պատճառը չի պարզվել։



Միևնույն ժամանակ, 2025–2026 թվականների բազմացման շրջանում հաշվառվել է 24 ձագ՝ ամենաշատը 2009 թվականից ի վեր։ Այդ թվում է մի ձագ, որին մոր հետ առաջին անգամ նկատել են սեպտեմբերին Կանադայի ջրերում։ Այս ցուցանիշը վերաբերում է բազմացման շրջանին, իսկ 382-ը՝ ամբողջ պոպուլյացիայի 2025 թվականի գնահատականին։



Ակվարիումի և ԱՄՆ Օվկիանոսային ու մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային վարչության մասնագետները համատեղ են հաշվում թվաքանակը։ Կոնսորցիումը նոր տվյալները ներկայացնում է նոյեմբերի 16–17-ին Կանադայի Հալիֆաքս քաղաքում անցկացվող տարեկան հանդիպմանը։ Ամբողջական զեկույցը նախատեսվում է հրապարակել 2027 թվականի սկզբին։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/north-atlantic-right-whale-population</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21151</guid>

            <pubDate>Thu, 12 Nov 2026 16:07:44 +0000</pubDate>

            <title>Ուժեղ երաշտները կարող են կտրուկ կրճատել կակտուսների համար պիտանի տարածքները</title>

            <description><![CDATA[<p>Մինչև 2100 թվականն ուսումնասիրված 993 տեսակի կակտուսների ավելի քան մեկ քառորդը կարող է կորցնել իր համար կլիմայապես պիտանի տարածքի առնվազն 80 տոկոսը։ Նոր գնահատականը զգալիորեն ավելի մտահոգիչ է, քանի որ հետազոտողները միջին ջերմաստիճանից ու տեղումներից բացի հաշվի են առել նաև ուժեղ երաշտները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/saguaro-forest.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուժեղ երաշտները կարող են կտրուկ կրճատել կակտուսների համար պիտանի տարածքները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Ֆլորիդայի և Արիզոնայի համալսարանների ղեկավարած միջազգային թիմը նոյեմբերի 11-ին արդյունքները հրապարակել է Nature ամսագրում։ Գիտնականները համադրել են Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում կակտուսների հանդիպման վայրերի շուրջ 648 հազար գրառում և ուժեղ երաշտների կանխատեսումներ։ Տվյալների մի մասը հավաքվել է դաշտային դիտարկումներից ու iNaturalist հարթակից։



Հետազոտողները նախ գնահատել են, թե ապագայում ինչ տարածքներ կարող են կլիմայապես պիտանի մնալ յուրաքանչյուր տեսակի համար՝ ելնելով կլիմայի երկարաժամկետ միջին ցուցանիշներից։ Հետո հաշվարկը կրկնել են՝ ներառելով ուժեղ երաշտները։ Ուսումնասիրված տեսակների 91 տոկոսի դեպքում երաշտը հաշվի առնող մոդելներն ավելի լավ են համապատասխանել դիտարկումների տվյալներին։



Ջերմոցային գազերի արտանետումների տարբեր սցենարներում մոդելը ենթադրել է, որ տեսակները կարող են տարածվել մինչև 100 կիլոմետր։ Այդ դեպքում պիտանի տարածքի առնվազն մի մասի կորուստ է կանխատեսվել տեսակների 69–72 տոկոսի համար, իսկ առանց ուժեղ երաշտները հաշվի առնելու՝ 58–61 տոկոսի համար։ Եթե տեսակները չկարողանան տարածվել նոր վայրերում, երաշտը ներառող հաշվարկում այդ ցուցանիշը հասնում է 84–85 տոկոսի։



Տեսակների բազմազանության հատկապես մեծ անկում է սպասվում Չիլիի, Պերուի և Բրազիլիայի հյուսիսարևելքի որոշ շրջաններում։ Մոդելները ցույց են տալիս, թե որտեղ կարող է կլիման այլևս չհամապատասխանել տվյալ տեսակին։ Դրանցից հնարավոր չէ որոշել, թե կոնկրետ որ պոպուլյացիաները կվերանան կամ երբ դա տեղի կունենա։



