<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%b0%d5%a1%d5%a2%d5%ac/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 18:05:34 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20850</guid>

            <pubDate>Tue, 03 Nov 2026 05:13:55 +0000</pubDate>

            <title>37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մոտակա 37 գաճաճ գալակտիկաների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դրանցում մնացել է աստղերի գոյացրած թթվածնի ընդամենը 4–25 տոկոսը՝ միջինը մոտ 11 տոկոս։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ գերնոր աստղերի պայթյուններով պայմանավորված գազային արտահոսքերը այդ տարրի մեծ մասը դուրս են մղել գալակտիկաներից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/glow-ngc4449-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
GLOW ծրագրի արդյունքները նոյեմբերի 2-ին հրապարակվել են The Astrophysical Journal-ում։ Նույն օրը դրանց մասին հայտնել է NASA-ն։ Աշխատանքի նախնական տարբերակը arXiv-ում հասանելի էր օգոստոսից։



Քրիստեն ՄաքՔուինի ղեկավարած թիմն օգտագործել է «Հաբլի» արխիվային պատկերները՝ առանձին աստղերը տարբերակելու և գալակտիկաների աստղառաջացման պատմությունը վերականգնելու համար։ Դրանք համադրել են «Սփիթզերի» ինֆրակարմիր ու ռադիոաստղադիտակների տվյալների հետ՝ գնահատելով աստղերում, գազում և փոշում եղած թթվածինը։



Համեմատության մյուս կողմում հաշվարկն էր, թե աստղերը ժամանակի ընթացքում որքան թթվածին պետք է արտադրած լինեին։ Այդ տարրը հարմար է նման ուսումնասիրության համար․ դրա առաջացումը համեմատաբար լավ է հասկացված, իսկ գազում պարունակությունը հնարավոր է չափել սպեկտրային դիտարկումներով։ Այսպիսով կարելի է հետևել աստղերում գոյացած նյութի շրջանառությանը։



Ուսումնասիրված համակարգերում պահպանված թթվածնի մեծ մասը գազի մեջ է, իսկ աստղերում ու փոշում՝ շատ ավելի քիչ։ Մի շարք հիդրոդինամիկական մոդելներ նման փոքր գալակտիկաներում զգալիորեն ավելի մեծ քանակ էին կանխատեսում։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ գերնոր աստղերով սնուցվող գազային արտահոսքերը կարող են թթվածինն ավելի արդյունավետ հեռացնել, քան ենթադրում են այդ մոդելները։



Թիմը նաև միջավայրի հնարավոր ազդեցություն է նկատել։ Ավելի խիտ շրջապատում և մեծ գալակտիկայի հարևանությամբ գտնվող որոշ համակարգեր ավելի շատ թթվածին են պահպանել։ Դա կարող է կապված լինել նյութի վերադարձի կամ հարևաններից հարստացված գազի ներհոսքի հետ, սակայն հեղինակներն ընդգծում են, որ այս կապը դեռ լրացուցիչ ստուգման կարիք ունի։



Թթվածնի պակասը դեռ չի բացահայտում դրա վերջնական տեղը։ Մի մասը կարող է մնացած լինել գալակտիկան շրջապատող նոսր գազային հալոյում, իսկ մյուսը՝ հեռացած լինել միջգալակտիկական տարածություն։ Առկա չափումները բավարար չեն որոշելու՝ այս երկու տարբերակներից որն է բացատրում բացակայող թթվածնի մեծ մասը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/dwarf-galaxies-oxygen</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20583</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 17:10:31 +0000</pubDate>

            <title>«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն հրապարակել է «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակի պատկերը, որտեղ ավելի մոտ գալակտիկայի ձգողությունը խոշորացնում և աղավաղում է հեռավոր գալակտիկայի լույսը։ Դիտարկումը գրավիտացիոն ոսպնյակների ուսումնասիրության ծրագրի մաս է, որը նաև հիմք է նախապատրաստում «Ռոման» աստղադիտակի տվյալների վերլուծության համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/hubble-lens-roman-20261022.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Պատկերը NASA-ն հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին։ Կադրի մեծ պարուրաձև գալակտիկան անմիջապես գրավում է ուշադրությունը, սակայն գրավիտացիոն ոսպնյակը գտնվում է ներքևի աջ անկյունում։ Այն ներկայացված է նաև խոշորացված ներդիրում։



Ոսպնյակի կենտրոնում երևացող էլիպսաձև գալակտիկան մոտ 4,5 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է։ Նրա հետևում գտնվող գալակտիկան մոտ 8 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է և երևում է երկու պատկերով՝ մեծ աղեղով ու ավելի փոքր, շրջված աղեղով։



