<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%af%d5%ac%d5%ab%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d6%83%d5%b8%d6%83%d5%b8%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 07:05:16 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21266</guid>

            <pubDate>Mon, 16 Nov 2026 11:32:24 +0000</pubDate>

            <title>Պունչակ Ջայայի սառցադաշտերից մնացել են սառույցի փոքր հատվածներ</title>

            <description><![CDATA[<p>ՆԱՍԱ-ի հրապարակած արբանյակային նոր կադրում Ինդոնեզիայի Պունչակ Ջայա լեռան սառցադաշտերի տեղում երևում են սառույցի առանձին հատվածներ։ Դրանք այնքան են բարակել ու մասնատվել, որ այլևս չեն շարժվում սեփական ծանրության տակ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/puncak-jaya-landsat9.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Պունչակ Ջայայի սառցադաշտերից մնացել են սառույցի փոքր հատվածներ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ՆԱՍԱ-ի Երկրի դիտարանը նոյեմբերի 16-ին հրապարակել է Պունչակ Ջայայի երկու արբանյակային պատկեր՝ 1988 թվականի նոյեմբերի 3-ի և 2026 թվականի հոկտեմբերի 19-ի։ Հին կադրում Սուդիրման լեռնաշղթայի մի քանի կատարներ ծածկված են սառույցով, իսկ նորում դրանց մեծ մասում մերկ ապար է երևում։ Պայմանական գույներով պատկերներում սառույցը բաց կապույտ է, ապարը՝ շագանակագույն։



Պունչակ Ջայան Նոր Գվինեա կղզու ինդոնեզական հատվածում է։ Հասարակածին մոտ այս լեռնաշղթայում սառույցը երկար ժամանակ պահպանվել է ամբողջ տարին։ Ինդոնեզիայի օդերևութաբանության, կլիմայագիտության և երկրաֆիզիկայի գործակալության մասնագետ Դոնալդի Պերմանայի տվյալներով՝ 1988-ին սառցադաշտերը զբաղեցնում էին մոտ 4,31 քառակուսի կիլոմետր։ 2025-ի սեպտեմբերին մնացել էր մոտ 0,09 քառակուսի կիլոմետր՝ նախկին մակերեսի մոտ երկու տոկոսը։



Սառույցը ոչ միայն նահանջել է, այլև բարակել։ Արևելյան Նորթուոլի հիմնական չափման կետում դրա հաստությունը 2010-ին 32 մետր էր, իսկ 2023-ին՝ 4 մետր։ 2024-ի նոյեմբերին այդ կետում սառույց չէր մնացել։



Պապուայի սառցադաշտերի մասին 2026-ին հրապարակված ուսումնասիրության հեղինակները Լանդսատի պատկերներով հաշվարկել են, որ 1980–2024 թվականներին Պունչակ Ջայայի սառցածածկույթի մակերեսը կրճատվել է մոտ 97 տոկոսով։ Հոկտեմբերի նոր կադրում երևում է, թե ինչպես են մնացած հատվածներն իրարից բաժանվել մերկացած ժայռերով։



Սառցադաշտը շարժվում է սեփական ծանրության տակ, եթե սառույցի շերտը բավականաչափ հաստ է։ Մասնատված սառույցն ավելի շատ բաց եզրեր ունի, որտեղից հալքը կարող է շարունակվել։ Լեռան վրա դեռ ձյուն է տեղում, բայց մերկ ապարների վրա այն այնքան երկար չի մնում, որ նոր սառույց կուտակվի։



Արբանյակային կադրը ցույց է տալիս, թե որտեղ է սառույց մնացել։ Դրա ներկայիս մակերեսը գնահատելու համար դեկտեմբերին նախատեսվում է օդային հետազոտություն, հայտնել է Պերմանան։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/puncak-jaya-glaciers</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21151</guid>

            <pubDate>Thu, 12 Nov 2026 16:07:44 +0000</pubDate>

            <title>Ուժեղ երաշտները կարող են կտրուկ կրճատել կակտուսների համար պիտանի տարածքները</title>

            <description><![CDATA[<p>Մինչև 2100 թվականն ուսումնասիրված 993 տեսակի կակտուսների ավելի քան մեկ քառորդը կարող է կորցնել իր համար կլիմայապես պիտանի տարածքի առնվազն 80 տոկոսը։ Նոր գնահատականը զգալիորեն ավելի մտահոգիչ է, քանի որ հետազոտողները միջին ջերմաստիճանից ու տեղումներից բացի հաշվի են առել նաև ուժեղ երաշտները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/saguaro-forest.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուժեղ երաշտները կարող են կտրուկ կրճատել կակտուսների համար պիտանի տարածքները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Ֆլորիդայի և Արիզոնայի համալսարանների ղեկավարած միջազգային թիմը նոյեմբերի 11-ին արդյունքները հրապարակել է Nature ամսագրում։ Գիտնականները համադրել են Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում կակտուսների հանդիպման վայրերի շուրջ 648 հազար գրառում և ուժեղ երաշտների կանխատեսումներ։ Տվյալների մի մասը հավաքվել է դաշտային դիտարկումներից ու iNaturalist հարթակից։