Հարավային Ֆլորիդայի համալսարանը նշում է, որ կակտուսները տարածված են ոչ միայն անապատներում, այլև Ամերիկայի բազմաթիվ այլ էկոհամակարգերում։ Հեղինակները դեռ պետք է պարզեն, թե ուժեղ երաշտն ինչպես է ազդում բույսերի վրա զարգացման տարբեր փուլերում, և որքանով կարող են դրանք հարմարվել փոփոխվող պայմաններին։



Բնության պահպանության միջազգային միությունը հայտնել է, որ արդյունքները կօգտագործվեն Կարմիր ցուցակում կակտուսների անհետացման վտանգը վերագնահատելու համար։ Միության տվյալներով՝ կակտուսների տեսակների ավելի քան 30 տոկոսն արդեն անհետացման վտանգի տակ է, հիմնականում՝ ապրելավայրերի ոչնչացման և ապօրինի հավաքի պատճառով։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/cacti-severe-drought</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20782</guid>

            <pubDate>Sat, 31 Oct 2026 16:02:19 +0000</pubDate>

            <title>COP17-ում ընդունել են կենսաբազմազանության պահպանման «Երևանյան ուղին»</title>

            <description><![CDATA[<p>Երևանում ավարտված COP17 համաժողովում երկրներն ընդունել են «Երևանյան ուղին»՝ մինչև 2030 թվականը կենսաբազմազանության պահպանման նպատակների իրականացումն արագացնելու համար։ Ֆինանսավորման մի շարք հարցեր, այդ թվում՝ Կալի հիմնադրամի կառուցվածքը, մնացել են չլուծված։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/cop17-yerevan-wcs.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[COP17-ում ընդունել են կենսաբազմազանության պահպանման «Երևանյան ուղին»]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գրեթե 200 կառավարության մասնակցությամբ համաժողովում ավարտվել է 2022-ին ընդունված Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ շրջանակի իրականացման առաջին համաշխարհային գնահատումը։ Wildlife Conservation Society-ն (WCS) հոկտեմբերի 31-ին հայտնել է, որ դրա հիման վրա ընդունված որոշումը ներառում է «Երևանյան ուղին»։



Շրջանակի նպատակն է մինչև 2030 թվականը կանգնեցնել և հակադարձել կենսաբազմազանության կորուստը։ Պարտավորությունների թվում են ցամաքային ու ծովային տարածքների առնվազն 30 տոկոսի պահպանումը և բնությանը վնասող խթանների, այդ թվում՝ սուբսիդիաների բարեփոխումը։ WCS-ի գնահատմամբ՝ երկրներն առաջընթաց ունեն ազգային ծրագրերի մշակման հարցում, սակայն իրենց իսկ գնահատականներով՝ ազգային թիրախների կեսից պակասի իրականացումն է ընթանում նախատեսված հունով։



Կազմակերպությունը դրական է համարել էկոհամակարգերի մշտադիտարկման և սուբսիդիաների բարեփոխման վերաբերյալ ձևակերպումների ներառումը։ Միաժամանակ WCS-ը նշել է, որ վերջնական «Երևանյան ուղին» հիմնականում հղվում է նախկինում համաձայնեցված դրույթներին և բավարար հստակությամբ չի սահմանում, թե ինչպես պետք է լրացնել իրականացման բացերը։



Ֆինանսավորման շուրջ տարաձայնությունները պահպանվել են։ AFP-ն հաղորդել է, որ Կալի հիմնադրամի կառուցվածքին վերաբերող հարցերը մնացել են չլուծված։ Մեխանիզմը նախատեսված է գենետիկական ռեսուրսների թվային տեղեկատվության օգտագործումից ստացվող օգուտների բաշխման համար։ Եվրամիությունը նաև պահանջել է, որ Չինաստանի նման հարուստ դարձած զարգացող տնտեսությունները մասնակցեն բնության պահպանության միջազգային ֆինանսավորմանը։



