<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%b4%d5%a1%d6%84%d5%bd-%d5%ba%d5%ac%d5%a1%d5%b6%d5%af%d5%ab-%d5%ab%d5%b6%d5%bd%d5%bf%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%bf/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 08 Nov 2026 14:04:29 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20603</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 08:12:48 +0000</pubDate>

            <title>Երեք ուժով են բացատրել բակտերիաների «քիմիական զենքի» բազմազանությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները միջատասպան բակտերիաների արտադրած պեպտիդների ընտանիքում հայտնաբերել են 49 տարբեր միացություն։ Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այդ բազմազանությունը ձևավորում են բնական ընտրությունը, պատահական գենետիկական փոփոխությունները և գենի նման հատվածների փոխանակման ավելի մեծ հավանականությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/bacterial-peptides-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Երեք ուժով են բացատրել բակտերիաների «քիմիական զենքի» բազմազանությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գերմանիայի Մաքս Պլանկի ցամաքային մանրէաբանության ինստիտուտի և Մարբուրգի համալսարանի հետազոտողների աշխատանքը հոկտեմբերի 21-ին հրապարակվել է Nature Ecology &amp; Evolution ամսագրում։ Թիմն ուսումնասիրել է GameXPeptide կոչվող պեպտիդների ընտանիքը, որոնց օգնությամբ որոշ բակտերիաներ սպանում են միջատներին։



Այդ նյութերն արտադրում են Xenorhabdus և Photorhabdus ցեղերի բակտերիաները։ Դրանք բնակվում են կլոր որդերի՝ նեմատոդների օրգանիզմում և որդերի միջոցով ներթափանցում միջատների թրթուրների մեջ։ Պեպտիդները հավաքող խոշոր ֆերմենտներն աշխատում են արտադրական գծի պես․ առանձին մոդուլներ հերթով ավելացնում են ամինաթթուները։ Գենի հատվածների փոխանակումը կարող է փոխել այդ մոդուլներն ու վերջնական նյութի կառուցվածքը։



Գիտնականները համադրել են ֆերմենտների էվոլյուցիոն պատմության վերականգնումը և քիմիական վերլուծությունը։ Ընդհանուր առմամբ նրանք հայտնաբերել են 49 միացություն՝ ներառյալ կողմնակի արտադրանքները։ Դրանց շարքում կային նաև չորս և վեց ամինաթթվից կազմված տարբերակներ։ Հետևաբար այս թիվը չի նշանակում 49 պատրաստի դեղամիջոց կամ նույնքան նոր հակաբիոտիկ։



Թիմը վերականգնել է նաև այդ ֆերմենտների ենթադրյալ ընդհանուր նախնու գենը և ստուգել դրա արտադրանքը Escherichia coli բակտերիայում։ Այդ համեմատությունը ցույց է տվել, որ տարբեր էվոլյուցիոն ճյուղեր անկախ ճանապարհներով բազմիցս հասել են նույն կամ նման պեպտիդների։



Մաքս Պլանկի ընկերությունը հոկտեմբերի 22-ի հաղորդագրությունում բացատրում է, որ բազմազանության հիմքում երեք գործոնի համատեղ ազդեցությունն է։ Բնական ընտրությունը կարող է պահպանել միջատների դեմ ավելի արդյունավետ տարբերակները։ Գենետիկական դրեյֆը թույլ է տալիս ամրապնդվել նաև պատահական փոփոխություններին՝ առանց ակնհայտ առավելության։ Իսկ գենի հատվածների փոխանակումն ավելի հավանական է, երբ դրանք հաջորդականությամբ նման են․ դա սահմանափակում է նոր համակցությունների շրջանակը։



Լաբորատոր փորձերում ութ պեպտիդային տարբերակները միջատների չորս տեսակների վրա տարբեր արդյունավետություն են ցուցաբերել։ Միևնույն ժամանակ մի քանի տարբեր պեպտիդներ կարող էին նման ազդեցություն ունենալ նույն միջատի վրա։ Հեղինակները զգուշացնում են, որ այս սահմանափակ փորձերը չեն նշանակում, թե բնության մեջ յուրաքանչյուր նյութ միայն մեկ տեսակ է թիրախավորում։



Հետազոտողները ենթադրում են, որ նույն մոտեցումը կարող է օգնել այլ բնական միացությունների ընտանիքներում որոնել դեռ չնկարագրված կենսաակտիվ տարբերակներ։ Սակայն առայժմ ուսումնասիրվել է մեկ ֆերմենտային ընտանիքի պատմությունը․ արդյունքների ընդհանրացումը և հնարավոր դեղագործական կիրառությունը հետագա ստուգման կարիք ունեն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/bacterial-peptide-evolution</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20530</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 08:12:46 +0000</pubDate>

