<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%af%d5%ac%d5%ab%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b4%d5%b8%d5%a4%d5%a5%d5%ac%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 09 Nov 2026 18:02:41 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20779</guid>

            <pubDate>Sat, 31 Oct 2026 15:03:46 +0000</pubDate>

            <title>Ձյունն ու ամպերը կարող են դանդաղեցնել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ձյան առատ տեղումներն ու ամպամածությունը կարող են մասամբ փոխհատուցել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը երկարատև տաքացման պայմաններում։ Նոր մոդելավորումը ցույց է տալիս, որ սառցային վահանի տարբեր հատվածների ապագան կախված է նաև մթնոլորտային շրջանառությունից, ոչ միայն ջերմաստիճանից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/east-antarctic-dibble.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ձյունն ու ամպերը կարող են դանդաղեցնել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Կորեայի Հիմնարար գիտությունների ինստիտուտի (IBS) Կլիմայի ֆիզիկայի կենտրոնի և Փուսանի ազգային համալսարանի գիտնականները Nature Climate Change ամսագրում հոկտեմբերի 30-ին հրապարակել են մթնոլորտը, օվկիանոսն ու սառցային վահանները փոխկապակցող մոդելի արդյունքները։ Քյոնգ Սուկ Յունն ու Աքսել Թիմերմանը մթնոլորտում ածխաթթու գազի տարբեր, հաստատուն կոնցենտրացիաների պայմաններում հաշվարկել են սառցածածկույթի փոփոխությունները՝ 100 հազար տարվա ժամանակահատվածի համար։



Ըստ մոդելի՝ տաքացող մթնոլորտը դեպի Անտարկտիդա ավելի շատ խոնավություն է տեղափոխում։ Հարավային կիսագնդի արևմտյան քամիների տեղաշարժը դեպի բևեռ նույնպես ուժեղացնում է այդ հոսքը։ Բարձրադիր արևելյան ներքին շրջաններում տեղումների զգալի մասը մնում է ձյուն, որի կուտակումը մասամբ փոխհատուցում է սառույցի կորուստը։



Մեկ այլ գործոն է ամպամածությունը։ Ամպերն այդ հաշվարկներում նվազեցնում են սառցային մակերևույթին հասնող արևային ճառագայթումը։ Ձյան կուտակման հետ միասին սա օգնում է արևելյան սառցային վահանի ցամաքային հատվածներին երկարաժամկետ կայունություն պահպանել նույնիսկ նախաարդյունաբերական մակարդակից ավելի քան 10 °C գլոբալ տաքացման փորձնական սցենարներում։



Անտարկտիդայի արևմտյան հատվածի պատկերը տարբեր է։ Մոդելում մոտ 2 °C-ից ավելի կայուն տաքացումը հազարամյակների ընթացքում հանգեցնում է ծովի մակարդակից ցածր հիմք ունեցող սառցային վահանի խոշոր կորուստների։ Գրենլանդիայի սառցածածկույթը ևս աստիճանաբար նահանջում է, իսկ մոտ 6 °C-ից ավելի տաքացման դեպքում հաշվարկներում ամբողջությամբ անհետանում է։



IBS-ն իր հաղորդագրությունում նշում է, որ ամենաուժեղ տաքացման փորձարկման ժամանակ տեղումների ու արևային ճառագայթման փոփոխությունները հաշվի չառնելիս Անտարկտիդայի սառցային վահանը կորցնում էր ծավալի մոտ 70 տոկոսը։ Մթնոլորտային այդ արձագանքները ներառող փոխկապակցված հաշվարկում կորուստը մոտ 20 տոկոս էր։ Այս համեմատությունը վերաբերում է ամբողջ անտարկտիկական վահանին։



Հեղինակները շեշտում են մոդելի սահմանափակումները․ այն համեմատաբար կոպիտ տարածական լուծաչափ ունի և մանրամասն չի նկարագրում շելֆային սառցադաշտերի տակ ու առանձին արտահոսքային սառցադաշտերում ընթացող տեղային գործընթացները։ Արևելյան Անտարկտիդայի որոշ եզրային հատվածներ հաշվարկներում նույնպես նահանջում են։ Հետևաբար արդյունքը չի նշանակում, որ տարածաշրջանն ապահովագրված է տաքացումից, և չի կարող մեկնաբանվել որպես մինչև դարավերջ սառույցի պահպանման երաշխիք։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/east-antarctic-snow-clouds</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20552</guid>

            <pubDate>Mon, 19 Oct 2026 12:08:55 +0000</pubDate>

            <title>Նոր մոդելը սառցադաշտերի ավելի մեծ կորուստ է կանխատեսում մինչև 2100 թվականը</title>