Եզրափակիչ նիստը շարունակվել է ամբողջ գիշեր։ Բանակցություններին հետևող IISD-ի Earth Negotiations Bulletin-ը արձանագրել է, որ համաժողովը փակվել է հոկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 10։20-ին։ Պատվիրակները համաձայնեցրել են նաև բնիկ ժողովուրդներին ու տեղական համայնքներին վերաբերող օժանդակ մարմնի աշխատանքի կարգը, իսկ մի շարք այլ որոշումների քննարկումը հետաձգել են մինչև COP18։



Հաջորդ համաժողովը կանցկացվի 2028 թվականին Էկվադորի մայրաքաղաք Կիտոյում։ Գաղտնի քվեարկությամբ Կիտոն ստացել է 55 ձայն, իսկ մրցակից Պանամա քաղաքը՝ 53։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/cop17-yerevan-pathway</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20624</guid>

            <pubDate>Tue, 27 Oct 2026 05:08:58 +0000</pubDate>

            <title>Ռեյշիի հետ շփոթվող սնկի համար գիտնականները նոր հղումային նմուշ են սահմանել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները պահպանված սնկային նմուշը կապել են Ganoderma lucidum-ի՝ 1781 թվականից եկող անվանման հետ՝ ստեղծելով տեսակի նույնականացման հուսալի հենակետ։ Այն կօգնի տարբերակել այս սունկը արևելաասիական ռեյշիից, որի հետ այն հաճախ շփոթում են։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-false-lingzhi-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ռեյշիի հետ շփոթվող սնկի համար գիտնականները նոր հղումային նմուշ են սահմանել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Քյուի թագավորական բուսաբանական այգիների և գործընկեր հաստատությունների հետազոտողները սահմանել են Ganoderma lucidum-ի էպիտիպ՝ լրացուցիչ հղումային նմուշ, որը հստակեցնում է գիտական անվան կիրառությունը։ Աշխատանքը հոկտեմբերի 26-ին հրապարակվել է Plants, People, Planet ամսագրում։



Բուսաբան Ուիլյամ Քերթիսը սունկը նկարագրել էր 1781 թվականին՝ այն ժամանակ մեկ այլ լատիներեն անվամբ։ Սկզբնական նյութից պահպանվել է միայն պատկեր, ոչ թե կենսաբանական նմուշ։ Նման արտաքինով տարբեր սնկեր հետագայում հաճախ նույնացվել են G. lucidum անվան տակ։



Նոր հղումային նմուշը 2004 թվականի ապրիլի 4-ին հավաքվել է Անգլիայի Վինչեսթեր քաղաքի մերձակայքում՝ տխլենու փայտի վրա։ Քյուի սնկերի հավաքածուում այն պահվել էր այլ տեսակի՝ G. pfeifferi-ի պիտակով։ 2025-ի վերազննումը ցույց է տվել, որ նմուշը համապատասխանում է սկզբնական նկարագրությանը։



Թիմը նմուշից վերծանել է ԴՆԹ-ի ITS և RPB2 հատվածները և համադրել այլ սնկերի գենետիկական տվյալների հետ։ Էվոլյուցիոն մոդելի գնահատմամբ՝ G. lucidum-ի և ռեյշիի՝ G. lingzhi-ի գծերը բաժանվել են առնվազն 16 միլիոն տարի առաջ։ Նրանց տարբեր տեսակներ լինելը հայտնի էր նաև ավելի վաղ ուսումնասիրություններից։



Տվյալների շտեմարաններում շփոթը պահպանվել է։ Ուսումնասիրված՝ G. lucidum պիտակով յոթ գենոմային հավաքածուներն իրականում պատկանել են այլ տեսակների։ Դրանք ներառվել էին 2025-ի մայիսին հավաքված տվյալներում, ուստի արդյունքը նկարագրում է հենց այդ ընտրանքը։



Տեսակները վստահ տարբերակելու համար միայն ԴՆԹ-ի մեկ կարճ հատվածի նմանությունը բավարար չէ․ հեղինակներն առաջարկում են մի քանի գենետիկական հատվածները համադրել էվոլյուցիոն վերլուծության հետ։ Քյուի այգիները նաև հայտնել են, որ թիմն առաջարկում է G. lucidum-ի համար «կեղծ լինչժի» ընդհանուր անունը։