Հետազոտողները նախ գնահատել են, թե ապագայում ինչ տարածքներ կարող են կլիմայապես պիտանի մնալ յուրաքանչյուր տեսակի համար՝ ելնելով կլիմայի երկարաժամկետ միջին ցուցանիշներից։ Հետո հաշվարկը կրկնել են՝ ներառելով ուժեղ երաշտները։ Ուսումնասիրված տեսակների 91 տոկոսի դեպքում երաշտը հաշվի առնող մոդելներն ավելի լավ են համապատասխանել դիտարկումների տվյալներին։



Ջերմոցային գազերի արտանետումների տարբեր սցենարներում մոդելը ենթադրել է, որ տեսակները կարող են տարածվել մինչև 100 կիլոմետր։ Այդ դեպքում պիտանի տարածքի առնվազն մի մասի կորուստ է կանխատեսվել տեսակների 69–72 տոկոսի համար, իսկ առանց ուժեղ երաշտները հաշվի առնելու՝ 58–61 տոկոսի համար։ Եթե տեսակները չկարողանան տարածվել նոր վայրերում, երաշտը ներառող հաշվարկում այդ ցուցանիշը հասնում է 84–85 տոկոսի։



Տեսակների բազմազանության հատկապես մեծ անկում է սպասվում Չիլիի, Պերուի և Բրազիլիայի հյուսիսարևելքի որոշ շրջաններում։ Մոդելները ցույց են տալիս, թե որտեղ կարող է կլիման այլևս չհամապատասխանել տվյալ տեսակին։ Դրանցից հնարավոր չէ որոշել, թե կոնկրետ որ պոպուլյացիաները կվերանան կամ երբ դա տեղի կունենա։



Հարավային Ֆլորիդայի համալսարանը նշում է, որ կակտուսները տարածված են ոչ միայն անապատներում, այլև Ամերիկայի բազմաթիվ այլ էկոհամակարգերում։ Հեղինակները դեռ պետք է պարզեն, թե ուժեղ երաշտն ինչպես է ազդում բույսերի վրա զարգացման տարբեր փուլերում, և որքանով կարող են դրանք հարմարվել փոփոխվող պայմաններին։



Բնության պահպանության միջազգային միությունը հայտնել է, որ արդյունքները կօգտագործվեն Կարմիր ցուցակում կակտուսների անհետացման վտանգը վերագնահատելու համար։ Միության տվյալներով՝ կակտուսների տեսակների ավելի քան 30 տոկոսն արդեն անհետացման վտանգի տակ է, հիմնականում՝ ապրելավայրերի ոչնչացման և ապօրինի հավաքի պատճառով։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/cacti-severe-drought</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21096</guid>

            <pubDate>Wed, 11 Nov 2026 10:07:20 +0000</pubDate>

            <title>Անթալիայում մեկնարկել է COP31-ի շրջանակում հրավիրված առաջնորդների գագաթնաժողովը</title>

            <description><![CDATA[<p>Նոյեմբերի 11-ին Անթալիայում բացվել է ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովի՝ COP31-ի առաջնորդների երկօրյա գագաթնաժողովը։ Թուրքիան առաջարկում է մինչև 2035 թվականն էլեկտրաէներգիայի բաժինը հասցնել համաշխարհային էներգասպառման 35 տոկոսի։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-antalya-archive-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Անթալիայում մեկնարկել է COP31-ի շրջանակում հրավիրված առաջնորդների գագաթնաժողովը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիայի քարտուղարությունը հրապարակել է նոյեմբերի 11-ի և 12-ի ծրագիրը։ Երկու օրերին պետությունների ու կառավարությունների ղեկավարները կներկայացնեն իրենց երկրների դիրքորոշումները և կքննարկեն, թե ինչպես արագացնել Փարիզի համաձայնագրի իրագործումն ու ընդլայնել կլիմայական ֆինանսավորման հասանելիությունը։



Բացմանը ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը կառավարություններին կոչ է արել արագացնել անցումը մաքուր էներգիայի աղբյուրների։ Նա զգուշացրել է, որ կլիմայի փոփոխության հետևանքներն ավելի արագ են խորանում, քան երկրները հասցնում են արձագանքել, հաղորդում է Reuters-ը։



