<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d6%80%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%af%d5%a5%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 17:09:03 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21397</guid>

            <pubDate>Fri, 20 Nov 2026 11:11:43 +0000</pubDate>

            <title>Մկան ուղեղի կապերը քարտեզագրել են նանոմետրային մանրամասնությամբ</title>

            <description><![CDATA[<p>Հարվարդի բժշկական դպրոցի և Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանի հետազոտողները արագացրել են էլեկտրոնային տոմոգրաֆիան՝ պահպանելով ուղեղի հյուսվածքի նուրբ կառուցվածքները։ Մկան ուղեղի նմուշում նրանք տեսել են նաև էլեկտրական սինապսներ, որոնք կապերի լայնածավալ քարտեզներում կարող են աննկատ մնալ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/brain-tomography-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մկան ուղեղի կապերը քարտեզագրել են նանոմետրային մանրամասնությամբ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մեթոդը հեղինակները նոյեմբերի 19-ին ներկայացրել են Nature Methods ամսագրում։ Նրանք ուսումնասիրել են մկան ուղեղիկի կեղևի հաջորդական կտրվածքներ՝ ստանալով 15 նանոմետրից նուրբ եռաչափ լուծաչափ։ Պատկերների մշակման համար կիրառվել է նաև մեքենայական ուսուցում։



Նեյրոնների և նրանց միջև կապերի քարտեզները կոչվում են կոնեկտոմներ։ Դրանք օգնում են պարզել, թե ինչպես են բջիջները միավորվում նյարդային ցանցերում։ Սակայն հյուսվածքի մեծ ծավալներ պատկերելիս որոշ մանրամասներ կորչում են, այդ թվում՝ բջիջներն անմիջականորեն կապող էլեկտրական սինապսները։



Էլեկտրոնային տոմոգրաֆիան նմուշը դիտում է տարբեր անկյուններից և պատկերներից վերակառուցում դրա եռաչափ կառուցվածքը։ Սովորաբար նույն հատվածի համար հարյուրավոր պատկերներ են պետք, ինչն աշխատանքը դանդաղեցնում է։ Նոր մոտեցումը սահմանափակում է նկարահանման անկյունների քանակը։



Հարվարդի բժշկական դպրոցը հայտնում է, որ խումբն օգտագործել է մոտ 50 անգամ ավելի քիչ պատկերներ և սովորականից շուրջ 20 անգամ ավելի հաստ կտրվածքներ։ Գիտական հոդվածում նկարագրված նմուշների հաստությունը գերազանցել է 500 նանոմետրը։



Հետազոտողները տեսել են էլեկտրական սինապսները և եռաչափ հյուսվածքային բլոկի ներսում հետևել նյարդաթելերին՝ մինչև այլ նեյրոնների հետ միացման կետերը։ Այսպիսով, նույն տվյալներում հնարավոր է եղել դիտարկել թե՛ կապերի ընթացքը, թե՛ դրանց մանր կառուցվածքը։



Պատկերներում երևացել են նաև փոքր ելուստներ նեյրոնների և հարևան գլիալ՝ օժանդակ բջիջների միջև։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ դրանք կարող են կապված լինել մեկ բջջի կողմից մյուսից նյութ վերցնելու հետ։ Այդ կառուցվածքների գործառույթը դեռ պարզաբանված չէ։



Փորձը վերաբերում է մկան ուղեղի հյուսվածքի նմուշին։ Ամբողջ կաթնասունի ուղեղն այս կերպ քարտեզագրելու համար, ըստ հետազոտողների, պետք է նաև ավտոմատացնել նմուշների մշակումը։ Դա խմբի երկարաժամկետ նպատակներից է։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/brain-connectome-tomography</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20796</guid>

            <pubDate>Sun, 01 Nov 2026 08:05:59 +0000</pubDate>

            <title>Կենդանի բջջում լիպիդային կաթիլների շարժմանը հետևել են 3D-ով</title>

            <description><![CDATA[<p>Տոկիոյի համալսարանի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը վայրկյանում ստանում է կենդանի բջջի 19,2 եռաչափ քիմիական պատկեր։ Առանց ներկանյութերի աշխատող համակարգով նրանք հետևել են բջջի ներսում լիպիդային կաթիլների շարժմանը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-mip-3d.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կենդանի բջջում լիպիդային կաթիլների շարժմանը հետևել են 3D-ով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մասատո Ֆուկուշիմայի և գործընկերների աշխատանքը հոկտեմբերի 30-ին հրապարակվել է Nature Communications-ում։ Համակարգը մեկ ամբողջական եռաչափ պատկերի համար ծախսում է 52 միլիվայրկյան՝ նախորդ միջին ինֆրակարմիր ֆոտոջերմային տոմոգրաֆիայի տարբերակներից գրեթե 400 անգամ արագ։ Համեմատությունը վերաբերում է հենց այս տեխնոլոգիային։



Ինչպես համալսարանը բացատրում է, միջին ինֆրակարմիր ճառագայթումն առաջացնում է մոլեկուլների քիմիական կապերի տատանումներ։ Կլանված էներգիան փոքր-ինչ տաքացնում է նմուշը և փոխում դրա բեկման ցուցիչը։ Տեսանելի լույսով չափելով այդ փոփոխությունը՝ հետազոտողները տեղեկություն են ստանում բջջի ներսի քիմիական կազմի մասին։



Արագությունն ավելացնելու համար թիմը կիրառել է հզոր իմպուլսային լազեր և լույսի տարածական մոդուլյատոր, որն արագ փոխում է լուսավորման անկյունը։ Բջիջը դիտարկվում է 11 ուղղությունից՝ ինֆրակարմիր ճառագայթման միացված և անջատված վիճակներում։ Չափումների տարբերություններից համակարգը վերականգնում է եռաչափ քիմիական պատկերը՝ առանց մի քանի հաջորդական նկարահանումների ազդանշանները միջինացնելու։



Մեթոդը փորձարկել են լաբորատորիայում աճեցված COS-7 բջիջների վրա։ Կենդանի բջիջներում լիպիդային կաթիլների տեղաշարժին հետևել են մոտ 3,6 վայրկյան։ Այս կառուցվածքները ծառայում են որպես ճարպերի պահեստներ և մասնակցում բջջի նյութափոխանակությանը։



Եռաչափ հետագծերը ցույց են տվել, որ կաթիլների շարժունակությունը բջջի տարբեր հատվածներում նույնը չէ։ Դրանց տեղաշարժը տարբերվել է նաև ըստ ուղղության։ Միայն հարթ պատկերը թույլ չէր տա ամբողջությամբ գնահատել խորությամբ տեղաշարժը և շարժման սահմանափակումները։



Առանձին փորձով ֆիքսված բջջում մոտ մեկ վայրկյանում գրանցել են տարբեր հաճախականություններով 20 եռաչափ պատկեր։ Ստացված սպեկտրները թույլ են տվել տարբերակել կորիզակի և լիպիդային կաթիլի քիմիական ազդանշանները։ Սա ցույց է տալիս, որ համակարգը կարող է համատեղել կառուցվածքի դիտարկումն ու տեղային քիմիական վերլուծությունը։



Առայժմ մեթոդը ցուցադրվել է առանձին բջիջների և բարակ նմուշների համար։ Հաստ հյուսվածքներում ջրի կողմից ինֆրակարմիր լույսի կլանումն ու տեսանելի լույսի ցրումը կսահմանափակեն դիտարկման խորությունը։ Հեղինակները հետագա կիրառությունների թվում դիտարկում են բջջային կաթիլների ձևավորման, միաձուլման և նյութափոխանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/live-cell-3d-chemical-imaging</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>