Ճշգրիտ նույնականացումը կարևոր է այս սնկերում եղած միացությունների հետազոտման և արտադրանքի որակի վերահսկման համար։ Սակայն այս աշխատանքը դասակարգաբանական և գենետիկական ուսումնասիրություն է․ այն մարդկանց մոտ բուժական արդյունավետություն կամ որևէ հավելման անվտանգություն չի հաստատում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/false-lingzhi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20580</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 16:12:05 +0000</pubDate>

            <title>Մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ը՝ կրիտիկական վտանգի տակ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN) առաջին գլոբալ գնահատմամբ՝ մակերեսային տաք ջրերի մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ին մինչև 2075 թվականը փլուզման ծայրահեղ վտանգ է սպառնում։ Այս դասակարգումը չի նշանակում, որ այդ խութերն արդեն վերացել են։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/coral-bleaching-noaa-2023-2024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ը՝ կրիտիկական վտանգի տակ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
IUCN-ը արդյունքները հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին՝ Գլանդից և Երևանից տարածված հաղորդագրությամբ։ Գնահատումն ընդգրկում է ավելի քան 80 երկրի և տարածքի 127 էկոհամակարգ՝ ընդհանուր 188 362 քառակուսի կիլոմետր խութերով։ Աշխատանքին մասնակցել է ավելի քան 250 մասնագետ։



Այդ 127 էկոհամակարգերից 122-ը՝ մոտ 96%-ը, դասվել են «կրիտիկական վտանգի տակ» կատեգորիային։ Չորսի համար տվյալները բավարար չեն եղել, իսկ Արևմտյան Գալապագոսյան կղզիների խութերի էկոհամակարգը համարվում է արդեն փլուզված՝ 1982–1983 թվականների Էլ Նինյոյից հետո։ Տոկոսը վերաբերում է էկոհամակարգերի թվին, ոչ թե արդեն մահացած մարջանների բաժնին։



Եթե հաշվի առնվեն միայն վերջին 50 տարվա փաստագրված փոփոխությունները, առանց ապագայի կլիմայական կանխատեսումների, կրիտիկական վտանգի խմբում կլինի 30 էկոհամակարգ՝ մոտ 24%-ը։ Մինչև 96% աճը պայմանավորված է նաև 2026–2075 թվականների ջերմային սթրեսի գնահատմամբ։ Հիմնական հաշվարկների համար հեղինակներն օգտագործել են SSP2-4.5 կլիմայական սցենարը, ուստի արդյունքը ապագա պայմաններից կախված ռիսկի գնահատում է։



Գլխավոր սպառնալիքը ծովային ջերմային ալիքների հաճախացումն է։ Ինչպես բացատրում է ԱՄՆ օվկիանոսային և մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային վարչությունը՝ NOAA-ն, սթրեսի ժամանակ մարջանները կորցնում են իրենց հյուսվածքներում ապրող սիմբիոտիկ ջրիմուռները և գունաթափվում։ Գունաթափված մարջանը դեռ կարող է վերականգնվել, սակայն երկարատև սթրեսը մեծացնում է մահանալու վտանգը։



Գնահատման ժամանակ կիրառվել են չափանիշներ, որոնցով էկոհամակարգի փլուզումը կապված է խութը կառուցող կոշտ մարջանների գրեթե ամբողջական կորստի հետ։ Դրանց տեղը կարող են զբաղեցնել ջրիմուռները, բեկորներն ու սպունգները, և միջավայրն այլևս չի պահպանում նախկին բազմազանությունն ու բնորոշ գործառույթները։ Հաճախ կրկնվող ջերմային ալիքները կրճատում են վերականգնման համար անհրաժեշտ ընդմիջումները։



Կրիտիկական վտանգի խմբում են նաև Ավստրալիայի Մեծ արգելախութի, Մարջանային եռանկյունու և Կարմիր ծովի խութերի էկոհամակարգերը։ Ուսումնասիրությունը վերաբերում է արևի լույս ստացող մակերեսային խութերին․ խորքային խութերն ու սառը ջրերի մարջանները չեն ներառվել։ Սա ամբողջ օվկիանոսի բոլոր մարջանային միջավայրերի նույնական կանխատեսում չէ։