Էլեկտրիֆիկացման առաջարկը նոյեմբերի 11-ի քննարկման առանձին թեմա է, ինչպես նշված է գագաթնաժողովի ծրագրում։ Reuters-ի փոխանցմամբ՝ այսօր էլեկտրաէներգիային բաժին է ընկնում համաշխարհային էներգասպառման մեկ հինգերորդից մի փոքր ավելին։ Անթալիայում քննարկվող 35 տոկոսը դեռ առաջարկ է։



Էլեկտրական տրանսպորտն ու սարքավորումները կարող են փոխարինել վառելիքի անմիջական օգտագործմանը մեքենաներում, շենքերում ու գործարաններում։ Արտանետումների վրա ազդեցությունը կախված է նաև նրանից, թե ինչպես է արտադրվում լրացուցիչ էլեկտրաէներգիան։ Reuters-ի տեղեկություններով՝ առաջարկը չի պահանջում, որ այն արտադրվի մաքուր աղբյուրներից։



Առաջնորդների հանդիպումը բանակցությունների մի մասն է։ ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովը մեկնարկել է նոյեմբերի 9-ին և, ըստ կազմակերպիչների հրապարակած ժամանակացույցի, կտևի մինչև նոյեմբերի 20-ը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/cop31-antalya-leaders-summit</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21060</guid>

            <pubDate>Tue, 10 Nov 2026 12:00:25 +0000</pubDate>

            <title>Ածխաթթու գազի համաշխարհային արտանետումները 2026-ին կարող են աճել</title>

            <description><![CDATA[<p>Global Carbon Project-ի հաշվարկով՝ 2026 թվականին ածխաթթու գազի համաշխարհային արտանետումները կարող են հասնել 43,3 միլիարդ տոննայի՝ նախորդ տարվա 42,8 միլիարդի դիմաց։ Հանածո վառելիքից արտանետումների փոքր նվազումը չի փոխհատուցի հողօգտագործման փոփոխություններից արտանետումների աճը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/scherer-power-plant-antennas.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ածխաթթու գազի համաշխարհային արտանետումները 2026-ին կարող են աճել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նոյեմբերի 10-ին հրապարակված «Ածխածնի համաշխարհային բյուջե 2026» զեկույցում հետազոտողները կանխատեսում են, որ հանածո աղբյուրներից ածխաթթու գազի (CO₂) արտանետումները 2025 թվականի համեմատ կնվազեն մոտ 0,4 տոկոսով։ Սա նախնական գնահատական է․ հաշվարկի միջակայքը 1,5 տոկոս նվազումից մինչև 0,6 տոկոս աճ է։ Զեկույցը հրապարակվել է որպես նախատպություն և դեռ գրախոսվում է։



Ըստ նախագծի հեղինակների՝ հանածո աղբյուրներից արտանետումների ծավալը կարող է կազմել 38,2 միլիարդ տոննա։ Նրանք ակնկալում են, որ նավթից արտանետումները կնվազեն 1,9 տոկոսով, բնական գազից՝ 0,3 տոկոսով, իսկ ածխից արտանետումները կաճեն 0,6 տոկոսով։



Նավթից արտանետումների անկումը հետազոտողները մասամբ կապում են Իրանի շուրջ պատերազմի հետևանքով նավթի մատակարարումների խափանումների և գների աճի հետ։ Հանածո վառելիքի պահանջարկի աճը զսպում են նաև արևային ու հողմային էներգիայի տարածումը և էլեկտրամեքենաների կիրառումը։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ մեկ տարվա տվյալները դեռ չեն վկայում արտանետումների կայուն նվազման մասին։



Հողօգտագործման փոփոխություններից արտանետումները, ըստ զեկույցի, կարող են հասնել 5,1 միլիարդ տոննայի։ Աճը հետազոտողները կապում են Հարավարևելյան Ասիայում տորֆային հրդեհների և անտառների դեգրադացման հետ։ Տարածաշրջանում չոր պայմանները սրվել են Էլ Նինյոյի սկսվելուն զուգահեռ։



Նույն օրը Nature Climate Change-ում հրապարակված առանձին հոդվածում հեղինակները գնահատել են, թե ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ մաքուր տեխնոլոգիաների տարածումը մինչև 2028 թվականի վերջը։ Նրանց հաշվարկով՝ արևային ու հողմային էներգիան և էլեկտրամեքենաները կարող են կանխել էներգիայի պահանջարկի աճից սպասվող հավելյալ արտանետումների 64–79 տոկոսը։



