<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%b6%d5%a5%d5%b5%d5%bf%d6%80%d5%b8%d5%b6%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b2%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 13:02:36 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21400</guid>

            <pubDate>Fri, 20 Nov 2026 13:02:34 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականները գաղտնագրության ալգորիթմով նոր պուլսար են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Միջազգային խումբը «Ֆերմի» տիեզերական աստղադիտակի 15 տարվա տվյալներում գտել է նախկինում չհայտնաբերված գամմա-պուլսար։ PSR J1622−7204 կոչվող նեյտրոնային աստղը վայրկյանում մոտ 261 պտույտ է կատարում, իսկ այն գտնելու համար կիրառվել են գաղտնագրության հետազոտություններից վերցված հաշվարկային գործիքներ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/pulsar-lattice-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականները գաղտնագրության ալգորիթմով նոր պուլսար են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արդյունքները նոյեմբերի 19-ին հրապարակվել են Physical Review Letters-ում։ Հետազոտությունն իրականացրել են Մաքս Պլանկի գրավիտացիոն ֆիզիկայի ինստիտուտի, Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի և Չալմերսի տեխնոլոգիական համալսարանի մասնագետները։



Պուլսարները արագ պտտվող նեյտրոնային աստղեր են, որոնց ճառագայթման փնջերը պարբերաբար ուղղվում են դեպի Երկիր։ Սակայն գամմա-տվյալներում դրանց ռիթմը դժվար է ճանաչել․ աստղադիտակը կարող է մեկ ֆոտոն գրանցել աստղի մոտ հարյուր միլիոն պտույտի ընթացքում։ Այդ սակավ ազդանշանները խառնվում են այլ աղբյուրների ճառագայթմանը։



Սովորական որոնումը պահանջում է փորձարկել աստղի դիրքի, պտտման հաճախության և դրա դանդաղման բազմաթիվ համակցություններ։ Նոր մոտեցումը խնդիրը վերածում է երկրաչափական ցանցում կարճ վեկտորներ գտնելու խնդրի։ Դրա համար օգտագործվող արդյունավետ ալգորիթմները մշակվել են նաև գաղտնագրության հետազոտություններում։



Վեյցմանի ինստիտուտը հայտնում է, որ առաջին հաջող որոնումը տևել է շուրջ 100 րոպե։ Խումբը կատարել է 20 փորձ՝ յուրաքանչյուրում օգտագործելով 80 ֆոտոնի փոքր-ինչ տարբեր հավաքածու։ Դրանցից մեկը տվել է ճիշտ լուծումը, սակայն հեղինակները նշում են, որ այդ անգամ իրենց բախտը բերել է։



Հոդվածում ավելի հուսալի՝ 95 տոկոս հաջողության հավանականությամբ որոնման համար գնահատվում է մոտ 10 պրոցեսորային ժամ։ Նախորդ մեթոդը նույն պուլսարը չէր գտել՝ ծախսելով մեկ պրոցեսորային միջուկի մոտ 600 տարվա աշխատանքին համարժեք ռեսուրս։ Խոսքը հաշվարկային ծախսի համեմատության մասին է, ոչ թե իրականում անցած հարյուրավոր տարիների։



Թեկնածուն գտնելուց հետո հետազոտողները նրա պարամետրերը ճշտել են 15 տարվա դիտարկումներից ընտրված 15 905 ֆոտոնի տվյալներով։ Պտտման պարբերությունը կազմել է մոտ 3,83 միլիվայրկյան։ Հայտնաբերված օբյեկտը մեկուսացված պուլսար է։



Հաջորդ նպատակը մեթոդը կրկնակի համակարգերի պուլսարների որոնմանը հարմարեցնելն է։ Այնտեղ պետք է հաշվի առնել նաև ուղեծրային շարժումը, որը փոխում է ազդանշանների ժամանման ժամանակները։ Թիմը նախատեսում է այդ ավելի ծանր հաշվարկներում ներգրավել Einstein@Home կամավորական հաշվողական ցանցը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/pulsar-lattice-discovery</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21042</guid>

            <pubDate>Tue, 10 Nov 2026 05:10:08 +0000</pubDate>

            <title>Հսկա աստղի կրկնվող բռնկումները կապել են նրա անտեսանելի ուղեկցի հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>AT 2016blu հսկա աստղը մոտավորապես 113 օրը մեկ կտրուկ պայծառանում է։ «Չանդրա» տիեզերական աստղադիտակի տվյալները հուշում են, որ բռնկումների պատճառը աստղից նյութ կլանող սև խոռոչը կամ նեյտրոնային աստղն է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/at2016blu-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հսկա աստղի կրկնվող բռնկումները կապել են նրա անտեսանելի ուղեկցի հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
«Չանդրան» 2026 թվականի մարտին առաջին անգամ AT 2016blu-ից ռենտգենյան ճառագայթում է գրանցել։ Հեռադիտակը աղբյուրը դիտել է հինգ անգամ՝ այն օրերին, երբ աստղը պայծառացել էր նաև տեսանելի լույսում։ Արդյունքների մասին NASA-ն հայտնել է նոյեմբերի 9-ին։



