<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%af%d5%ac%d5%ab%d5%b4%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 18:07:44 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21318</guid>

            <pubDate>Wed, 18 Nov 2026 04:00:47 +0000</pubDate>

            <title>ՆԱՍԱ-ի «Տերա» արբանյակը դեկտեմբերի 1-ին կդադարեցնի Երկրի դիտարկումները</title>

            <description><![CDATA[<p>ՆԱՍԱ-ն հայտարարել է, որ «Տերա» արբանյակը դեկտեմբերի 1-ից այլևս գիտական տվյալներ չի հավաքի։ Վեց տարվա համար նախատեսված սարքը Երկրի մակերևույթն ու մթնոլորտը դիտարկել է գրեթե 27 տարի։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/nasa-terra-1999.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[ՆԱՍԱ-ի «Տերա» արբանյակը դեկտեմբերի 1-ին կդադարեցնի Երկրի դիտարկումները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ՆԱՍԱ-ն նոյեմբերի 17-ին հայտնել է, որ արբանյակի համակարգերը մաշվում են, իսկ ուղեծիրը աստիճանաբար փոխվում է։ Գիտական չափումները դադարեցնելուց հետո թիմը մնացած վառելիքով կիջեցնի սարքի ուղեծիրը։ Բոլոր համակարգերի անջատումը նախատեսված է 2027 թվականի հունվարին։



«Տերան» արձակվել է 1999 թվականի դեկտեմբերի 18-ին։ Առաքելության սկզբում հինգ սարքերը նույն անցման ընթացքում չափումներ էին կատարում մթնոլորտում և Երկրի մակերևույթին։ Այդպես գիտնականները կարող էին, օրինակ, հրդեհների մասին տվյալները համադրել ծխի տարածման դիտարկումների հետ։



MODIS գործիքի տվյալներով հետազոտողները հետևել են հրդեհներին, սառցածածկի փոփոխություններին և բուսականությանը։ Մյուս գործիքներն ուսումնասիրում էին ամպերը, Երկրի ճառագայթային հաշվեկշիռը, օդում կախված մանր մասնիկներն ու մթնոլորտի աղտոտվածությունը։



Մինչև առաքելության ավարտի մասին հայտարարությունը թիմն արդեն սահմանափակել էր գիտական սարքերի աշխատանքը՝ էներգիա խնայելու համար։ Մթնոլորտն ուսումնասիրող MOPITT գործիքն անջատվել էր, իսկ ամպերն ու Երկրի մակերևույթը դիտարկող CERES և ASTER գործիքների մի մասը չէր աշխատում։



Արբանյակի չափումներն օգտագործվել են նաև գյուղատնտեսության, ջրային պաշարների կառավարման և բնական վտանգների գնահատման համար։ ՆԱՍԱ-ն նշում է, որ մշակված տվյալները հասանելի են գործակալության մի քանի տվյալների կենտրոններում։ Արխիվն անվճար կմնա նաև առաքելության ավարտից հետո։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/nasa-terra-mission-end</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20606</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 12:06:37 +0000</pubDate>

            <title>Արբանյակային քարտեզները ցույց են տվել 2026-ի և 1997-ի Էլ Նինյոների նմանությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի համեմատական քարտեզներում 2026 թվականի Էլ Նինյոն ջրի բաշխմամբ նման է 1997–1998 թվականների հզոր իրադարձությանը։ Երկու դեպքում էլ սովորականից բարձր և տաք ջուրը հասնում է Հարավային Ամերիկայի ափերին, սակայն այդ նմանությունը դեռ չի կանխորոշում ձմռան եղանակը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/el-nino-1997-2026.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Արբանյակային քարտեզները ցույց են տվել 2026-ի և 1997-ի Էլ Նինյոների նմանությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ի Earth Observatory-ն հոկտեմբերի 23-ին հրապարակել է Խաղաղ օվկիանոսի մակերևույթի բարձրության համեմատական քարտեզներ։ Դրանք ներկայացնում են 1997 թվականի հոկտեմբերի 13-ի և 2026 թվականի հոկտեմբերի 12-ի վիճակը՝ համապատասխանաբար TOPEX/Poseidon և Sentinel-6 Michael Freilich արբանյակների չափումներով։