Գնահատման հեղինակների համաձայն՝ խութերի մեծ մասը դեռ կենդանի մարջաններ ունի և շարունակում է գործել որպես էկոհամակարգ։ Նրանք առաջնահերթ են համարում ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատումը, իսկ տեղական մակարդակում՝ աղտոտման և գերորսի նվազեցումը, ձկների պոպուլյացիաների ու դիմացկուն խութերի պաշտպանությունը։ Այս միջոցները կարող են նպաստել վերականգնմանը, բայց չեն փոխարինում օվկիանոսի հետագա տաքացման սահմանափակմանը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/coral-reefs-iucn</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20573</guid>

            <pubDate>Thu, 22 Oct 2026 16:47:38 +0000</pubDate>

            <title>Մարդիկ հաճախ ընտրում են կառուցվածքով եզակի ձկներին՝ մեծացնելով էկոլոգիական կորստի վտանգը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մարդիկ սննդի, ձկնաբուծության, սիրողական ձկնորսության և ակվարիումների համար օգտագործում են ուսումնասիրված քաղցրահամ ձկների տեսակների 26%-ը։ Նոր վերլուծությունը ցույց է տվել, որ հատկապես ձկնաբուծությունն ու սիրողական ձկնորսությունը կենտրոնանում են հազվագյուտ մարմնակազմությամբ տեսակների վրա, որոնց հնարավոր կորուստը կարող է անհամաչափորեն աղքատացնել ձկների ձևաբանական բազմազանությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/fish-morphology-cover-20261020.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարդիկ հաճախ ընտրում են կառուցվածքով եզակի ձկներին՝ մեծացնելով էկոլոգիական կորստի վտանգը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ֆրանսիայի Թուլուզի համալսարանի հետազոտողները արդյունքները հոկտեմբերի 19-ին ներկայացրել են Nature Communications-ում։ Նրանք համադրել են FishMORPH և FishBase տվյալների շտեմարանները՝ պարզելու, թե մարդու տարբեր օգտագործումները պատահակա՞ն տեսակներ են ընդգրկում, թե՞ առանձնահատուկ կառուցվածք ունեցող ձկներ։
Վերլուծությունը ներառել է քաղցրահամ ձկների 8970 տեսակ և մարմնի կառուցվածքը նկարագրող 11 հատկանիշ՝ չափերից ու երկարավունությունից մինչև բերանի, աչքերի և լողակների դիրքն ու ձևը։ Ուսումնասիրված տեսակներից 2334-ը՝ 26%-ը, օգտագործվում են ձկնորսության, ձկնաբուծության, սիրողական որսի կամ ակվարիումների համար։
Մարդու օգտագործած տեսակները զբաղեցրել են ձևաբանական ընդհանուր տարածության 45,2%-ը։ Նույն թվով պատահականորեն ընտրված տեսակների համեմատ այդ ծավալը զգալիորեն չի տարբերվել, սակայն օգտագործման առանձին ձևերը կենտրոնացել են մարմնակազմության տարբեր համակցությունների վրա։
Ակվարիումների առևտրում ավելի հաճախ հանդիպել են փոքր, խոշոր աչքերով և դեպի վեր ուղղված բերանով ձկներ։ Ձկնաբուծությունը նախընտրել է խոշոր, հատակամերձ տեսակներ, իսկ սիրողական ձկնորսությունը՝ խոշոր բերանով գիշատիչներ։ Սովորական ձկնորսությունն ընդգրկել է ավելի լայն կառուցվածքային տիրույթ, բայց նույնպես շեղվել է դեպի մեծ մարմին ունեցող տեսակները։
Հեղինակների մոդելավորմամբ՝ ձկնաբուծությունն ու սիրողական ձկնորսությունը հատկապես հաճախ են ընդգրկում ձևով մյուսներից հեռու՝ հազվագյուտ հատկանիշների համակցությամբ տեսակներ։ Սա նշանակում է, որ դրանց անհետացումը կարող է հեռացնել ոչ միայն մեկ տեսակ, այլև կառուցվածքային ու հնարավոր էկոլոգիական ռազմավարություն, որի նմանակը քիչ է։
Օգտագործվող տեսակներից 396-ը՝ 17%-ը, IUCN-ի Կարմիր ցուցակում դասված են վտանգված կամ վտանգվածությանը մոտ խմբերում՝ 65-ը կրիտիկական վիճակում են, 117-ը՝ վտանգված, 121-ը՝ խոցելի, 93-ը՝ վտանգվածությանը մոտ։ Եվս 139 տեսակի համար տվյալները բավարար չեն գնահատման համար։
Երբ հետազոտողները մոդելում հերթով հեռացրել են այդ տեսակները՝ ամենաբարձր վտանգվածության խմբերից սկսած, ձկների ձևաբանական տարածությունը կրճատվել է 4,7%-ով։ Նույն քանակի տեսակների պատահական հեռացման դեպքում միջին կորուստը կազմել է 1,1%։ Սա սիմուլյացիոն գնահատում է, ոչ թե կանխատեսում, որ այդ բոլոր տեսակները անպայման կվերանան։
Մարմնի ձևը գիտնականներն օգտագործել են որպես շարժման, սնման և միջավայրում դերի մոտավոր ցուցիչ, ուստի աշխատանքը էկոհամակարգային գործառույթները ուղղակիորեն չի չափել։ Հետազոտության համահեղինակ Օրել Տուսենը նաև բացատրում է, որ մարդու օգտագործումը միշտ չէ, որ միայն սպառնալիք է․ ճիշտ կառավարման դեպքում տնտեսական ու մշակութային արժեքը կարող է նպաստել տեսակների պահպանությանը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/unique-fish-morphology</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20478</guid>