            <description><![CDATA[<p>Եղանակի օրական փոփոխությունները հաշվի առնելիս սառցադաշտերի ապագա կորուստն ավելի մեծ է ստացվում, քան ամսական տվյալներով հաշվարկելիս։ Նոր ուսումնասիրության մոդելում այդ տարբերությունը մինչև 2100 թվականը ծովի միջին մակարդակի բարձրացմանը հավելյալ 20–33 միլիմետր է ավելացնում՝ միայն սառցադաշտերի հաշվին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/glacier-weather-cover-20261019.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Նոր մոդելը սառցադաշտերի ավելի մեծ կորուստ է կանխատեսում մինչև 2100 թվականը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ցյուրիխի ETH-ի և Բրյուսելի ազատ համալսարանի՝ VUB-ի հետազոտողների աշխատանքը հոկտեմբերի 19-ին հրապարակվել է Nature Communications ամսագրում։ Նույն օրը VUB-ն արդյունքների մասին հայտնել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Թիմը համեմատել է GloGEM սառցադաշտային մոդելի օրական և ամսական տարբերակները՝ պարզելու, թե ինչ է փոխվում, երբ հաշվարկներում պահպանվում են կարճատև եղանակային տատանումները։
Գլոբալ կանխատեսումներում ներառվել է 12 571 սառցադաշտ՝ յուրաքանչյուրը 5 քառակուսի կիլոմետրից մեծ։ Դրանք կազմում են աշխարհի սառցադաշտերի թվի մոտ 6%-ը, բայց պարունակում են դրանց սառույցի ծավալի մոտ 94%-ը։ Ուսումնասիրությունը վերաբերում է սառցադաշտերին, ոչ թե Գրենլանդիայի և Անտարկտիդայի ամբողջ սառցավահաններին։
Մի քանի շատ շոգ օրը կարող է արագ հալեցնել սառցադաշտը ծածկող ձյունը։ Բացվող ավելի մուգ սառույցն ավելի շատ արևային էներգիա է կլանում և արագացնում հալոցքը։ Կարևոր է նաև՝ տեղումները ձյան, թե անձրևի տեսքով են ընկնում։ Ամսական միջինները հարթեցնում են այս փոփոխությունները, մինչդեռ օրական հաշվարկը կարող է հետևել ձնածածկույթի արագ կորստին կամ նոր ձյան կուտակմանը։
Օրական տարբերակի կանխատեսմամբ՝ 2025–2100 թվականներին սառցադաշտերի սառույցի ծավալը ցածր արտանետումների սցենարում կնվազի միջինում 26%-ով, իսկ բարձր արտանետումների դեպքում՝ 47%-ով։ Կլիմայական մոդելների միջև տարածվածությունը մեծ է՝ համապատասխանաբար ±10 և ±17 տոկոսային կետ՝ մեկ ստանդարտ շեղման սահմաններում։ Այս թվերը պայմանական սցենարների արդյունքներ են, ոչ թե արդեն չափված կորուստներ։
Մինչև դարի վերջ սառցադաշտերի ներդրումը ծովի համաշխարհային միջին մակարդակի բարձրացման մեջ նոր հաշվարկով կազմում է 86–157 միլիմետր՝ կախված սցենարից։ Դա նույն մոդելի ամսական տարբերակից 20–33 միլիմետրով ավելի է։ Խոսքը ծովի մակարդակի ամբողջ բարձրացման մասին չէ․ այդ հաշվարկի մեջ չեն մտնում, օրինակ, օվկիանոսի ջերմային ընդարձակման և խոշոր սառցավահանների կորուստների ներդրումները։
Հեղինակները մոդելը ստուգել են նաև անկախ դաշտային դիտարկումներով։ Տարեկան զանգվածային հաշվեկշռի ընդհանուր գնահատման բարելավումը համեստ է եղել, բայց ծայրահեղ հալոցքի տարիների վերարտադրությունն ավելի զգալիորեն է լավացել։ Օրական մոտեցումը նաև ավելի մանրամասն է նկարագրում հալոցքային ջրերի հոսքի սեզոնայնությունը, ինչը կարևոր է սառցադաշտերից սնվող գետերի ջրային պաշարները գնահատելու համար։
Աշխատանքը չի վերացնում կանխատեսումների անորոշությունը․ արդյունքները կախված են կլիմայական սցենարներից, մուտքային տվյալներից և մոդելի կարգաբերումից։ Այն ցույց է տալիս, որ ժամանակային մանրամասնությունը կարող է փոխել երկարաժամկետ գնահատականը։ Հեղինակների եզրակացությամբ՝ կարճատև եղանակային ծայրահեղությունները պետք է կամ ուղղակիորեն հաշվարկել, կամ դրանց ազդեցությունն ավելի լավ ներկայացնել ամսական մոդելներում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/glacier-daily-weather</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>