<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%b6%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bf%d5%a5%d5%ad%d5%b6%d5%b8%d5%ac%d5%b8%d5%a3%d5%ab%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sat, 14 Nov 2026 15:08:49 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20861</guid>

            <pubDate>Tue, 03 Nov 2026 10:07:39 +0000</pubDate>

            <title>Ոսկու նանոմասնիկներից նոր կառուցվածքներ են հավաքել՝ ճկուն շղթաների օգնությամբ</title>

            <description><![CDATA[<p>Հետազոտողները ցույց են տվել, որ նանոմասնիկների մակերեսի ճկուն պոլիմերային շղթաները կարող են ինքնուրույն վերադասավորվել և սահմանափակել հարևան մասնիկների հետ կապերի թիվը։ Դա թույլ է տալիս ստանալ ավելի նոսր բյուրեղային կառուցվածքներ՝ առանց մասնիկների ձևը բարդացնելու։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/mit-nanoparticle-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ոսկու նանոմասնիկներից նոր կառուցվածքներ են հավաքել՝ ճկուն շղթաների օգնությամբ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) մասնակցությամբ խումբը նոյեմբերի 2-ին Nature Materials ամսագրում ներկայացրել է նանոմասնիկների ինքնակազմակերպման նոր մոտեցում։ Փորձերն ու համակարգչային մոդելավորումը ցույց են տվել, որ մասնիկների շուրջ ճկուն մոլեկուլային թաղանթը կարող է որոշել ստացվող բյուրեղային ցանցի կառուցվածքը։



Նանոմասնիկները սովորաբար ձգտում են խիտ դասավորվել՝ հնարավորինս շատ կապեր ստեղծելով հարևանների հետ։ Ավելի բաց կառուցվածքներ ստանալու համար հաճախ փոխում են մասնիկների ձևը կամ դրանց մակերեսին նախապես առանձնացնում կապվելու տեղամասեր։ Նոր աշխատանքում գիտնականները կառավարել են մակերեսին ամրացված շղթաների ճկունությունը։



Փորձերում օգտագործվել են ոսկու նանոմասնիկներ՝ պոլիէթիլենգլիկոլի շղթաներով։ Մի տեսակի շղթաների ծայրերը դրական լիցք ունեն, մյուսներինը՝ բացասական։ Հակադիր լիցքերը ձգում են միմյանց, իսկ ճկուն շղթաները կարող են թեքվել ու վերադասավորվել մասնիկների շփման հատվածներում։



Այդ վերադասավորումն ինքնին սահմանափակում է, թե քանի հարևան մասնիկի հետ կարող է կապվել յուրաքանչյուր մասնիկը։ Այսպիսով կապերի ուղղություններն ու թիվը պարտադիր չէ նախապես «գծել» մասնիկի մակերեսին․ դրանք կարող են ձևավորվել հավաքման ընթացքում՝ շղթաների հատկությունների շնորհիվ։



Ինչպես MIT-ը հայտնում է, խումբը փոխել է մասնիկների չափերն ու պոլիմերային շղթաների երկարությունը՝ կառավարելով դրանց միացման եղանակը։ Փորձերում կիրառված ոսկու միջուկների տրամագծերը մոտ 11–26 նանոմետր էին։ Ստացված կառուցվածքներն ուսումնասիրվել են էլեկտրոնային մանրադիտակներով և ռենտգենյան ցրման մեթոդներով։



Մոդելավորումն աջակցել է առաջարկված մեխանիզմին, սակայն կապերի թվի հաշվարկները փորձերի հետ ամբողջությամբ չեն համընկել։ Հեղինակները դա կապում են նաև մոդելի սահմանափակման հետ․ այն դիտարկում է երկու մասնիկի փոխազդեցությունը, մինչդեռ իրական ցանցում միաժամանակ մի քանի հարևաններ են մրցում նույն շղթաների հետ կապվելու համար։



Աշխատանքը նոր գործիք է առաջարկում նյութի կառուցվածքը նանոմակարդակում կառավարելու համար։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ ավելի նոսր ցանցերը կարող են օգտակար լինել լուսային տեխնոլոգիաներում և քիմիական կատալիզում։ Այս աշխատանքում, սակայն, ներկայացվել է մասնիկների հավաքման եղանակը․ նշված կիրառությունների արդյունավետությունը դեռ պետք է առանձին փորձարկվի։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/flexible-nanoparticle-lattices</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20771</guid>