Երկու պատկերներում էլ սովորականից բարձր ջրի գոտին ձգվում է հասարակածային Խաղաղ օվկիանոսի կենտրոնական և արևելյան մասերով մինչև Հարավային Ամերիկայի ափերը։ NASA-ի մասնագետ Ջոշ Ուիլիսի գնահատմամբ՝ այս տարվա իրադարձությունը 1997–1998 թվականների Էլ Նինյոյին նման է ջրի բաշխմամբ, թեև ավելի արագ է զարգացել։



Համեմատության երրորդ քարտեզը վերաբերում է 2015 թվականի հոկտեմբերի 12-ին՝ մեկ այլ շատ ուժեղ Էլ Նինյոյի ժամանակահատվածի։ Այդ դեպքում բարձր և տաք ջրի գոտին նույն չափով չէր հասնում Հարավային Ամերիկայի ափին։ Հետևաբար ուժեղ Էլ Նինյոները կարող են տարբեր լինել նաև իրենց տարածական կառուցվածքով։



Քարտեզները սովորական գունավոր լուսանկարներ չեն։ Կարմիրը ցույց է տալիս միջինից բարձր, կապույտը՝ ցածր, իսկ սպիտակը՝ միջինին մոտ ծովի մակարդակը։ Ջուրը տաքանալիս ընդարձակվում է, ուստի բարձրաչափական տվյալներն օգնում են հետևել օվկիանոսում ջերմության կուտակմանը։ Համեմատությունից հեռացվել են սեզոնային տատանումներն ու երկարաժամկետ միտումները։



NASA-ի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիան նշում է, որ 2026-ի Էլ Նինյոն արագ աճել է ամռանը։ Բարձրաչափական երկարատև շարքը հնարավորություն է տալիս ներկա իրադարձությունն անցյալի հետ համեմատել նույնատիպ չափումներով։ Սակայն երկարաժամկետ տաքացման ազդեցությունը տվյալներից հանելու կամ չհանելու ընտրությունը նույնպես կարևոր է իրադարձությունների ուժը գնահատելիս։



NOAA-ի կլիմայի կանխատեսման կենտրոնը հոկտեմբերի 8-ի ամփոփագրում գնահատել է, որ ուժեղ կամ շատ ուժեղ Էլ Նինյոյի պահպանման հավանականությունը մինչև 2027 թվականի հունվար–մարտը գերազանցում է 83 տոկոսը։ Սա կանխատեսման հավանականություն է։ Ուիլիսը ևս զգուշացնում է՝ 1997-ի հետ նմանությունը չի երաշխավորում նույն եղանակային հետևանքները, քանի որ մթնոլորտի արձագանքը փոփոխական է։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/el-nino-1997-2026</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20539</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 15:08:20 +0000</pubDate>

            <title>Խաղաղ օվկիանոսի մի հատվածը Էլ Նինյոյի ժամանակ ավելի կապույտ է դարձել</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի նոր քարտեզները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականի Էլ Նինյոյի ընթացքում Խաղաղ օվկիանոսի հասարակածային ջրերի որոշ հատվածներ ավելի կապույտ են դարձել։ Փոփոխությունը կապված է ֆիտոպլանկտոնի՝ ջրի վերին շերտում ապրող մանրադիտակային օրգանիզմների նվազման հետ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/el-nino-ocean-color-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Խաղաղ օվկիանոսի մի հատվածը Էլ Նինյոյի ժամանակ ավելի կապույտ է դարձել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հոկտեմբերի 15-ին NASA-ն նոր արբանյակային պատկերներով ներկայացրել է Էլ Նինյոյի զարգացումը։ Գործակալությունը համեմատել է 2025 և 2026 թվականների նույն ամիսների տվյալները՝ միաժամանակ հետևելով ջրի մակերևույթի ջերմաստիճանին, բարձրությանը և գույնին։

Օվկիանոսի գույնի փոփոխությունը գրանցում է PACE արբանյակը։ Սա 2024 թվականին դրա արձակումից հետո առաջին Էլ Նինյոն է։ Սարքը լույսը չափում է հարյուրավոր ալիքի երկարություններով, իսկ գիտնականներն այդ սպեկտրային տեղեկությունից հաշվարկում են ջրի տեսանելի գույնն ամփոփող ցուցանիշ։ Քարտեզը սովորական գունավոր լուսանկար չէ, այլ չափումների գիտական պատկերավորում։