Աստղը գտնվում է NGC 4559 պարուրաձև գալակտիկայում։ 2012 թվականից մինչև 2026-ի հունիս աստղագետները գրանցել են դրա 27 բռնկում։ Դրանցից մի քանիսի ժամանակ աստղը գրեթե գերնորի պես պայծառ է եղել։ Սակայն գերնորի պայթյունով հնարավոր չէր բացատրել, թե ինչու էր նույն աղբյուրը կրկին ու կրկին պայծառանում։



Արխիվում ևս կային այդ հատվածի ռենտգենյան դիտարկումներ։ 2001 և 2002 թվականների տվյալներում՝ առաջին հայտնի բռնկումից մոտ մեկ տասնամյակ առաջ, աստղի դիրքում ռենտգենյան աղբյուր չէր երևում։ Հին տվյալներով սահմանված վերին շեմի համեմատ՝ մարտյան բռնկման ժամանակ աղբյուրն առնվազն 100 անգամ ավելի պայծառ էր ռենտգենյան տիրույթում։



Վիրջինիայի համալսարանի աստղագետ Մոժգան Աղախանլուի գլխավորած խումբը The Astrophysical Journal-ում առաջարկել է բռնկումները բացատրել ձգված ուղեծրով պտտվող երկու մարմինների փոխազդեցությամբ։ Երբ դրանք առավելագույնս մոտենում են իրար, խիտ ուղեկիցը գրավում է հսկա աստղի նյութի մի մասը։ Դեպի ուղեկիցը շարժվող նյութը տաքանում է և ռենտգենյան ճառագայթում արձակում։



Հեղինակների հաշվարկով՝ հսկա աստղի զանգվածն առնվազն 33 արեգակնային զանգված է։ Ուղեկցի բնույթը դեռ պարզված չէ. չափումները համատեղելի են թե՛ աստղային զանգվածի սև խոռոչի, թե՛ նեյտրոնային աստղի հետ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/chandra-at2016blu-outbursts</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20799</guid>

            <pubDate>Sun, 01 Nov 2026 09:16:12 +0000</pubDate>

            <title>LMC P3-ի մոտ հայտնաբերել են 26 լուսատարի երկարությամբ գազային հետք</title>

            <description><![CDATA[<p>ALMA ռադիոաստղադիտակով Մեծ Մագելանյան ամպում հայտնաբերել են տաքացած մոլեկուլային գազի նեղ հետք՝ կապված LMC P3 կրկնակի համակարգի հետ։ Այն կարող է լինել արագընթաց նյութի շիթի ազդեցության հետքը և բացատրել համակարգի ուժեղ գամմա-ճառագայթումը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-lmc-p3.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[LMC P3-ի մոտ հայտնաբերել են 26 լուսատարի երկարությամբ գազային հետք]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նագոյայի համալսարանը արդյունքները հոկտեմբերի 30-ին ներկայացրել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Յասուո Ֆուկուիի ղեկավարած խմբի աշխատանքը հրապարակվել է The Astrophysical Journal Letters-ում։ Դիտարկումներն իրականացվել են Չիլիում տեղակայված ALMA համակարգով։



LMC P3-ը գտնվում է DEM L241 գերնոր աստղի մնացորդում։ Համակարգը բաղկացած է զանգվածեղ աստղից և խիտ ուղեկից մարմնից, որը կարող է լինել սև խոռոչ կամ նեյտրոնային աստղ։ 2016 թվականին հայտնաբերված այս գամմա-ճառագայթող կրկնակի համակարգի էներգիայի աղբյուրը մինչ այժմ քննարկման առարկա էր։



Հետազոտողները չափել են ածխածնի մոնօքսիդի՝ CO-ի ճառագայթումը։ Տվյալներում երևացել է մոտ ութ պարսեկ՝ 26 լուսատարի երկարությամբ և մեկ պարսեկ՝ շուրջ երեք լուսատարի լայնությամբ ուղիղ, նեղ կառուցվածք։ Դրա ուղղությունը համընկնում է LMC P3-ի դիրքի հետ, ինչը հուշում է դրանց հնարավոր կապի մասին։



Գազի ջերմաստիճանը գնահատվել է մոտ 33–60 կելվին, մինչդեռ հարևան մոլեկուլային ամպինը մոտ 15 կելվին է։ Թեև երկու միջավայրերն էլ չափազանց սառն են, տարբերությունը կարևոր է․ հեղինակները չեն գտել ճառագայթման աղբյուր, որը կարող էր բացատրել հետքի այդ տաքացումը։



