<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%af%d5%a5%d5%b6%d5%bd%d5%a1%d5%b0%d5%b6%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 16:02:43 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21312</guid>

            <pubDate>Tue, 17 Nov 2026 16:02:42 +0000</pubDate>

            <title>Եվրասիայի շատ շրջաններում մարդկանց միջին հասակը նվազել է վաղ միջնադարից մինչև 19-րդ դար</title>

            <description><![CDATA[<p>Եվրոպայի և Ասիայի 783 հնավայրերի մարդկային մնացորդների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մոտ 500-ից 1900 թվականներին ուսումնասիրված շրջանների մեծ մասում մարդկանց միջին հասակը նվազել է։ Տեխնոլոգիական զարգացումը կապ է ունեցել բնակչության ավելի մեծ խտության հետ, սակայն ավելի բարձր հասակի հետ հստակ կապ չի հայտնաբերվել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/tell-fara-femur-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Եվրասիայի շատ շրջաններում մարդկանց միջին հասակը նվազել է վաղ միջնադարից մինչև 19-րդ դար]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Թյուբինգենի համալսարանի և Մաքս Պլանկի երկրամարդաբանության ինստիտուտի մասնակցությամբ միջազգային խումբը նոյեմբերի 16-ին PNAS հանդեսում հրապարակել է շուրջ յոթ հազար տարվա տվյալների համեմատությունը։ Հեղինակներն ուսումնասիրել են 18 457 մարդու հասակի գնահատականներ։ Ոսկորները գտնվել են այն տարածքներում, որտեղ այսօր 45 երկիր կա։



Հասակը գնահատելու համար գիտնականները հիմնականում օգտագործել են ազդրոսկրի երկարությունը։ Այն հատկապես օգտակար է այն ժամանակաշրջանների ուսումնասիրության համար, որոնցից կենսապայմանների մասին գրավոր տեղեկություններ գրեթե չեն պահպանվել։ Մանկության ու պատանեկության սննդակարգը և առողջական վիճակն ազդում են աճի վրա, իսկ հասակի վրա ազդեցություն ունեն նաև ժառանգական գործոնները։



Մաքս Պլանկի ինստիտուտը հայտնում է, որ Հարավարևելյան Ասիայում տղամարդկանց միջին հասակը մոտ 7000 տարի առաջ գնահատվել է 178 սանտիմետր, իսկ 19-րդ դարում՝ 160 սանտիմետրից մի փոքր ավելի։ Չինաստանում կանանց միջին հասակը նույն ժամանակահատվածում մոտ 157-ից նվազել է մինչև 148 սանտիմետր։



Հյուսիսային Եվրոպայում պատկերը մի փուլում հակառակն էր։ Մոտ 5000 տարի առաջ տղամարդկանց միջին հասակը շուրջ 162 սանտիմետր էր, իսկ հետագա դարաշրջաններում այն աճել է։ Հեղինակները հնարավոր գործոններից մեկը համարում են կաթնամթերքի ավելի լայն օգտագործումը։ Վաղ միջնադարից Եվրոպայի մեծ մասում միջին հասակը նորից սկսել է նվազել։



Հետազոտողները հասակի գնահատականները համադրել են բնակչության խտության և տեխնոլոգիական զարգացման պատմական տվյալների հետ։ Տեխնոլոգիապես ավելի զարգացած շրջանները սովորաբար ավելի խիտ էին բնակեցված, բայց տեխնոլոգիական զարգացման և միջին հասակի միջև վիճակագրորեն հստակ կապ չկար։ Արդյունքը չի փոխվել նաև այն ժամանակ, երբ հեղինակները հաշվի են առել աշխարհագրական լայնությունն ու տրանսպորտային ուղիների հասանելիությունը։



Համեմատությունը ցույց է տալիս, թե երբ և որտեղ է փոխվել միջին հասակը, սակայն դրանով հնարավոր չէ պարզել յուրաքանչյուր փոփոխության պատճառը։ Հետազոտության համահեղինակ, հնագետ Մարկ Հադսոնը նշում է, որ գյուղատնտեսության և հասարակական պայմանների փոփոխություններով դեռ հնարավոր չէ բացատրել բոլոր տարածաշրջանների տվյալները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/eurasia-stature-7000-years</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20888</guid>