            <pubDate>Sat, 31 Oct 2026 14:13:51 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոսները ստացել են մետաղի պես հոսանք հաղորդող ածխածնային նանոժապավեններ</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները ստացել են ածխածնային նանոժապավեն, որը մոտ 0,9 նանոմետր լայնության դեպքում ցուցաբերում է մետաղական հաղորդականություն։ Լաբորատոր չափումներում դրա հաղորդականությունը մոտեցել է մեկ հաղորդականության քվանտի՝ էլեկտրոնների գրեթե բալիստիկ փոխադրման նշաններով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/carbon-ribbons-complete.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոսները ստացել են մետաղի պես հոսանք հաղորդող ածխածնային նանոժապավեններ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Չինաստանի գիտության և տեխնոլոգիաների համալսարանի հետազոտողները գործընկերների հետ ածխածնի ատոմներից կառուցել են պենտահեպտիտային նանոժապավենների երկու տեսակ։ Արդյունքները Nature-ում հոկտեմբերի 28-ին հրապարակվել են, իսկ համալսարանը դրանց մանրամասները ներկայացրել է հոկտեմբերի 29-ին։



Նոր կառուցվածքները կազմված են ածխածնի հնգանդամ և յոթանդամ օղակներից՝ գրաֆենին բնորոշ վեցանդամ օղակների փոխարեն։ Երկու տարբերակում էլ տարրական կազմը նույնն է, սակայն ատոմների միացման ձևը փոխում է էլեկտրոնային հատկությունները․ CPHN 1-ը մետաղական հաղորդիչ է, իսկ CPHN 2-ը՝ նեղ արգելված գոտի ունեցող կիսահաղորդիչ։



Սինթեզի համար գիտնականներն արծաթի մակերևույթին շղթաներ են կազմել ութանդամ ածխածնային օղակներ պարունակող մոլեկուլներից։ Տաքացնելիս օղակները վերադասավորվել են՝ առաջացնելով իրար միացած հնգանդամ օղակներ։ Հետագա տաքացումը հարևան շղթաները միացրել է կողքերից՝ դրանց միջև ձևավորելով յոթանդամ օղակներ։



Հաղորդականությունը չափելու համար սկանավորող թունելային մանրադիտակի ասեղով բարձրացրել են նանոժապավենի մի ծայրը՝ հոսանքի ուղի ստեղծելով ասեղի և արծաթի մակերևույթի միջև։ Համալսարանի տվյալներով՝ ցածր ջերմաստիճանում և 10 միլիվոլտ լարման դեպքում CPHN 1-ի հաղորդականությունը հասել է հաղորդականության քվանտի մոտ 0,9-ին։ Բարձրացված հատվածի երկարությունը մոտ չորս նանոմետրի հասցնելիս այն գրեթե չի փոխվել։



Հաղորդականության քվանտը մեկ իդեալական էլեկտրոնային անցուղու հաղորդականության բնութագրական չափն է։ Դրան մոտ արդյունքը և չափված կարճ հատվածում հաղորդականության թույլ փոփոխությունը վկայում են, որ էլեկտրոնները քիչ են ցրվում։ Հեղինակներն այդ վարքն անվանում են գրեթե բալիստիկ փոխադրում։ Սա չի նշանակում զրոյական դիմադրություն կամ գերհաղորդականություն։



Մոտ 0,9 նանոմետր լայնությամբ մետաղական նանոժապավենը կարող է հիմք դառնալ ատոմային մասշտաբի հաղորդիչների հետազոտման համար։ Սակայն աշխատանքը դեռ չի ցուցադրում պատրաստի չիպ կամ արդյունաբերական հաղորդալար։ Հեղինակները շեշտում են, որ սարքերում նյութը կիրառելու համար սինթեզի հետագա կատարելագործում է անհրաժեշտ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/carbon-metal-nanoribbons</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20739</guid>