Մթնոլորտում CO₂-ի միջին խտությունը, ըստ զեկույցի, 2026 թվականին կհասնի 427,7 մասի՝ մեկ միլիոնի հաշվով։ Դա 2,2 մասով ավելի է նախորդ տարվա ցուցանիշից և մոտ 54 տոկոսով՝ նախաարդյունաբերական մակարդակից։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/global-carbon-budget-2026</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21036</guid>

            <pubDate>Mon, 09 Nov 2026 17:04:24 +0000</pubDate>

            <title>Ապագա շոգի ալիքները կարող են ավելի երկար ու ուժգին լինել, քան վերջին ռեկորդային դեպքերը</title>

            <description><![CDATA[<p>Կլիմայական մոդելների համաձայն՝ այս դարում շոգի որոշ ալիքներ կարող են գերազանցել վերջին տարիների ռեկորդները նույնիսկ ցածր արտանետումների դեպքում։ Բարձր արտանետումների սցենարներում որոշ շրջաններում ծայրահեղ շոգը կարող է ամիսներ տևել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/heatwave-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ապագա շոգի ալիքները կարող են ավելի երկար ու ուժգին լինել, քան վերջին ռեկորդային դեպքերը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բեռլինի ազատ համալսարանի հետազոտող Ֆիլիպ Ագլաս Լայտների գլխավորած խումբը նոյեմբերի 5-ին Nature Communications ամսագրում հրապարակել է հետազոտություն, որտեղ համեմատել է արդեն դիտված շոգի ալիքներն ու մինչև 2100 թվականը դրանց հնարավոր զարգացումները։



Գիտնականներն ուսումնասիրել են 2010–2023 թվականների 22 արտասովոր շոգի ալիք՝ Եվրոպայից ու Հյուսիսային Աֆրիկայից մինչև Հարավային Ասիա և Ավստրալիա։ Դրանցից ինը վերլուծել են ավելի մանրամասն։ Համեմատության համար օգտագործել են ինչպես դիտարկումների վրա հիմնված տվյալներ, այնպես էլ կլիմայական մոդելների արդյունքներ։



Հեղինակները հաշվի են առել շոգի տևողությունը, ուժգնությունն ու տարածքը։ Նրանք նաև հաշվարկել են, թե ամբողջ ժամանակահատվածում որքան է ջերմաստիճանը գումարային առումով գերազանցել ընդունված շեմը։ Այդ ցուցանիշով երկարատև շոգը կարող է գերազանցել կարճատև ալիքին, նույնիսկ եթե ամենաշոգ օրը ռեկորդային չի եղել։



Բեռլինի ազատ համալսարանը հայտնել է, որ բարձր և շատ բարձր արտանետումների սցենարներում մոդելները շատ շրջանների համար ցույց են տալիս նախկին դեպքերից մի քանի անգամ երկարատև ալիքներ։ Եվրոպայում դրանցից մի քանիսը կարող են ամիսներ տևել և ընդգրկել մայրցամաքի զգալի մասը։



Արտանետումների նվազեցման դեպքում պատկերը մեղմանում է, թեև որոշ պատմական ծայրահեղություններ կարող են գերազանցվել նաև ցածր ու միջին արտանետումների սցենարներում։ Հաշվարկները ցույց են տալիս, թե ինչպես է փոխվում վտանգը տարբեր պայմաններում. դրանք չեն կանխատեսում, թե կոնկրետ երբ և որտեղ է սկսվելու հաջորդ շոգի ալիքը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/future-extreme-heatwaves</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21012</guid>

            <pubDate>Mon, 09 Nov 2026 06:07:47 +0000</pubDate>

            <title>Անթալիայում այսօր մեկնարկում է ՄԱԿ-ի կլիմայական COP31 համաժողովը</title>

            <description><![CDATA[<p>Նոյեմբերի 9-ին Թուրքիայի Անթալիա քաղաքում բացվում է ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովը։ Բանակցությունների նախաշեմին երկրներն առաջարկել են օրակարգում ընդգրկել կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու ֆինանսավորման և առևտրի հարցերը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/antalya-cop31-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Անթալիայում այսօր մեկնարկում է ՄԱԿ-ի կլիմայական COP31 համաժողովը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիայի քարտուղարությունը հայտնել է, որ բացման լիագումար նիստը նախատեսված է տեղական ժամանակով ժամը 10:00-ին՝ Երևանի ժամանակով 11:00-ին։ Համաժողովը կանցկացվի Անթալիայի ցուցահանդեսային կենտրոնում և կտևի մինչև նոյեմբերի 20-ը։