NASA-ի գիտական պատկերավորման ստուդիայի հրապարակած համեմատության մեջ 2026 թվականի հասարակածային գոտու կանաչավուն հատվածը նեղանում է, և տարածվում են ավելի կապույտ երանգները։ Դրանք վկայում են ֆիտոպլանկտոնի ավելի փոքր քանակի մասին։ 2025-ի նույն ժամանակահատվածում, երբ թույլ Լա Նինյա էր, կանաչավուն գոտին ավելի կայուն էր։

Պատճառը միայն ջրի տաքացումը չէ։ Էլ Նինյոյի ընթացքում պասատային քամիները թուլանում են, և սննդանյութերով հարուստ խորքային ջրի բարձրացումը դեպի մակերևույթ նվազում է։ Ֆիտոպլանկտոնն ավելի քիչ սննդանյութ է ստանում։ Քանի որ այն ծովային սննդային ցանցի հիմքում է, դրա նվազումը կարող է ազդել նաև մյուս օրգանիզմների սննդի հասանելիության վրա։

Մյուս քարտեզները ցույց են տալիս ջերմության և ջրի վերաբաշխումը։ Sentinel-6 արբանյակների բարձրաչափական տվյալներով՝ դիտարկումների ընթացքում արևելյան Խաղաղ օվկիանոսի որոշ հատվածներում գրանցվել է սովորականից 30–40 սանտիմետր բարձր, իսկ Ինդոնեզիայի և հյուսիսային Ավստրալիայի մոտ՝ 15–20 սանտիմետր ցածր մակարդակ։ Սա տարածաշրջանային տատանում է, ոչ թե համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակի այդ չափով բարձրացում։

Էլ Նինյոն բնական կլիմայական տատանում է, որը սովորաբար կրկնվում է երկու-յոթ տարին մեկ։ Տաք ջրի շարժումը և քամիների փոփոխությունը փոխկապակցված են. օվկիանոսից մթնոլորտ անցնող ջերմությունն ու խոնավությունը կարող են փոխել տեղումների և եղանակի պատկերը նաև Խաղաղ օվկիանոսից հեռու։

NOAA-ի կլիմայի կանխատեսման կենտրոնը հոկտեմբերի 8-ի ամփոփագրում կանխատեսել է, որ ուժեղ կամ շատ ուժեղ Էլ Նինյոն, հավանաբար, կպահպանվի մինչև 2027 թվականի հունվար–մարտը։ Սակայն կոնկրետ վայրերի եղանակային հետևանքները երաշխավորված չեն, իսկ իրադարձության հնարավոր ռեկորդային ուժը դեռ կանխատեսման գնահատական է, ոչ ավարտված չափումների վերջնական արդյունք։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/el-nino-ocean-color</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20381</guid>

            <pubDate>Sun, 04 Oct 2026 19:46:18 +0000</pubDate>

            <title>Ինչո՞ւ են որոշ ինքնաթիռներ երկնքում հետք թողնում, իսկ մյուսները՝ ոչ, նույնիսկ մեծ բարձրության վրա</title>

            <description><![CDATA[<p>Մի ինքնաթիռի հետևում երկար սպիտակ գիծ է ձգվում, իսկ մյուսի հետևում երկինքը մնում է պարզ։ Այս տարբերությունը պայմանավորված է օդի վիճակով և շարժիչների աշխատանքով, ոչ թե ինքնին ապացուցում է «թունավոր նյութերի ցրում»։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/contrails-nasa-jim-ross.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինչո՞ւ են որոշ ինքնաթիռներ երկնքում հետք թողնում, իսկ մյուսները՝ ոչ, նույնիսկ մեծ բարձրության վրա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Խմբագրությանը փոխանցված տեսանյութում երևում են երկնքի սպիտակ շերտերը, իսկ դրանց ուղեկցող գրությունը մարդկանց թունավորելու մասին է։ Սակայն կադրերը չեն բացահայտում օդի քիմիական կազմը, ինքնաթիռների ճշգրիտ բարձրությունը կամ նկարահանման վայրի եղանակային պայմանները։ Տեսանելի գիծը և դրա մասին արված եզրակացությունը տարբեր բաներ են։