            <title>Լույսն ու ձայնը ուժեղ կապել են օպտիկական մանրաթելում՝ առանց ռեզոնատորի</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները սառեցված օպտիկական մանրաթելում լույսի և ձայնային տատանումների ուժեղ կապ են ստացել լույսի ընդամենը մեկ անցումով։ Արդյունքը կարող է հիմք դառնալ քվանտային ազդանշանների մշակման նոր համակարգերի համար, սակայն նման սարք այս փորձով դեռ չի ցուցադրվել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/brillouin-fiber-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Լույսն ու ձայնը ուժեղ կապել են օպտիկական մանրաթելում՝ առանց ռեզոնատորի]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Մաքս Պլանկի լույսի գիտության ինստիտուտի և Հանովերի Լայբնիցի համալսարանի հետազոտողները փորձի արդյունքները հոկտեմբերի 16-ին Nature Physics-ում հրապարակել են։ Բիրգիթ Շտիլլերի ղեկավարած թիմը ցույց է տվել, որ լույսի և մանրաթելի միջով տարածվող ձայնային ալիքների փոխազդեցության արագությունը կարող է գերազանցել համակարգում էներգիայի կորստի արագությունները՝ առանց օպտիկական կամ մեխանիկական ռեզոնատորի։

Այդ վիճակը ֆիզիկայում անվանում են ուժեղ կապ։ Երկու համակարգերն այնքան արագ են փոխանակում էներգիան, որ փոխանակումը հասցնում է տեղի ունենալ մինչև տատանումների համաժամանակության կորուստը։ Լույսի դեպքում խոսքը ֆոտոնների, իսկ ձայնային տատանումների դեպքում՝ ֆոնոններ կոչվող քվանտների փոխազդեցության մասին է։

Սովորաբար նման կապ ստանալու համար լույսը պահում են ռեզոնատորում, որտեղ այն բազմիցս շրջանառվում և փոխազդում է նյութի հետ։ Մանրաթելում պայմաններն այլ են․ լույսը անցնում է մեկ անգամ, ուստի նույն ուժեղ փոխազդեցությունն ապահովելը զգալիորեն ավելի դժվար է։

Փորձում օգտագործվել է հատուկ՝ բարձր ոչ գծայնությամբ օպտիկական մանրաթել, որը սառեցվել է մինչև մոտ 4 կելվին՝ Ցելսիուսի սանդղակով մոտ −269 աստիճան։ Այդ պայմաններում նվազում են ձայնային տատանումների կորուստները և ուժեղանում է Բրիլյուեն–Մանդելշտամի ցրումը՝ լույսի ու նյութի ակուստիկ ալիքների փոխազդեցությունը։ Համակարգն աշխատեցվել է 1550 նանոմետր ալիքի երկարությամբ լազերով։

Հետազոտողները ուժեղ կապը հայտնաբերել են ազդանշանի սպեկտրում։ Լազերի հզորությունն ավելացնելիս մեկ գագաթը բաժանվել է երկուսի, որոնց առավելագույն չափված հեռավորությունը կազմել է 26,7 մեգահերց։ Նոր չափման եղանակով նրանք նաև հետևել են երկու խառը՝ լուսաձայնային տատանումների հաճախականություններին․ դրանք հատվելու փոխարեն հեռացել են միմյանցից՝ ուժեղ կապին բնորոշ պատկերով։ Այս պատկերը համապատասխանել է տեսական հաշվարկներին։

Ձայնային ալիքները լույսից շատ ավելի դանդաղ են տարածվում, ուստի կարող են օգտագործվել ազդանշանները ժամանակավորապես պահելու կամ մշակելու համար։ Ինստիտուտը նշում է, որ նոր արդյունքը կարևոր քայլ է մանրաթելերն ապագայում ոչ միայն կապուղի, այլև քվանտային փոխազդեցությունների հարթակ դարձնելու ուղղությամբ։

Սակայն ուժեղ կապի գրանցումը դեռ չի նշանակում, որ թիմը փոխանցել կամ պահել է քվանտային տեղեկություն։ Հոդվածի հեղինակները քվանտային կոհերենտ փոխանակման ռեժիմին հասնելը դիտարկում են որպես հաջորդ քայլ․ դրա համար, ըստ իրենց գնահատման, անհրաժեշտ է մեծացնել լազերի հզորությունը կամ ավելի նվազեցնել կորուստները։ Փորձը հաստատել է ֆիզիկական սկզբունքի իրագործելիությունը, ոչ թե պատրաստի քվանտային հիշողության աշխատանքը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/fiber-light-sound</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>