<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 15 Nov 2026 18:04:59 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20927</guid>

            <pubDate>Fri, 06 Nov 2026 12:04:44 +0000</pubDate>

            <title>Կռիվ դիտած մկներն ավելի արագ են հարձակվել անծանոթ հակառակորդի վրա</title>

            <description><![CDATA[<p>Փրինսթոնի համալսարանի փորձերում այլ արուների կռիվը դիտած արու մկներն ավելի արագ են հարձակվել անծանոթ հակառակորդի վրա, քան կռիվ չտեսած մկները։ Սակայն նրանց հարձակումների ընդհանուր տևողությունը չի ավելացել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-laboratory-mice-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կռիվ դիտած մկներն ավելի արագ են հարձակվել անծանոթ հակառակորդի վրա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Խորխե Իրավեդրա Գարսիայի և նրա գործընկերների աշխատանքը նոյեմբերի 4-ին հրապարակվել է Nature ամսագրում։ Հեղինակները համեմատել են, թե ինչպես են սեփական փորձն ու ուրիշների վարքին հետևելը փոխում մկների արձագանքը նոր բախման ժամանակ։



Հետազոտության հիմնական փորձում արու մկներին բաժանել են երեք խմբի։ Ութ օր շարունակ առաջին խմբի մկները բախվել են ավելի թույլ հակառակորդների, երկրորդ խմբինը թափանցիկ միջնապատի հետևից դիտել են այլ մկների կռիվը, իսկ երրորդ խմբինը կռիվ չեն տեսել։ Այնուհետև բոլոր խմբերի մկներին հանդիպեցրել են ավելի ուժեղ, անծանոթ հակառակորդի հետ։



Փրինսթոնի նյարդագիտության ինստիտուտը հայտնում է, որ կռիվ տեսած և կռվի փորձ ունեցող մկներն ավելի շուտ են անցել հարձակման և ավելի քիչ ժամանակ են անցկացրել հակառակորդին մեջքով շրջված։ Խմբերը չեն տարբերվել հարձակման վրա ծախսած ընդհանուր ժամանակով։ Փոխվել է նաև առանձին գործողությունների հաջորդականությունը․ դիտորդներն ավելի շատ են նմանվել կռվի փորձ ունեցող մկներին։



Օպտիկական մանրաթելերի միջոցով հետազոտողները գրանցել են գրգռող և արգելակող նյարդաբջիջների ակտիվությունը ուղեղի 12 փոխկապակցված շրջաններում։ Կռիվը դիտելիս մկների արգելակող բջիջների ակտիվության պատկերը նմանվել է կռվող մկների պատկերին։ Ավելի ուշ՝ նոր հակառակորդի հետ հանդիպելիս, դիտորդների նյարդային ակտիվության ընդհանուր պատկերն ավելի մոտ էր փորձառու խմբի պատկերին։



Ութ օրվա ընթացքում երկու խմբում էլ թուլացել է որոշ նյարդային շղթաների արգելակումը։ Երբ գիտնականները փորձարարական եղանակով ուժեղացրել են այդ արգելակումը, մկների վարքն ավելի է նմանվել կռիվ չտեսած խմբի վարքին։ Այս արդյունքը ցույց է տալիս, որ նյարդային շղթաների փոփոխությունը դեր է ունեցել նոր բախմանը տրված արձագանքում։



Փորձերն անցկացվել են արու լաբորատոր մկների հետ։ Դրանցից դեռ պարզ չէ՝ նույնպիսի փոփոխություններ լինո՞ւմ են էգ մկների կամ այլ տեսակների մոտ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/mice-observe-fights</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20698</guid>

            <pubDate>Thu, 29 Oct 2026 09:12:21 +0000</pubDate>

            <title>Գենետիկ խոշոր խախտումներով նեյրոնների բաժինը ծննդից հետո կտրուկ նվազում է</title>

            <description><![CDATA[<p>Մինչև ծնունդը մարդու գլխուղեղի կեղևի նեյրոնների զգալի մասը կարող է կրել ԴՆԹ-ի խոշոր փոփոխություններ, սակայն ծննդի շրջանում այդպիսի բջիջների բաժինը կտրուկ նվազում է։ Նոր հետազոտությունը հուշում է, որ զարգացող ուղեղը կարող է ընտրողաբար հեռացնել գենետիկ ծանր խախտումներով նեյրոնները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-neuron-cover-20261029.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գենետիկ խոշոր խախտումներով նեյրոնների բաժինը ծննդից հետո կտրուկ նվազում է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարվարդի բժշկական դպրոցի և Բոստոնի մանկական հիվանդանոցի հետազոտողները համեմատել են մարդու գլխուղեղի կեղևի առանձին նեյրոնների գենոմները՝ պտղային շրջանից մինչև ծերություն։ Հոկտեմբերի 28-ին Nature-ում հրապարակված աշխատանքը հիմնված է մահացած դոնորներից ստացված հյուսվածքային նմուշների վրա․ նույն մարդու ուղեղի փոփոխություններին ժամանակի ընթացքում չեն հետևել։