            <pubDate>Fri, 30 Oct 2026 09:08:26 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոսներն ալտերմագնիսից մագնիսական տեղեկություն են փոխանցել 300 նանոմետր հեռավորության վրա</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները նանոսարքի միջոցով կարդացել են ալտերմագնիսի ներքին մագնիսական վիճակը՝ այն վերածելով էլեկտրական ազդանշանի։ Փորձը ցույց է տվել, որ զրոյական ընդհանուր մագնիսացմամբ նյութից հնարավոր է ստանալ տեղեկություն կրող սպինային հոսանք։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-altermagnet-20261030.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոսներն ալտերմագնիսից մագնիսական տեղեկություն են փոխանցել 300 նանոմետր հեռավորության վրա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Իսպանիայի CIC nanoGUNE կենտրոնի և միջազգային գործընկերների հետազոտությունը հոկտեմբերի 28-ին հրապարակվել է Nature ամսագրում։ Թիմն ուսումնասիրել է մանգանից ու սիլիցիումից կազմված Mn₅Si₃ նյութի բարակ թաղանթը՝ այն ներառելով առանձին աղբյուր և ընդունիչ ունեցող նանոսարքի մեջ։


Սովորական մագնիսներում ատոմների մագնիսական մոմենտները հիմնականում ուղղված են նույն կողմը և գումարվելով ստեղծում են ընդհանուր մագնիսացում։ Ալտերմագնիսներում հակադիր մոմենտները փոխհատուցում են միմյանց։ Սակայն նյութի ներսում պահպանվող մագնիսական կարգավորվածությունն ազդում է էլեկտրոնների շարժման վրա, ուստի դրանում պահված տեղեկությունը կարելի է կարդալ էլեկտրական եղանակով։


Այստեղ կարևոր է էլեկտրոնի սպինը՝ նրա քվանտային հատկությունը, որի հետ կապված է մագնիսական մոմենտը։ Սպինտրոնիկան տեղեկությունը մշակելու և պահպանելու համար օգտագործում է այդ հատկությունը՝ էլեկտրոնի լիցքի հետ մեկտեղ։ Նոր փորձի նպատակն էր ցույց տալ, որ սպինային տեղեկությունը կարող է դուրս գալ փոխհատուցված մագնիսական նյութից և հասնել առանձին ընդունիչի։


Ինչպես CIC nanoGUNE-ն բացատրում է, աղբյուրն ու ընդունիչը բաժանված էին ընդամենը 300 նանոմետրով։ Mn₅Si₃-ի միջով անցկացված էլեկտրական հոսանքը առաջացրել է սպինային հոսանք, որը պղնձե հաղորդիչով տարածվել է դեպի ընդունիչը։ Այնտեղ հետազոտողները գրանցել են էլեկտրական ազդանշան։


Թիմն այնուհետև ուժեղ մագնիսական դաշտով փոխել է նյութի ներքին մագնիսական վիճակը։ Դրա հետ փոխվել է նաև ընդունիչում գրանցվող ազդանշանի նշանը։ Այս կապը ցույց է տալիս, որ ազդանշանը կապված է աղբյուրի մագնիսական կարգավորվածության հետ։ Արդյունքը դիտվել է էլեկտրական հոսանքի միացման երկու տարբեր սխեմաներում։


Փորձարարական տվյալները համեմատվել են համաչափության վերլուծության, էլեկտրոնային կառուցվածքի հաշվարկների և սպինային տեղափոխման մոդելի հետ։ Ըստ հեղինակների՝ արդյունքները համահունչ են Mn₅Si₃-ի ալտերմագնիսական կարգավորվածությանը։ Յուվյասկյուլյայի համալսարանը, որի ներկայացուցիչները մասնակցել են տեսական աշխատանքին, նշում է, որ այդ մոդելն օգնում է կապել չափված ազդանշանները տեղափոխման մեխանիզմների հետ։


Սա դեռ պատրաստի հիշողության սարք չէ։ Հետազոտողների հաջորդ խնդիրներն են մագնիսական վիճակը փոխել փոքր էներգիայով էլեկտրական իմպուլսներով և սարքն աշխատեցնել սենյակային ջերմաստիճանում։ Ավելի արագ ու խիտ հիշողության հնարավորությունը թիմը դիտարկում է որպես ապագա կիրառության ուղղություն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/altermagnet-spin-current</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20655</guid>