Թուրքիան հյուրընկալում է համաժողովը և նախագահի պաշտոնում առաջադրել է շրջակա միջավայրի նախարար Մուրաթ Քուրումին։ Միջպետական բանակցությունները կվարի Ավստրալիայի կլիմայի փոփոխության և էներգետիկայի նախարար Քրիս Բոուենը, ինչպես նշվում է համաժողովի պաշտոնական էջում։ Երկրների ղեկավարների հանդիպումը նախատեսված է նոյեմբերի 11-ին և 12-ին։



The Economic Times-ի տեղեկացմամբ՝ երկրներն ու բանակցային խմբերը պաշտոնական օրակարգի համար յոթ առաջարկ են ներկայացրել։ Աֆրիկյան երկրների խումբը, մասնավորապես, ցանկանում է քննարկել, թե զարգացող երկրներին որքան գումար է անհրաժեշտ կլիմայի փոփոխության հետևանքներին հարմարվելու համար։ Առաջարկների ընդգրկումը դեռ պետք է համաձայնեցվի։



Թուրքիայի նախագահությունը հունիսին առաջարկել է մինչև 2035 թվականը էլեկտրաէներգիայի բաժինը համաշխարհային վերջնական էներգասպառման մեջ հասցնել 35 տոկոսի՝ ներկայիս 20 տոկոսից փոքր-ինչ ավելի մակարդակից։ Նպատակը տրանսպորտում, շենքերում և արդյունաբերության մեջ հանածո վառելիքի ուղղակի օգտագործումը կրճատելն է։



Էլեկտրիֆիկացման թիրախը նախագահության նախաձեռնություն է՝ պաշտոնական բանակցություններին զուգահեռ գործողությունների ծրագրի մաս։ Այդ ծրագրին կարող են մասնակցել նաև քաղաքներն ու ընկերությունները։ Թիրախը երկրների համար համաձայնեցված պարտավորություն չէ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/cop31-antalya-opening</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20974</guid>

            <pubDate>Sat, 07 Nov 2026 17:06:45 +0000</pubDate>

            <title>Դրոզոֆիլայի հարսնյակում հայտնաբերել են ջրազրկումից պաշտպանող ներքին շերտ</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները պարզել են, թե ինչպես է դրոզոֆիլան հարսնյակի անշարժ փուլում սահմանափակում ջրի կորուստը։ Պաշտպանող լիպիդային շերտը ձևավորվում է դեռ թրթուրի կուտակած պաշարներից, իսկ դրա սինթեզին մասնակցող ֆերմենտի բացակայությունը շոգ ու չոր պայմաններում կարող է մահացու լինել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/fly-pupa-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Դրոզոֆիլայի հարսնյակում հայտնաբերել են ջրազրկումից պաշտպանող ներքին շերտ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ֆրենսիս Քրիքի ինստիտուտը նոյեմբերի 6-ին հայտնել է, որ պաշտպանիչ շերտը գտնվում է հարսնյակի արտաքին պատյանի ներսի կողմում։ Այն կազմված է շատ երկար ածխաջրածնային մոլեկուլներից։ Հասուն ճանճի մոտ նման պաշտպանությունը գործում է մարմնի արտաքին մակերեսին, իսկ մոլեկուլները միջինում ավելի կարճ են։
Drosophila melanogaster-ի թրթուրներն աճում են խոնավ միջավայրում՝ սնվելով քայքայվող մրգերով։ Հարսնյակավորման համար դրանք տեղափոխվում են ավելի չոր վայր։ Այդ անշարժ փուլում միջատը չի կարող շոգից կամ չորությունից հեռանալ, ուստի ջրի կորուստը սահմանափակող շերտը հատկապես կարևոր է։
Հետազոտողները պարզել են, որ երկար մոլեկուլները նախապես արտադրվում են թրթուրի մասնագիտացված բջիջներում՝ էնոցիտներում, և պահվում ճարպային մարմնում։ Հարսնյակավորման ժամանակ այդ պաշարը տեղափոխվում է պատյանի մոտ։ Մոլեկուլները տարբերակելու համար թիմը հարմարեցրել է նաև նավթարդյունաբերության մեջ կիրառվող վերլուծական մեթոդներ։
Գիտնականներն առանձնացրել են EloHL ֆերմենտը, որը մասնակցում է շատ երկար ածխաջրածինների սինթեզին։ Սովորական լաբորատոր պայմաններում դրա բացակայության ազդեցությունը համեմատաբար թույլ էր։ Սակայն բարձր ջերմաստիճանի և ցածր խոնավության համադրության դեպքում առանց այդ ֆերմենտի հարսնյակների ջրազրկումը գրեթե կրկնապատկվել է՝ հասնելով գոյատևման համար անհամատեղելի մակարդակի։
Հասունացման ընթացքում դրոզոֆիլաների մեծ մասի պաշտպանիչ ածխաջրածինները կարճանում են։ Դրանք նաև զուգավորման քիմիական ազդանշաններ են փոխանցում, իսկ կարճ մոլեկուլներն ավելի հեշտ են գոլորշիանում։ Անապատային Drosophila mojavensis-ը, սակայն, երկար մոլեկուլները պահպանում է նաև հասուն տարիքում։ Հեղինակները դա կապում են չոր միջավայրին հարմարվելու հետ։
Աշխատանքը նոյեմբերի 6-ին հրապարակվել է Science Advances-ում․ դրա նախնական տարբերակը հասանելի էր դեռ 2024 թվականից։ Փորձերը բացատրում են դրոզոֆիլայի պաշտպանական մեխանիզմը, բայց ինքնին չեն կանխատեսում, թե կլիմայի փոփոխության պայմաններում ինչպես կփոխվի բոլոր միջատների գոյատևումը։ Թիմը կարևոր է համարում նման հետազոտություններն այլ տեսակների վրա շարունակելը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/fruit-fly-pupa-lipid-barrier</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20810</guid>