Խումբն առաջարկում է հետևյալ բացատրությունը․ ուղեկից մարմինը զանգվածեղ աստղից նյութ է կլանում, և նրա շուրջ կուտակման սկավառակ է ձևավորվում։ Այդ համակարգից արտանետվող արագ շիթը հարվածում է շրջակա միջաստղային գազին, սեղմում ու տաքացնում այն։ Դիտված մոլեկուլային հետքը կարող է լինել հենց այդ փոխազդեցության արդյունքը։



Հետազոտողների կարծիքով՝ LMC P3-ը կարող է լինել միկրոքվազար՝ աստղային զանգվածի մարմնի շուրջ գործող, քվազարին նման փոքր համակարգ։ Մինչ այդ դիտարկվում էր նաև պուլսարի մասնիկային քամու և զանգվածեղ աստղի քամու բախման սցենարը։ Նոր տվյալները լրացուցիչ փաստարկ են տալիս նյութի կլանմամբ սնուցվող շիթի օգտին։



Սակայն դիտարկումները դեռ միանշանակ չեն որոշում խիտ մարմնի բնույթը։ Սև խոռոչի տարբերակը հեղինակների մեկնաբանությունն է, ոչ վերջնական հաստատված եզրակացություն։ Նրանք առաջարկում են ենթամիլիմետրային դիտարկումներով նման գազային հետքեր որոնել նաև այլ համակարգերում՝ միկրոքվազարների թեկնածուներ հայտնաբերելու համար։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/lmc-p3-molecular-jet</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20188</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 21:34:34 +0000</pubDate>

            <title>XRISM-ը չափել է պուլսարին մոտեցող գազի արագությունը՝ վայրկյանում մոտ 150 կիլոմետր</title>

            <description><![CDATA[<p>XRISM տիեզերական աստղադիտարանի տվյալներով աստղագետները հայտնաբերել են դեպի GX 301-2 պուլսար հոսող գազի սպեկտրային նշանները։ Դրանցից գնահատված արագությունը մոտ 150 կմ/վ է՝ ժամում 540 հազար կիլոմետր։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/bp-crucis-concept.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[XRISM-ը չափել է պուլսարին մոտեցող գազի արագությունը՝ վայրկյանում մոտ 150 կիլոմետր]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Դիտարկվել է Երկրից մոտ 13 հազար լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող BP Crucis կրկնակի աստղային համակարգը։ Նրա Wray 977 կապույտ գերհսկան Արեգակից մոտ 40 անգամ զանգվածեղ է և մշտապես գազ է արտանետում՝ առաջացնելով աստղային քամի։ Այդ հոսքի մի մասը որսում է փոքր, բայց խիտ ուղեկիցը, հայտնել է NASA-ն։



Ուղեկիցը՝ GX 301-2-ը, նեյտրոնային աստղ է՝ պայթած աստղի խտացած մնացորդ։ Մոտ 20 կիլոմետր տրամագծով մարմնում այն պարունակում է Արեգակից ավելի մեծ զանգված։ Պտտվելիս նրա ռենտգենյան ճառագայթման փունջը պարբերաբար ուղղվում է դեպի Երկիր, ուստի այն դասվում է պուլսարների շարքին։



XRISM-ը համակարգին հետևել է 2025 թվականի փետրվարի 1-ին՝ շուրջ 16 ժամ։ Resolve սարքը գրանցել է երկաթի իոնների կլանման գծերի շեղումը դեպի ցածր էներգիաներ։ Այդ շեղումը և համակարգի երկրաչափությունը ցույց են տվել գազի շարժումը դեպի պուլսար։ Սա սպեկտրային չափում է, ոչ թե առանձին գազային մասնիկների տեսագրություն։



Resolve սարքի չափած սպեկտրը. կարմիր գծերը ցույց են տալիս երկաթի կլանման գծերի դիտված դիրքերը, կապույտ ընդհատ գծերը՝ լաբորատոր դիրքերը / © NASA’s Goddard Space Flight Center, JAXA/NASA, Rahin et al. 2026



Արդյունքները սեպտեմբերի 18-ին հրապարակվել են Science Advances ամսագրում։ Հեղինակները նկարագրում են նաև դիտարկման ընթացքում կլանման գծերի անցումը ճառագայթման գծերի։ Նրանց մեկնաբանությամբ՝ գազի հոսքը սկզբում հիմնականում ուղղված է դեպի նեյտրոնային աստղ, ապա դառնում է ավելի լայնական՝ հնարավոր սկավառակաձև կառուցվածքով։



Հետազոտողների մոդելում պուլսարը խիտ հոսանքի միջով անցնելիս կարող է ժամանակավորապես գազային սկավառակ ստեղծել, ապա կորցնել այն և կրկին ձևավորել։ Սկավառակի փոփոխության այս պատկերը տվյալների ֆիզիկական մեկնաբանությունն է։ Չափումներն այժմ հնարավորություն են տալիս ավելի խիստ ստուգել, թե ինչպես է աստղային քամուց նյութը հասնում խիտ ուղեկցին և սնուցում ռենտգենյան բռնկումները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/xrism-pulsar-stellar-wind-bp-crucis</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>