Քննարկվող տեսանյութը՝ տրամադրված խմբագրությանը։ Նկարահանման վայրն ու ամսաթիվը չեն հաստատվել / © տեսանյութի հեղինակ (անունը հայտնի չէ)



Այդ սպիտակ գծերը կոչվում են կոնդենսացիոն հետքեր։ ԱՄՆ Դաշնային ավիացիոն վարչությունը՝ FAA-ն, բացատրում է՝ վառելիքի այրման ժամանակ առաջանում է նաև ջրային գոլորշի։ Շարժիչից դուրս եկող տաք, խոնավ արտանետումը խառնվում է սառը օդին։ Հարմար պայմաններում գոլորշին խտանում է մանր մասնիկների շուրջ, իսկ կաթիլները սառչում են։ Տեսանելի շերտը հիմնականում սառցե բյուրեղներից կազմված ամպ է, ոչ թե անտեսանելի ջրային գոլորշին։



Միայն մեծ բարձրությունը բավարար չէ։ Կարևոր են հենց թռիչքի տեղում օդի ջերմաստիճանն ու խոնավությունը։ Գետնից կողք կողքի թվացող ինքնաթիռները կարող են տարբեր բարձրությունների վրա լինել։ Նույնիսկ նույն բարձրության օդը միատեսակ չէ․ մի հատվածը կարող է ավելի խոնավ լինել, մյուսը՝ ավելի չոր։ Ուստի «երկուսն էլ բարձր են թռչում» դիտարկումը դեռ չի նշանակում, որ երկուսն էլ նույն պայմաններում են։



NASA-ն նշում է, որ չոր օդում հետքը կարող է վերանալ վայրկյանների կամ րոպեների ընթացքում։ Սառցե բյուրեղները սուբլիմացվում են՝ անմիջապես վերածվելով գոլորշու։ Իսկ սառույցի նկատմամբ գերհագեցած օդում շրջակա ջրային գոլորշին ավելանում է բյուրեղներին, և հետքը պահպանվում ու աճում է։ Այն կարող է ժամերով մնալ, քամուց լայնանալ և նմանվել փետրավոր ամպերի։



Նույն պատճառով հետքը երբեմն ընդհատվում է, հետո նորից հայտնվում․ ինքնաթիռն անցնում է տարբեր ջերմաստիճանով ու խոնավությամբ օդային հատվածներով։ Դրա համար պարտադիր չէ որևէ սարք միացնել կամ անջատել։ Իսկ գծերի հատվելը բնականորեն հնարավոր է տարբեր ուղղություններով թռիչքների դեպքում․ քամին նաև տեղափոխում ու ձևափոխում է ավելի վաղ առաջացած հետքերը։



Նշանակություն ունեն նաև շարժիչի տեխնոլոգիան ու վառելիքի բաղադրությունը, որոնք ազդում են արտանետման և սառցե բյուրեղների առաջացման վրա։ Այսինքն՝ «հետք կա կամ չկա» տարբերությունը մեկ պատճառ չունի։ Իսկ հետքի բացակայությունը չի նշանակում, որ ինքնաթիռն ընդհանրապես արտանետումներ չունի․ դրանց մեծ մասը աչքով տեսանելի չէ։



ԱՄՆ Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալությունը՝ EPA-ն, տարբերակում է կոնդենսացիոն հետքերն ու իրական նպատակային ցրումը, օրինակ՝ գյուղատնտեսական աշխատանքները։ Սպիտակ գծի երկարությունը կամ պահպանվելը ինքնին թունավորման ապացույց չէ։ Այս կոնկրետ կադրերի հանգամանքները գնահատելու համար անհրաժեշտ են նկարահանման տեղն ու ժամը, թռիչքի տվյալները և վերին օդաշերտերի չափումները, որոնք տեսանյութը չի տալիս։



Սա չի նշանակում, թե ավիացիան բնապահպանական ազդեցություն չունի։ Շարժիչներն արտանետում են ածխաթթու գազ և այլ աղտոտիչներ, իսկ երկար պահպանվող հետքերն ազդում են Երկրի ջերմային հաշվեկշռի վրա։ Սակայն այդ ուսումնասիրվող ազդեցությունները մարդկանց միտումնավոր թունավորելու պնդման ապացույց չեն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/why-planes-leave-contrails</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>