            <pubDate>Sun, 01 Nov 2026 14:02:25 +0000</pubDate>

            <title>Մանրացված խեցիները նվազեցրել են ջրի թթվայնությունը լաբորատոր փորձարկման ժամանակ</title>

            <description><![CDATA[<p>Ավազին խառնված մանրացված խեցիները նվազեցրել են դրա հատիկների միջև եղած ջրի թթվայնությունը և մեղմել երիտասարդ փափկամարմինների գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Կալիֆոռնիայի համալսարանի Դեյվիսի մասնաճյուղի գիտնականները դա դիտարկել են 90-օրյա լաբորատոր փորձարկման ընթացքում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-shell-hash.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մանրացված խեցիները նվազեցրել են ջրի թթվայնությունը լաբորատոր փորձարկման ժամանակ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հետազոտությունը հոկտեմբերի 29-ին հրապարակվել է Biogeosciences ամսագրում։ Գիտնականներն ուսումնասիրել են ավազի մեջ ապրող Leukoma staminea տեսակի երկփեղկ փափկամարմիններին՝ փորձելով պարզել, թե խեցիների հավելումը ինչպես է փոխում հենց կենդանիներին շրջապատող ջրի քիմիական պայմանները։



Օվկիանոսը մթնոլորտից ածխաթթու գազ կլանելիս աստիճանաբար թթվայնանում է։ Այդ պայմաններում կալցիումի կարբոնատից խեցի կառուցող կենդանիներին ավելի դժվար է դառնում այն ձևավորելն ու պահպանելը։ Հատկապես խոցելի են թրթուրներն ու երիտասարդ առանձնյակները, իսկ ավազի մեջ եղած ջրի քիմիական բաղադրությունը կարող է տարբերվել վերևում գտնվող ծովաջրից։



Բոդեգայի ծովային լաբորատորիայում երիտասարդ փափկամարմիններին բաժանել են չորս խմբի՝ սովորական կամ թթվայնացված ծովաջրում, յուրաքանչյուր դեպքում՝ մաքուր ավազով կամ մանրացված խեցիներ պարունակող ավազով։ Փորձի ընթացքում հետևել են ջրի քիմիական ցուցանիշներին ու կենդանիների աճին, իսկ վերջում վերցրել են խեցի ձևավորող թիկնոցի հյուսվածքի նմուշներ՝ գեների ակտիվությունը համեմատելու համար։



Խեցիների հավելումը բարձրացրել է ավազի ծակոտիներում եղած ջրի pH-ը, այսինքն՝ նվազեցրել թթվայնությունը։ Թթվայնացված միջավայրում առանց այդ հավելման աճած կենդանիների գեների ակտիվության պատկերը տարբերվել է մյուս խմբերից։ Խեցիների առկայության դեպքում այն շատ ավելի նման է եղել չթթվայնացված ջրում պահված կենդանիների պատկերին։ Խոսքը գեների աշխատանքի փոփոխության մասին է, ոչ թե ԴՆԹ-ի հաջորդականության վերափոխման։