            <pubDate>Mon, 12 Oct 2026 22:10:33 +0000</pubDate>

            <title>NASA-ն հրապարակել է Ավստրալիայի անապատային շրջանների հազվադեպ ծաղկման պատկերները</title>

            <description><![CDATA[<p>Արևմտյան Ավստրալիայի չորային տարածքները ձմեռային առատ անձրևներից հետո ծածկվել են վայրի ծաղիկներով։ Landsat 8 արբանյակի պատկերներում երևում է, թե մեկ տարվա ընթացքում ինչպես է փոխվել շրջանի բուսածածկը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/australia-wildflowers-csiro-2026.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[NASA-ն հրապարակել է Ավստրալիայի անապատային շրջանների հազվադեպ ծաղկման պատկերները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ի Earth Observatory-ն սեպտեմբերի 23-ին հրապարակել է Landsat 8 արբանյակի OLI գործիքով ստացված երկու պատկեր՝ 2025 թվականի օգոստոսի 19-ին և 2026 թվականի օգոստոսի 30-ին։ Արբանյակը NASA-ի և ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայության՝ USGS-ի համատեղ ծրագրի մաս է։



Պատկերներում Արևմտյան Ավստրալիայի Մուրչիսոն շրջանն է։ Նախորդ տարվա ավելի չոր լանդշաֆտի համեմատ՝ այս տարվա պատկերում նկատելիորեն ավելացել են կանաչ հատվածները, հատկապես՝ գետահուների երկայնքով։



Մուրչիսոն շրջանը՝ Landsat 8-ի պատկերում, 2026 թվականի օգոստոսի 30-ին։ NASA Earth Observatory / Lauren Dauphin, Landsat / USGS



NASA-ի ներկայացրած օդերևութաբանական տվյալներով՝ հունիսին տեղումները գերազանցել են միջին ցուցանիշը, իսկ օգոստոսին՝ զգալիորեն։ Տարածքով անցած սառը ճակատները անձրևներ են բերել, որոնք նպաստել են հողում պահպանված սերմերի ծլելուն։



Ավստրալիայի ազգային գիտական կազմակերպությունը՝ CSIRO-ն, սեպտեմբերի 16-ին հայտնել է, որ միաժամանակ ծաղկել են բազմաթիվ տեսակներ։ Մուրչիսոնի ռադիոաստղագիտական աստղադիտարանի տարածքի կառավարիչ Էնդրյու Ուիթմարշի գնահատմամբ՝ նման տպավորիչ ծաղկում նա չի տեսել 2008 թվականից։