            <pubDate>Wed, 28 Oct 2026 04:11:04 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոսները պատկերել են լիցքերի դասավորությունը հելիումի կաթիլներում</title>

            <description><![CDATA[<p>Ոսկու նանոմասնիկները հետազոտողներին թույլ են տվել մանրադիտակով տեսնել գերհոսուն հելիումի կաթիլներում լիցքերի ստեղծած կառուցվածքները։ Փոքր համակարգերում դրանց դասավորությունը համապատասխանել է դեռ 1904 թվականին ձևակերպված Թոմսոնի խնդրի տեսական կանխատեսումներին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-thomson-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոսները պատկերել են լիցքերի դասավորությունը հելիումի կաթիլներում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ավստրիայի և Մեծ Բրիտանիայի հետազոտողները փորձով վերարտադրել են գնդի մակերևույթին համանուն լիցքերի էներգիապես առավել շահավետ դասավորությունները։ Աշխատանքը հոկտեմբերի 26-ին հրապարակվել է Physical Review Letters-ում։ Ինսբրուքի համալսարանը արդյունքների մասին հոկտեմբերի 27-ին հայտնել է իր հաղորդագրությունում։



Խնդիրը 1904 թվականին ձևակերպել էր Ջոզեֆ Ջոն Թոմսոնը. ինչպե՞ս են գնդի մակերևույթին դասավորվում իրար վանող հավասար լիցքերը, երբ համակարգի էներգիան նվազագույնն է։ Հարցը պարզ է հնչում, սակայն մասնիկների թվի աճին զուգահեռ հնարավոր դասավորությունները շատանում են, և լավագույն տարբերակը գտնելը դժվարանում է։ Ընդհանուր վերլուծական լուծում մինչ օրս չկա։



Փորձի համար թիմն օգտագործել է գերհոսուն հելիումի շատ սառը կաթիլներ՝ բացարձակ զրոյից ընդամենը մի քանի տասներորդ աստիճան բարձր ջերմաստիճանով։ Էլեկտրոնային փնջով կաթիլներում առաջացրել են դրական լիցքեր, որոնք տեղակայվում են մակերևույթի մոտ և կարող են ազատ վերադասավորվել՝ վանելով միմյանց։



Այնուհետև կաթիլներն անցկացրել են ոսկու գոլորշու միջով։ Լիցքային կենտրոնների շուրջ ձևավորվել են մոտ 700 ատոմից կազմված, մեկական դրական լիցք կրող ոսկու նանոմասնիկներ։ Կաթիլները նստեցրել են էլեկտրոնային մանրադիտակի ցանցի վրա. հելիումը գոլորշիացել է, իսկ ոսկու մասնիկները մնացել են՝ պահպանելով դասավորության երկչափ «դրոշմը»։



Գիտնականները վերլուծել են 25 առանձին դրոշմ, որոնցից յուրաքանչյուրում եղել է 5–36 լիցքավորված նանոմասնիկ։ Մանրադիտակային պատկերները համեմատել են նախկին հաշվարկներով ստացված եռաչափ դասավորությունների պրոյեկցիաների հետ։ Փոքր համակարգերում դիտված պատկերները լավ համապատասխանել են էներգիայի նվազագույնին վերագրվող տեսական կառուցվածքներին։



Ավելի մեծ կաթիլների դրոշմներում երևացել է տեղային վեցանկյուն կարգ՝ հնգակի համաչափությամբ արատներով։ Այդպիսի շեղումները բնորոշ են կոր մակերևույթին դասավորվող մասնիկներին։ Սակայն մեծ համակարգերի ճշգրիտ վերականգնումը դեռ դժվար է. բախման պահին մասնիկների մի մասը հեռանում կամ տեղաշարժվում է, իսկ պատկերները կարող են համընկնել։



