<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%af%d6%80%d5%ab%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20467</guid>

            <pubDate>Sun, 11 Oct 2026 17:17:48 +0000</pubDate>

            <title>Մոտ 194 տարեկան Ջոնաթան կրիայի ԴՆԹ-ում երկարակեցության հուշումներ են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականներն ուսումնասիրել են Սուրբ Հեղինե կղզում ապրող Ջոնաթան հսկա կրիայի գենոմն ու գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումները։ Ըստ գնահատականների՝ 194 տարեկան կենդանու մոտ հայտնաբերված որոշ առանձնահատկություններ կարող են առնչվել նրա երկարակեցությանը, սակայն այդ կապը դեռ ապացուցված չէ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/jonathan-tortoise-kevstan.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մոտ 194 տարեկան Ջոնաթան կրիայի ԴՆԹ-ում երկարակեցության հուշումներ են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Kallel հիմնադրամի ղեկավարած միջազգային խումբը հետազոտության արդյունքները հրապարակել է Science Advances ամսագրում։ Հեղինակների թվում է նաև Քեմբրիջի համալսարանի հետազոտող Ջասթին Գերլախը։



Ջոնաթանը պատկանում է Ալդաբրայի հսկա կրիաների տեսակին՝ Aldabrachelys gigantea։ Նա Սեյշելյան կղզիներից Սուրբ Հեղինե է բերվել 1882 թվականին՝ արդեն հասուն տարիքում։ Ինչպես հայտնում է Քեմբրիջի համալսարանը, ենթադրվում է, որ կրիան ծնվել է մոտ 1832 թվականին։ Նրա տարիքը ճշգրիտ հայտնի չէ։



ԴՆԹ-ն առանձնացվել է բերանի խոռոչի բջիջներից և թքից։ Արյան նմուշառում չի թույլատրվել՝ առողջությանը սպառնացող վտանգից խուսափելու համար։ Համեմատության հիմք է ծառայել ավելի երիտասարդ՝ Թենք անունով կրիայի գենոմը։



Այլ հսկա կրիաների գենոմների հետ համեմատությունը Ջոնաթանի 287 գենում բացահայտել է միայն նրա մոտ հայտնաբերված տարբերակներ։ Այդ գեների մի մասը մասնակցում է ԴՆԹ-ի վնասվածքների վերականգնմանը, քրոմոսոմների ծայրերի պահպանմանը և նյութափոխանակությանը։



Ուսումնասիրվել է նաև ԴՆԹ-ի մեթիլացումը՝ գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումների բաշխումը։ Ջոնաթանի տվյալները համեմատվել են ևս չորս կրիաների տվյալների հետ՝ հինգ և 12 տարեկան կենդանիներից մինչև երկու տարեց առանձնյակներ։



Ջոնաթանի մեթիլացման պատկերն ընդհանուր առմամբ ավելի անկանոն է եղել։ Սակայն 272 գենի կարգավորող հատվածներում նշումների բաշխումը երիտասարդ կրիաների նման կայուն է մնացել։ Այդ գեների թվում կան միտոքոնդրիաների աշխատանքի և ՌՆԹ-ի մշակման հետ կապված գեներ։



Հեղինակների վարկածով՝ նման կայունությունը կարող է նպաստել այդ գեների աշխատանքի ճշգրտությանը։ Միտոքոնդրիաներում արդյունավետ էներգաարտադրությունն իր հերթին կարող է աջակցել բջջի վերականգնման մեխանիզմներին։ Սա առաջարկված բացատրություն է, ոչ թե փորձով հաստատված պատճառահետևանքային կապ։



Մեթիլացման համեմատությունն ընդգրկել է ընդամենը հինգ կրիա։ Նմուշների սահմանափակումները նաև թույլ չեն տվել ուղղակիորեն ստուգել գեների ակտիվության և մեթիլացման անկանոնության կապը։ Արդյունքները պետք է ստուգվեն ավելի շատ կենդանիների վրա։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/jonathan-tortoise-genome-longevity</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20136</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 12:50:03 +0000</pubDate>