Թիմն ուսումնասիրել է 2357 նեյրոն՝ գենոմի ընթերցման երկու տարբեր եղանակով։ Դրանցից մեկով վերլուծվել է 16 անհատի 1526 բջիջ, մյուսով՝ 12 անհատի 831 բջիջ։ Երկու մոտեցումներն էլ ցույց են տվել նույն ընդհանուր պատկերը՝ ծննդից առաջ տարածված գենետիկ խոշոր փոփոխություններ և այդպիսի փոփոխություններ կրող բջիջների բաժնի զգալի նվազում հետագայում։



Խոսքը ԴՆԹ-ի հատվածների պատճենների թվի փոփոխությունների մասին է՝ CNV-ների։ Այդպիսի փոփոխության դեպքում գենոմի որոշ հատվածներ կրկնապատկվում կամ կորչում են։ Պտղային կեղևի նեյրոնների միջինում 25,9 տոկոսում հեղինակները հայտնաբերել են բազմաթիվ քրոմոսոմներ ընդգրկող խախտումներ, իսկ ծննդից հետո այդպիսի բջիջների բաժինը նվազել է ավելի քան չորս անգամ։



Հարվարդի բժշկական դպրոցը բացատրել է, որ արդյունքները կարող են մատնանշել ուղեղի զարգացման բնական «որակի հսկողություն»։ Շատ փոփոխություններով նեյրոններում խաթարված է եղել նաև սինապսների՝ բջիջների միջև կապերի ձևավորմանը մասնակցող գեների աշխատանքը։ Հեղինակների վարկածով՝ այդ բջիջները դժվարությամբ են կապեր ստեղծում և չեն գոյատևում մյուս նեյրոնների հետ մրցակցության մեջ։



Այս բացատրությունը դեռ ամբողջությամբ հաստատված մեխանիզմ չէ։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս տարբեր տարիքի նմուշների միջև տարբերությունն ու հնարավոր մոլեկուլային կապերը, բայց ուղղակիորեն չի դիտարկում յուրաքանչյուր գենետիկորեն փոփոխված նեյրոնի մահը։ Ավելի փոքր ծավալի փոփոխություններ ունեցող բջիջների բաժինը նվազել է ավելի դանդաղ՝ նաև հետծննդյան տարիներին։



Հետազոտողները ցանկանում են պարզել՝ արդյոք այդ ընտրության խանգարումները դեր ունեն աուտիզմի և նյարդային զարգացման այլ վիճակների դեպքում։ Ներկայիս աշխատանքը չի հաստատում դրանց առաջացման մեկ ընդհանուր պատճառ և դեռ չի առաջարկում ախտորոշման կամ բուժման նոր մեթոդ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/brain-neuron-genome-selection</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20525</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 05:11:07 +0000</pubDate>

            <title>Ուղեղի օրգանոիդներով համակարգը Բրայլի տառերը ճանաչել է 83% ճշտությամբ</title>