Աճի արդյունքներն ավելի զգուշավոր մեկնաբանություն են պահանջում։ Թթվայնացված ջրում խեցիների հավելմամբ պահված կենդանիները միջինում ավելի շատ նոր խեցի են ձևավորել, սակայն վիճակագրական վերլուծությունը չի հաստատել հավելման ինքնուրույն ազդեցությունն աճի վրա։ Հեղինակները նշում են, որ յուրաքանչյուր պայմանը փորձարկվել է ընդամենը երկու տարայում, իսկ կենդանիների սկզբնական չափերը տարբեր են եղել։



Համալսարանը հիշեցնում է, որ ափամերձ ավազին խեցիների բեկորներ ավելացնելը որոշ բնիկ համայնքների վաղեմի գործելակերպն է։ Նոր աշխատանքը դրա հնարավոր ազդեցությունը կապում է ջրի տեղային քիմիայի և կենդանիների գեների ակտիվության հետ։ Բաց ծովափում արդյունքը դեռ կախված կլինի բնական նստվածքներից, մանրէներից ու մակընթացություններից․ լաբորատոր փորձը չի հաստատում, որ նույն մոտեցումը հավասարապես արդյունավետ կլինի բոլոր ափերին։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/shell-hash-acidification</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20779</guid>

            <pubDate>Sat, 31 Oct 2026 15:03:46 +0000</pubDate>

            <title>Ձյունն ու ամպերը կարող են դանդաղեցնել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ձյան առատ տեղումներն ու ամպամածությունը կարող են մասամբ փոխհատուցել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը երկարատև տաքացման պայմաններում։ Նոր մոդելավորումը ցույց է տալիս, որ սառցային վահանի տարբեր հատվածների ապագան կախված է նաև մթնոլորտային շրջանառությունից, ոչ միայն ջերմաստիճանից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/east-antarctic-dibble.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ձյունն ու ամպերը կարող են դանդաղեցնել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Կորեայի Հիմնարար գիտությունների ինստիտուտի (IBS) Կլիմայի ֆիզիկայի կենտրոնի և Փուսանի ազգային համալսարանի գիտնականները Nature Climate Change ամսագրում հոկտեմբերի 30-ին հրապարակել են մթնոլորտը, օվկիանոսն ու սառցային վահանները փոխկապակցող մոդելի արդյունքները։ Քյոնգ Սուկ Յունն ու Աքսել Թիմերմանը մթնոլորտում ածխաթթու գազի տարբեր, հաստատուն կոնցենտրացիաների պայմաններում հաշվարկել են սառցածածկույթի փոփոխությունները՝ 100 հազար տարվա ժամանակահատվածի համար։



Ըստ մոդելի՝ տաքացող մթնոլորտը դեպի Անտարկտիդա ավելի շատ խոնավություն է տեղափոխում։ Հարավային կիսագնդի արևմտյան քամիների տեղաշարժը դեպի բևեռ նույնպես ուժեղացնում է այդ հոսքը։ Բարձրադիր արևելյան ներքին շրջաններում տեղումների զգալի մասը մնում է ձյուն, որի կուտակումը մասամբ փոխհատուցում է սառույցի կորուստը։



Մեկ այլ գործոն է ամպամածությունը։ Ամպերն այդ հաշվարկներում նվազեցնում են սառցային մակերևույթին հասնող արևային ճառագայթումը։ Ձյան կուտակման հետ միասին սա օգնում է արևելյան սառցային վահանի ցամաքային հատվածներին երկարաժամկետ կայունություն պահպանել նույնիսկ նախաարդյունաբերական մակարդակից ավելի քան 10 °C գլոբալ տաքացման փորձնական սցենարներում։



Անտարկտիդայի արևմտյան հատվածի պատկերը տարբեր է։ Մոդելում մոտ 2 °C-ից ավելի կայուն տաքացումը հազարամյակների ընթացքում հանգեցնում է ծովի մակարդակից ցածր հիմք ունեցող սառցային վահանի խոշոր կորուստների։ Գրենլանդիայի սառցածածկույթը ևս աստիճանաբար նահանջում է, իսկ մոտ 6 °C-ից ավելի տաքացման դեպքում հաշվարկներում ամբողջությամբ անհետանում է։



IBS-ն իր հաղորդագրությունում նշում է, որ ամենաուժեղ տաքացման փորձարկման ժամանակ տեղումների ու արևային ճառագայթման փոփոխությունները հաշվի չառնելիս Անտարկտիդայի սառցային վահանը կորցնում էր ծավալի մոտ 70 տոկոսը։ Մթնոլորտային այդ արձագանքները ներառող փոխկապակցված հաշվարկում կորուստը մոտ 20 տոկոս էր։ Այս համեմատությունը վերաբերում է ամբողջ անտարկտիկական վահանին։