            <title>Մասաչուսեթսի ափին հազվագյուտ երկգլխանի կրիա են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Մասաչուսեթսի Քեյփ Քոդ թերակղզում հայտնաբերվել է Malaclemys terrapin տեսակի երկգլխանի կրիայի հազվագյուտ ձագ։ Ընդամենը մոտ 5 գրամ կշռող կենդանու մոտ առկա է բիցեֆալիա՝ զարգացման անոմալիա, որի դեպքում ձևավորվում է երկու գլուխ։ Այժմ ձագը գտնվում է Cape Wildlife Center-ի մասնագետների հսկողության տակ, որոնք հետևում են նրա սնվելուն, աճին և շարժումներին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/two-headed-turtle-cape.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մասաչուսեթսի ափին հազվագյուտ երկգլխանի կրիա են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Փոքրիկ կրիային գտել են Մասաչուսեթս նահանգի Ուելֆլիթ բնակավայրում՝ պահպանվող բնադրավայրում։ Այն Mass Audubon Wellfleet Bay Wildlife Sanctuary-ի միջոցով տեղափոխել են Բարնսթեյբլում գործող Cape Wildlife Center, որտեղ կենդանուն ուսումնասիրում է անասնաբուժական թիմը։



Կրիան երկու հստակ ձևավորված գլուխ ունի։ Նման վիճակը կոչվում է բիցեֆալիա և զարգացման չափազանց հազվադեպ հանդիպող անոմալիա է։ Cape Wildlife Center-ը նախկինում ևս նման դեպքերի է առնչվել, սակայն մասնագետները շեշտում են, որ յուրաքանչյուր կենդանու անատոմիական կառուցվածքն ու հետագա զարգացումը կարող են զգալիորեն տարբերվել։



Կենտրոնի տվյալներով՝ կենդանու վիճակն այս պահին մտահոգիչ չի թվում։ New England Wildlife Centers-ի ղեկավար Զաք Մերցը CBS Boston-ին հայտնել է, որ ձագը բնական վարք է ցուցաբերում, իսկ մարմնի երկու կողմերի վիճակը լավ է գնահատվում։ Այնուամենայնիվ, մասնագետները դեռ չեն շտապում երկարաժամկետ կանխատեսումներ անել։



Հիմնական ուշադրությունը դարձվում է կերակրմանը, աճին, վարքին և շարժումների համակարգմանը։ Երկգլխանի կենդանիների դեպքում միայն արտաքին տեսքով հնարավոր չէ որոշել ներքին օրգանների կառուցվածքը կամ հասկանալ, թե երկու գլուխներն ինչպես են համակարգում մեկ օրգանիզմի շարժումները։ Այդ պատճառով ձագի կենսունակության մասին եզրակացություն անելու համար անհրաժեշտ է երկարատև դիտարկում։



Malaclemys terrapin-ը Հյուսիսային Ամերիկայի ծովափնյա աղի և աղաջրային ճահիճներին ու էստուարներին հարմարված կրիա է։ Մասաչուսեթսում այն հիմնականում հանդիպում է Քեյփ Քոդում, Բազարդս Բեյում և Թոնթոն գետի ստորին ավազանում։ Նահանգային օրենսդրությամբ տեսակը դասվում է վտանգվածների շարքին։



Ուելֆլիթը նաև այս տեսակի տարածման հյուսիսային սահմաններից մեկն է։ Այստեղ Mass Audubon-ը տասնամյակներ շարունակ հետևում է տեղական պոպուլյացիային և անհատական նշումներով գրանցում կրիաներին։ Տարածաշրջանում նրանց սպառնում են բնադրավայրերի կորուստը, ավտոմեքենաների երթևեկությունը, գիշատիչները և մարդու գործունեության հետևանքով ծովափնյա միջավայրի փոփոխությունները։



Առայժմ մասնագետների նպատակը կրիային հնարավորինս հանգիստ պայմաններում հետևելն է։ Այս դեպքը նրանց հնարավորություն կտա հասկանալու, թե ինչպես է զարգանում նման անոմալիայով կենդանին և որքանով են երկու գլուխները կարողանում համակարգված կառավարել մարմնի աշխատանքը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/turtles-two</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>