Արդյունքը Թոմսոնի խնդրի բոլոր դեպքերի մաթեմատիկական ապացույցը չէ։ Նոր մեթոդը փորձարարական հարթակ է՝ գնդային մակերևույթների վրա լիցքերի դասավորությունն ուսումնասիրելու համար։ Ըստ հեղինակների՝ կաթիլների հարվածի արագությունը նվազեցնելը կարող է օգնել ավելի լավ պահպանել մեծ համակարգերի դասավորությունը և այն համեմատել հաշվարկների հետ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/thomson-helium-charges</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20599</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 05:10:50 +0000</pubDate>

            <title>Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները երկու ոսկե էլեկտրոդների միջև ամրացված պարուրաձև մոլեկուլում էլեկտրական հոսանքով ուղղորդված շարժում են առաջացրել։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս շարժման ուղղությունը փոխվել է, իսկ ավելի բարձր լարման դեպքում հոսանքի ուժը կտրուկ աճել է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/archimedes-molecule-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի և միջազգային գործընկերների թիմը մեկ մոլեկուլից շարժիչ է ստեղծել՝ օգտվելով Արքիմեդի պտուտակի սկզբունքից։ Nature ամսագիրը հոկտեմբերի 22-ին հրապարակել է գրախոսված աշխատանքի վաղ տարբերակը։ Փորձերը կատարվել են 4,2 կելվին ջերմաստիճանում՝ բացարձակ զրոյից ընդամենը մի քանի աստիճան բարձր։



Շարժիչի հիմքում հելիցեն կոչվող պարուրաձև օրգանական մոլեկուլ է, որը Կոպենհագենի համալսարանի քիմիկոսները պատրաստել են հատուկ այս հետազոտության համար։ Այն ծծմբի ատոմների միջոցով ամրացրել են ոսկե երկու էլեկտրոդների միջև։ Եթե դասական Արքիմեդի պտուտակը ջուր է տեղափոխում, ապա այս համակարգում մոլեկուլի միջով անցնող էլեկտրոնների հոսքն է պտտող ուժ ստեղծում։



Լարում կիրառելիս գիտնականները գրանցել են հոսանքի ուժի պարբերաբար կրկնվող, որոշակի հերթականությամբ թռիչքներ։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս փոխվել է նաև այդ հերթականությունը։ Հետազոտողները դա մեկնաբանում են որպես մոլեկուլի ուղղորդված պտույտի և դրա ուղղության փոփոխության նշան․ փորձի ընթացքում անմիջականորեն չափվել է էլեկտրական հոսանքը։



Որոշակի շեմից բարձր լարման դեպքում հոսանքը կտրուկ աճել է՝ որոշ չափումներում մինչև հարյուրապատիկ։ Վեյցմանի ինստիտուտը պարզաբանում է, որ հաշվարկային մոդելն այդ աճը կապում է քայլային շարժումից անընդհատ պտույտի անցման հետ։ Պտտվելիս մոլեկուլն անցնում է այնպիսի դիրքերով, որոնք ավելի լավ են հաղորդում էլեկտրոնները, բայց հանգստի վիճակում էներգետիկորեն անբարենպաստ են։



Էլեկտրոդների միջև հեռավորությունը փոխելով՝ հնարավոր է եղել ձգել կամ սեղմել մոլեկուլը և տեղաշարժել հոսանքի աճի շեմը։ Հեռավորությունը կարգավորվել է 0,1 նանոմետրից փոքր քայլերով։ Այսպիսով, համակարգի էլեկտրական վարքը կախված է եղել նաև պարույրի մեխանիկական ձևից։



Հեղինակները համեմատական փորձեր են կատարել նաև պարուրաձև կառուցվածք չունեցող անտրացենի ածանցյալով։ Այդ միացումներում հոսանքի նման կտրուկ աճ չի նկատվել։ Քվանտամեխանիկական հաշվարկների հետ համադրված՝ այս արդյունքն ամրապնդում է աճը հենց հելիցենի կառուցվածքի և շարժման հետ կապող բացատրությունը։



Ստեղծված համակարգը մոլեկուլային էլեկտրոնիկայի փորձարարական նախատիպ է։ Բարձր լարման տակ անընդհատ պտույտը ներկայացված է որպես չափումներին համապատասխանող մոդելային բացատրություն, իսկ սենյակային ջերմաստիճանում կայուն աշխատանք այս փորձերով չի ցուցադրվել։ Բացի այդ, մեծ հոսանքների դեպքում մոլեկուլային միացումները կարող են անդառնալիորեն փոխվել, ինչը դեռ պետք է հաշվի առնել բազմակի օգտագործման սարքեր մշակելիս։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/archimedes-molecule</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20589</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 08:12:46 +0000</pubDate>