Հեղինակները շեշտում են մոդելի սահմանափակումները․ այն համեմատաբար կոպիտ տարածական լուծաչափ ունի և մանրամասն չի նկարագրում շելֆային սառցադաշտերի տակ ու առանձին արտահոսքային սառցադաշտերում ընթացող տեղային գործընթացները։ Արևելյան Անտարկտիդայի որոշ եզրային հատվածներ հաշվարկներում նույնպես նահանջում են։ Հետևաբար արդյունքը չի նշանակում, որ տարածաշրջանն ապահովագրված է տաքացումից, և չի կարող մեկնաբանվել որպես մինչև դարավերջ սառույցի պահպանման երաշխիք։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/east-antarctic-snow-clouds</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20681</guid>

            <pubDate>Wed, 28 Oct 2026 17:12:54 +0000</pubDate>

            <title>Հարավային օվկիանոսի միջանկյալ ջրերը դարձել են ավելի աղի ու խիտ</title>

            <description><![CDATA[<p>Անտարկտիկայի շուրջ ծովային սառույցի նվազումը շրջել է օվկիանոսի միջանկյալ ջրերի փոփոխության երկարամյա միտումը։ Նոր հետազոտության համաձայն՝ 2016–2024 թվականներին այդ ջրերը դարձել են ավելի աղի ու խիտ՝ նախկին աղազրկման փոխարեն։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-antarctic-water-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հարավային օվկիանոսի միջանկյալ ջրերը դարձել են ավելի աղի ու խիտ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մելբուռնի համալսարանի, Հնդկաստանի գիտության ինստիտուտի և Սաութհեմփթոնի համալսարանի հետազոտողները ցույց են տվել, որ Անտարկտիկայի ծովային սառույցի կտրուկ նվազումից հետո փոխվել են անտարկտիկական միջանկյալ ջրերի հատկությունները։ Nature Climate Change ամսագրում հոկտեմբերի 28-ին հրապարակված աշխատանքը հիմնված է օվկիանոսային դիտարկումների, արբանյակային տվյալների և մթնոլորտային վերավերլուծության վրա։



Գիտնականներն ուսումնասիրել են Argo ինքնավար լողանների ցանցի՝ 2004–2024 թվականների չափումները։ Մինչև 2016 թվականը ջրային այս շերտի աղիությունն ու խտությունը նվազում էին, իսկ այն աստիճանաբար մոտենում էր մակերևույթին։ 2016–2024 թվականներին ուղղությունը շրջվել է․ շերտը դարձել է ավելի աղի ու խիտ և իջել ավելի մեծ խորություն։ Փոփոխությունը նկատվել է Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների ավազաններում։



Հետազոտության հեղինակները Մելբուռնի համալսարանի կայքում բացատրել են մեխանիզմը։ Ամռանը ծովային սառույցի հալոցքը քաղցրահամ ջուր է հասցնում Հարավային օվկիանոս՝ նվազեցնելով ջրի աղիությունը։ Երբ սառցածածկույթի մակերեսը կտրուկ փոքրացել է, նվազել է նաև հալոցքային ջրի սեզոնային հոսքը։



Անտարկտիկական միջանկյալ ջրերը սովորաբար գտնվում են մակերևույթից մոտ 700–1200 մետր խորության վրա։ Դրանք օվկիանոսի այն կառուցվածքի մասն են, որտեղ խտությունը խորության հետ արագ փոխվում է։ Այդ տարբերությունը սահմանափակում է ջրի ուղղաձիգ խառնումը և ջերմության փոխանցումը վերին շերտերից դեպի խորքեր։



Հեղինակների գնահատմամբ՝ այս կառուցվածքի փոփոխությունը կարող է փոխել օվկիանոսում ջերմության պահեստավորումն ու վերաբաշխումը։ Միջանկյալ ջրերը մասնակցում են նաև ածխածնի և թթվածնի տեղափոխմանը։ Դրանց հատկությունների կայուն փոփոխությունն այդ պատճառով կարևոր է ոչ միայն Անտարկտիկայի մերձակա ջրերի, այլև օվկիանոսային լայն շրջանառության համար։



Կլիմայական հետևանքների չափն ու ժամկետները դեռ հստակ չեն։ Հետազոտողները նշում են, որ տասնամյակների ընթացքում հնարավոր են տարածաշրջանային ծովի մակարդակի, մթնոլորտային շրջանառության և տեղումների փոփոխություններ։ Այդ ազդեցությունները գնահատելու համար անհրաժեշտ է կլիմայական մոդելներում ավելի ճշգրիտ ներկայացնել ծովային սառույցի և օվկիանոսի միջանկյալ շերտերի կապը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/antarctic-water-salinity</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>