            <pubDate>Wed, 04 Nov 2026 09:00:06 +0000</pubDate>

            <title>Ինկերի զոհաբերած երեխաների մազերում կոկայի և ալկոհոլի հետքեր են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>Պերուի և Արգենտինայի լեռներում հայտնաբերված ութ մումիաների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ զոհաբերված երեխաներն ու պատանիները տարբեր նյութեր են օգտագործել։ Մազերի բոլոր վեց նմուշներում կոկայի հետքեր են գտել, իսկ ալկոհոլի օգտագործման նշաններ՝ Արգենտինայում հայտնաբերված մումիաների մազերի նմուշներում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/inca-figurines-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինկերի զոհաբերած երեխաների մազերում կոկայի և ալկոհոլի հետքեր են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վարշավայի համալսարանի հետազոտող Դագմարա Սոխան և նրա գործընկերները արդյունքները նոյեմբերի 3-ին հրապարակել են «Antiquity» ամսագրում։ Նրանք հետազոտել են հինգ հրաբուխների մերձակայքում թաղված մարդկանց մազերի վեց և եղունգների երկու նմուշ։ Սառնությունը պահպանել էր աճյունները՝ հնարավորություն տալով դրանցում փնտրել օրգանիզմ ներթափանցած նյութերի հետքեր։



Մազերի բոլոր նմուշներում գիտնականները հայտնաբերել են կոկաին՝ կոկայի տերևների բնական բաղադրիչը, և դրա քայքայման արգասիք բենզոիլէկգոնինը։ Այդ նյութերը գտել են նաև Չուսչայի և Սարա Սարայի մումիաների մազերում, որոնց ավելի վաղ փորձաքննությունները բացասական արդյունք էին տվել։



Արգենտինայից վերցված մազերի նմուշներում հայտնաբերվել է նաև կոկաէթիլեն։ Այն առաջանում է, երբ օրգանիզմում միաժամանակ առկա են կոկաին և ալկոհոլ։ Չուսչայում թաղված երեխայի մազերում այդ միացությունը գտել են միայն գլխամաշկին ամենամոտ հատվածում, որն աճել է կյանքի մոտավորապես վերջին ամսվա ընթացքում։



Ամպատո լեռան վրա հայտնաբերված Խուանիտա անունով հայտնի աղջկա եղունգում հետազոտողները քիչ քանակությամբ հարմին են գտել։ Այդ ալկալոիդը պարունակվում է նաև այաուասկա ըմպելիքի պատրաստման համար օգտագործվող բույսերում։ Նմուշում չեն հայտնաբերվել ըմպելիքի որոշ բաղադրատոմսերին բնորոշ այլ միացություններ, ուստի միայն հարմինի առկայությամբ հնարավոր չէ պարզել, թե աղջիկն ինչ է խմել։



«Կապակոչա» կոչվող ծեսի ժամանակ ինկերը երեխաների ու պատանիների էին զոհաբերում լեռների աստվածություններին։ Ինչպես ամսագիրը նշում է հետազոտության ամփոփագրում, պատմական աղբյուրներում հիշատակվում է եգիպտացորենից պատրաստված չիչա ըմպելիքը, որը, ըստ այդ վկայությունների, երեխաներին տալիս էին ծեսի վերջին փուլում։ Քիմիական հետքերը չեն բացահայտում՝ կոնկրետ ինչ ըմպելիք է օգտագործվել յուրաքանչյուր դեպքում։



Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ կոկայի հետքերը տարբեր վայրերում կրկնվում են, իսկ մյուս նյութերի պատկերը միատեսակ չէ։ Դա կարող է արտացոլել ծեսի տեղական տարբերությունները։ Եղունգների նմուշների աղտոտվածությունն ու նյութերի անհավասար պահպանումը սահմանափակում են համեմատությունը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/inca-mummies-coca-alcohol</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>