            <title>Լույսի շրջանային բևեռացումը կառավարել են պարզ սիլիցիումային ցանցով</title>

            <description><![CDATA[<p>Սինգապուրի և Չինաստանի ֆիզիկոսները ցույց են տվել, որ էլեկտրոնների փնջի ու սիլիցիումային ցանցի փոխադարձ դիրքը փոխելով՝ կարելի է կառավարել առաջացող լույսի շրջանային բևեռացումը։ Փորձում բևեռացման աստիճանը հասել է 0,87-ի՝ առանց բարդ քիրալ կառուցվածք պատրաստելու։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/chiral-light-cover-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Լույսի շրջանային բևեռացումը կառավարել են պարզ սիլիցիումային ցանցով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արդյունքները հոկտեմբերի 22-ին հրապարակվել են Nature Communications ամսագրում։ Աշխատանքը ներկայացնող՝ հոկտեմբերի 23-ի հաղորդագրությունում Սինգապուրի տեխնոլոգիաների և դիզայնի համալսարանը՝ SUTD-ն, բացատրել է, որ արդյունքը ստացվել է վաղուց հայտնի Սմիթ–Պարսելի էֆեկտի միջոցով։



Այդ էֆեկտի դեպքում պարբերական ցանցի մոտով անցնող էլեկտրոնները ճառագայթում են լույս։ Հեղինակների եռաչափ հաշվարկները ցույց են տվել, որ փնջի տարբեր կողմերում առաջանում են հակառակ ուղղություններով շրջանային բևեռացված բաղադրիչներ։ Համաչափության հարթությունում դրանց ներդրումները փոխհատուցվում են, և լույսը հիմնականում գծային բևեռացում է ունենում։



Շրջանային բևեռացումը նշանակում է, որ լույսի էլեկտրական դաշտի վեկտորը տարածման ընթացքում պտտվում է։ Պտույտի երկու հնարավոր ուղղությունները պայմանականորեն անվանում են «աջ» և «ձախ»։ Դրանց հարաբերակցությունը փոխելու համար հետազոտողները խախտել են էլեկտրոնների փնջի և ցանցի փոխազդեցության համաչափությունը։



Փորձարկվել է երկու եղանակ՝ ցանցը փնջի նկատմամբ շրջելը և փունջը ցանցի կենտրոնից դեպի եզր տեղափոխելը։ Չափումներն իրականացվել են սկանավորող էլեկտրոնային մանրադիտակում՝ առանձին գրանցելով աջ ու ձախ շրջանային բևեռացված լույսի ուժգնությունը։



30 աստիճան շրջման դեպքում չափված բևեռացման աստիճանը հասել է 0,726-ի։ Ցանցի պարբերությունը 120-ից 100 նանոմետր նվազեցնելիս առավելագույն ցուցանիշը դարձել է 0,87։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ սա Սմիթ–Պարսելի ճառագայթման համար մինչ այժմ հաղորդված ամենաբարձր արժեքն է։



Այդ ցուցանիշը ճառագայթման էներգաարդյունավետությունը չէ. այն արտահայտում է հակառակ բևեռացումներով բաղադրիչների ուժգնությունների տարբերության հարաբերությունը դրանց գումարին։ Շրջման ուղղությունը հակադարձելիս փոխվել է նաև գերակշռող շրջանային բևեռացման ուղղությունը։



Մեթոդը կարող է օգտակար լինել կարգավորվող փոքրաչափ լուսային աղբյուրների և մասնիկների փնջերի ախտորոշման համար։ Ռենտգենյան տիրույթ տեղափոխելը դեռ հեռանկար է. դրա համար կպահանջվեն ավելի փոքր կառուցվածքներ կամ ավելի բարձր էներգիայով էլեկտրոններ։ Նյութերի սեփական լուսարձակումը նույնպես կարող է խանգարել օգտակար ազդանշանի չափմանը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/chiral-silicon-light</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>