Ուիթմարշը բացատրել է, որ վաղ ձմեռային անձրևներից հետո ծլել են նաև տարիներ շարունակ հանգստի վիճակում մնացած սերմերը։ Արդյունքում կարմրավուն հողի վրա տարածվել են սպիտակ, դեղին և վարդամանուշակագույն ծաղիկների մեծ զանգվածներ։



Ծաղկումը հասել է նաև աստղադիտարանի տարածք՝ ASKAP ռադիոհեռադիտակի և կառուցվող SKA-Low-ի շուրջ։ Այստեղ CSIRO-ի աշխատակիցները հետևում են նաև հազվադեպ բույսերին և արձանագրում դրանց նոր պոպուլյացիաները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/australia-desert-wildflowers-landsat</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20474</guid>

            <pubDate>Sun, 11 Oct 2026 20:18:25 +0000</pubDate>

            <title>Ամազոնիայում հայտնաբերել են սնկով վարակված սարդի նմանվող նոր տեսակ</title>

            <description><![CDATA[<p>Էկվադորի Ամազոնիայում հայտնաբերված Taczanowskia waska սարդի մարմնի ելուստները սնկային գոյացություններ են հիշեցնում։ Հետազոտողների վարկածով՝ այդ նմանությունը կարող է օգնել նրան խուսափել գիշատիչներից կամ աննկատ որսալ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/taczanowskia-waska.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ամազոնիայում հայտնաբերել են սնկով վարակված սարդի նմանվող նոր տեսակ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տեսակի նկարագրությունը 2026 թվականի փետրվարի 26-ին հրապարակվել է Zootaxa գիտական ամսագրում։ Հետազոտության հեղինակներն են Դեյվիդ Ռ. Դիաս-Գևարան, Ալեքսանդր Գրիֆին Բենթլին և Նադին Դյուպերեն։



Սարդին հայտնաբերել են Էկվադորի Պաստասա նահանգի Մերա շրջանում՝ Waska Amazonía կազմակերպության տարածքում։ Տերևի ստորին կողմում անշարժ նստած կենդանուն սկզբում համարել են մակաբույծ սնկով վարակված և մահացած սարդ։ Սակայն հպումից հետո այն շարժվել է։



Պարզվել է, որ բաց գույնն ու երկարավուն ելուստները սարդի մարմնի առանձնահատկություններն են։ Դրանք նման են Gibellula ցեղի սնկերի առաջացրած գոյացություններին։ Այդ սնկերը վարակում են սարդերին, իսկ նոր տեսակի արտաքին տեսքը վարակման հետևանք չէ։



Լայբնիցի Կենսաբազմազանության փոփոխությունների վերլուծության ինստիտուտը՝ LIB-ը, հայտնել է, որ գիտնականները նմանության համար երկու հնարավոր բացատրություն են առաջարկում։ Այն կարող է պաշտպանել սարդին, եթե գիշատիչները խուսափում են վարակված կենդանու նմանվող որսից։ Հնարավոր է նաև, որ այդ կերպ սարդն աննկատ է մնում իր զոհերի համար։



Հետազոտության հեղինակների գնահատմամբ՝ սա սարդերին վարակող սնկին նմանակելու առաջին նկարագրված դեպքն է սարդերի շրջանում։ Սակայն նման քողարկման պաշտպանական և որսին նպաստող գործառույթները դեռ վարկածներ են։



Գիտնականներն ուսումնասիրել են նաև պատմական հավաքածուները։ Գերմանական գիտական հավաքածուում նրանք գտել են նույն տեսակին պատկանող մի նմուշ, որը Բոլիվիայում հավաքվել էր դեռ 1903 թվականին։



Բացահայտման ելակետը iNaturalist հարթակում հրապարակված լուսանկարն էր։ Հարթակի օգտատերերը նկատել են, որ լուսանկարում սնկի փոխարեն սարդ է պատկերված, որից հետո գիտնականները սկսել են դրա ուսումնասիրությունը։ Հարթակի մյուս դիտարկումներն ու լուսանկարները նույնպես օգտագործվել են տեսակի տարածման և էկոլոգիայի վերաբերյալ տվյալները լրացնելու համար։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ecuador-spider-fungus-mimicry</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20157</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 20:34:59 +0000</pubDate>