Գրավիտացիոն ոսպնյակավորման ժամանակ զանգվածեղ մարմինը կորացնում է տարածաժամանակը՝ փոխելով լույսի տարածման ուղին։ Ինչպես NASA-ն բացատրում է, դիտվող պատկերի աղավաղումն ու կրկնապատկումը կախված են առաջին պլանի մարմնի և հեռավոր աղբյուրի փոխդասավորությունից։



Այդ աղավաղումների չափումը թույլ է տալիս գնահատել ոսպնյակ ստեղծող գալակտիկայի զանգվածը։ Տեսանելի նյութը միշտ չէ, որ բավարար է դիտվող ազդեցությունը բացատրելու համար, և աստղագետներն այս մեթոդով ուսումնասիրում են նաև անտեսանելի՝ մութ նյութի բաշխումը։



«Հաբլը» մանրամասն պատկերում է առանձին թիրախներ, իսկ «Ռոմանի» լայն տեսադաշտը նախատեսված է երկնքի մեծ հատվածների դիտարկման համար։ NASA-ն երկու աստղադիտակների աշխատանքը ներկայացնում է որպես փոխլրացնող մոտեցում՝ ընդգրկուն որոնում և ընտրված օբյեկտների մանրամասն ուսումնասիրություն։



Գրավիտացիոն ոսպնյակների «Հաբլի» պատկերներով հետազոտողները համակարգչային մոդել են կառուցում՝ մութ նյութի առաջացրած աղավաղումները վերլուծելու համար։ Այն կօգնի աշխատել «Ռոմանի» ավելի մեծածավալ պատկերների հետ, իսկ «Հաբլը» հետագայում կարող է մանրամասն դիտարկել նոր թիրախները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/hubble-lens-roman</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20179</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 21:16:47 +0000</pubDate>

            <title>«Հաբլը» լուսանկարել է գալակտիկա, որի կենտրոնը պտտվում է սկավառակին ուղղահայաց</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն և ESA-ն ներկայացրել են NGC 4698 պարուրաձև գալակտիկայի նոր պատկերը։ Երկրից մոտ 55 միլիոն լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող այս համակարգի կենտրոնական աստղերն ու գազը պտտվում են հիմնական սկավառակի նկատմամբ ուղղահայաց հարթության մեջ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/ngc4698-hubble.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Հաբլը» լուսանկարել է գալակտիկա, որի կենտրոնը պտտվում է սկավառակին ուղղահայաց]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Սեպտեմբերի 18-ին NASA-ն հրապարակել է «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակի տվյալներով ստացված պատկերը։ NGC 4698-ը գտնվում է Կույս համաստեղության ուղղությամբ և պատկանում է Կույսի գալակտիկաների կույտին՝ ավելի քան հազար գալակտիկա միավորող համակարգին։



Պատկերում երևում են շագանակագույն փոշային գոտիներ և կապտավուն աստղերի փոքր խմբեր։ Պարուրաձև թևերը հատկապես նկատելի են սկավառակի արտաքին մասում, որտեղ օղակ հիշեցնող կառուցվածք են կազմում։ Դրանք չեն հասնում մինչև պայծառ կենտրոնը այնպես, ինչպես շատ այլ պարուրաձև գալակտիկաներում։



Կենտրոնի սպիտակավուն, ցրված փայլը հիմնականում տալիս են արտաքին սկավառակի կապույտ աստղերից ավելի հին և սառը աստղերը։ Դրանք կազմում են գալակտիկայի կենտրոնական աստղային խտացումը՝ բալջը։ Այն երկարաձգված է հիմնական սկավառակին ուղղահայաց ուղղությամբ, և այդ թույլ ելուստը նկատելի է նաև նոր պատկերում։



Գալակտիկայի անսովոր շարժումը հնարավոր բախման հետք է։ Ըստ ESA-ի՝ արտաքին աղբյուրից ներհոսած գազը կարող էր կենտրոնում այլ հարթությամբ պտտվող գազային ու աստղային սկավառակ ձևավորել։ Գալակտիկայի մի կողմից ձգվող ջրածնի կարճ «պոչն» էլ հնարավոր փոքր միաձուլման օգտին վկայություններից է, սակայն այս բացատրությունը վերջնականապես հաստատված չէ։



Նոր պատկերի տվյալները հավաքվել են Կույսի կույտի գալակտիկաներն ուսումնասիրող դիտարկումների ծրագրի շրջանակում։ Մոտակա այս համակարգերում հնարավոր է տարբերել առանձին աստղակույտեր ու միգամածություններ։ Այդ մանրամասները հետազոտողներին օգնում են հասկանալ, թե կույտի միջավայրն ինչպես է ազդում գալակտիկաների զարգացման և նոր աստղեր ձևավորելու կարողության վրա։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/hubble-ngc-4698-galaxy</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>