            <title>Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Բոլիվիայի Յունգասի լեռնային անտառներում բնակվող փոքրիկ կատվին ճանաչել են որպես առանձին տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Գենետիկական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ արտաքին նմանությունը երկար ժամանակ քողարկել է հարավամերիկյան այս կատվազգիների իրական բազմազանությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/tilcayo-alessandro-verniani.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բոլիվիայի անտառներում վայրի կատվի նոր տեսակ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտնականների միջազգային խումբը Բոլիվիայում նկարագրել է վայրի կատվի նոր տեսակ՝ Leopardus tilcayo։ Ինչպես հայտնում է հետազոտությունը ղեկավարած բրազիլական PUCRS համալսարանը, սա ավելի քան մեկ դարում առաջին անգամն է, երբ գիտական նկարագրություն է ստանում մինչ այդ առանձին անվանում չունեցող ժամանակակից կատվազգի տեսակ։ Աշխատանքը հրապարակվել է Current Biology ամսագրում։



Տիլկայոն ապրում է Անդերի արևելյան լանջերի խոնավ լեռնային անտառներում։ Այն տնային կատուների մեծ մասից փոքր է. մարմնի երկարությունը հասնում է մոտ 50 սանտիմետրի՝ առանց պոչի, իսկ քաշը՝ 1,5–2 կիլոգրամի։ Բաց շագանակագույն մորթին ծածկված է մուգ, անկանոն օղակաձև բծերով։



Տեղացիներն այս կենդանուն վաղուց են ճանաչում և անվանում «տիլկայո»։ Հենց այդ անունն էլ պահպանվել է գիտական անվանման մեջ։ Նորությունը կենդանուն առաջին անգամ տեսնելը չէ, այլ ԴՆԹ-ի միջոցով հաստատելը, որ այն ինքնուրույն տեսակ է։



Հետազոտողները համեմատել են 38 կատվազգիների ամբողջական գենոմները։ Ութ նմուշ վերցվել է Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի թանգարանային հավաքածուներից։ Արդյունքները հաստատել են, որ արտաքուստ շատ նման այս կատուների խումբը ներառում է հինգ առանձին տեսակ։ Պերուում նկարագրվել է նաև նոր ենթատեսակ՝ Leopardus tigrinus antisuyo։



Բոլիվիական նոր տեսակի նկարագրության համար առանցքային է եղել Լա Սենդա Վերդե կենդանիների ապաստարանում բնակվող Տիգրինո անունով արուն։ Նախկինում նրան համարում էին Leopardus tigrinus տեսակի ներկայացուցիչ։ Այժմ նա նոր տեսակի հոլոտիպն է՝ այն առանձնյակը, որը ծառայում է որպես գիտական նկարագրության հղման նմուշ։



Ըստ հետազոտության՝ տիլկայոյի էվոլյուցիոն ճյուղը մյուսներից առանձնացել է մոտ 1,4 միլիոն տարի առաջ։ Ինչպես հեղինակները պարզաբանել են Live Science-ին, նոր տեսակի մասին տեղեկությունները դեռ սահմանափակ են։ Նկարագրությունը հիմնված է Բոլիվիայում ուսումնասիրված երկու կենդանի առանձնյակների վրա, և գիտնականները դեռ պետք է ճշտեն տեսակի տարածման սահմաններն ու թվաքանակը։



Առանձին տեսակների ճանաչումը նաև գործնական նշանակություն ունի։ Միևնույն անվան տակ հաշվառվող կենդանիները կարող են ունենալ տարբեր տարածվածություն և պաշտպանության կարիքներ։ Անտառների կորուստը, վայրի կենդանիների առևտուրը և տնային կենդանիներից փոխանցվող հիվանդությունները սպառնում են այս կատվազգիներին, իսկ ավելի ճշգրիտ դասակարգումը կօգնի գնահատել յուրաքանչյուր տեսակի վիճակը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/leopardus-tilcayo-bolivia</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>