            <description><![CDATA[<p>Բրիստոլի համալսարանի հետազոտողները շոշափելիքի տվիչից ստացված տվյալները փոխանցել են մարդու ուղեղի լաբորատոր օրգանոիդներին և դրանց արձագանքներով տարբերակել Բրայլի 26 տառերը։ Երեք օրգանոիդի ազդանշանները համակցելիս համակարգի ճանաչման ճշտությունը հասել է 83 տոկոսի։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/organoid-braille-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուղեղի օրգանոիդներով համակարգը Բրայլի տառերը ճանաչել է 83% ճշտությամբ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Տյանյի Լյուն, Հեմա Ֆիլամորը և Բենջամին Ուորդ-Չերիեն արդյունքները հոկտեմբերի 16-ին հրապարակել են Frontiers in Artificial Intelligence ամսագրում։ Աշխատանքում փորձարկվել է էլեկտրոնային տվիչի, կենդանի նյարդային հյուսվածքի և մեքենայական ուսուցման ալգորիթմի համատեղ աշխատանքը։
Օրգանոիդները լաբորատորիայում աճեցված բջջային եռաչափ կառուցվածքներ են, որոնք վերարտադրում են ուղեղի որոշ առանձնահատկություններ։ Փորձում օգտագործված նմուշների տրամագիծը մեկ միլիմետրից փոքր էր, իսկ յուրաքանչյուրում կար մոտ 10 հազար նեյրոն՝ օժանդակ բջիջների հետ միասին։ Դրանք տեղադրված էին էլեկտրոդային հարթակի վրա, որը թույլ էր տալիս և՛ գրգռել հյուսվածքը, և՛ գրանցել դրա ակտիվությունը։
Ռոբոտային թևին ամրացված շոշափելիքի տվիչը սահեցրել են Բրայլի՝ եռաչափ տպված տառերի վրայով։ Անգլերեն այբուբենի 26 տառերի համար տարբեր սեղմման խորություններով հավաքվել է 1300 գրառում։ Տվիչի տվյալները վերածվել են էլեկտրական գրգռման հաջորդականությունների, որոնք յուրաքանչյուր օրգանոիդին են փոխանցվել ութ էլեկտրոդով։
Համակարգիչը տառերը որոշել է նեյրոնների էլեկտրական արձագանքներից՝ հենարանային վեկտորների մեթոդով։ Երբ մեկ օրգանոիդի փոխարեն միավորել են երեքի ելքային տվյալները, ճանաչումը զգալիորեն բարելավվել է։ Հյուսվածքն այսպիսով ծառայել է որպես տեղեկությունը փոխակերպող կենսաբանական միջանկյալ օղակ, իսկ վերջնական դասակարգումն իրականացրել է ալգորիթմը։
Մաքուր տվյալների դեպքում երեք օրգանոիդով համակարգը մոտ արդյունք է տվել առանց կենդանի հյուսվածքի աշխատող համեմատական տարբերակին՝ համապատասխանաբար 83 և 82 տոկոս։ Տարբերությունն ավելի նկատելի է դարձել արհեստական աղմուկի կամ տվյալների կորստի պայմաններում․ օրգանոիդներով համակարգը փորձարկված բոլոր աղավաղումների դեպքում ավելի բարձր ճշտություն է պահպանել։
Հեղինակների ենթադրությամբ՝ առանձին օրգանոիդների նյարդային կապերն ու ակտիվության վիճակները տարբեր են, ուստի նույն ազդակը կարող է առաջացնել մասամբ լրացնող պատասխաններ։ Այդ տարբերությունները կարող են օգնել համակցված համակարգին, բայց նաև դժվարացնում են կանխատեսելի ու ստանդարտացված սարքերի ստեղծումը։ Մեխանիզմը հաստատելու համար լրացուցիչ չափումներ են անհրաժեշտ։
Frontiers-ի պաշտոնական հաղորդագրությունում հետազոտողները ընդգծում են, որ փորձը չի ցույց տվել օրգանոիդների՝ ժամանակի ընթացքում սովորելու կամ երկարատև փոփոխությունների կարողությունը։ Այն հաստատել է միայն, որ տվիչի տեղեկությունը կարելի է կոդավորել, փոխանցել կենդանի նյարդային ցանցով և հետո վերծանել։
Հաջորդ քայլերից են մակերևույթների հյուսվածքի, եզրերի ու շփման այլ տեսակների փորձարկումները։ Գիտնականները նաև նախատեսում են հետադարձ կապով համակարգեր, որոնցում օրգանոիդի պատասխանը կազդի հաջորդ մուտքային ազդակների վրա։ Այդպիսի փորձերը թույլ կտան ստուգել՝ արդյոք կենդանի ցանցը կարող է հարմարվել փորձին։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/organoid-braille</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20421</guid>

            <pubDate>Mon, 05 Oct 2026 12:51:16 +0000</pubDate>

            <title>Բժշկության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է նեյրոնները լույսով կառավարելու մեթոդի համար</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիոլոգիայի և բժշկության 2026 թվականի Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է Պետեր Հեգեմանին, Գեորգ Նագելին և Կարլ Դայսերոթին՝ օպտոգենետիկայի համար։ Մեթոդը թույլ է տալիս լույսով կառավարել նյարդային բջիջների ակտիվությունը և ուսումնասիրել ուղեղի աշխատանքը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-nobel-20261005.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բժշկության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է նեյրոնները լույսով կառավարելու մեթոդի համար]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կարոլինսկայի ինստիտուտը հոկտեմբերի 5-ին հայտնել է, որ դափնեկիրների աշխատանքները նոր հնարավորություններ են բացել հիշողության, զգացմունքների և վարքի հիմքում ընկած նյարդային շղթաները հետազոտելու համար։



Հեգեմանն ու Նագելը միաբջիջ ջրիմուռում հայտնաբերել են լուսազգայուն սպիտակուց՝ կանալռոդոպսին։ Կապույտ լույսի ազդեցությամբ դրանում բացվում է անցուղի, որով բջիջ են ներթափանցում լիցքավորված իոններ։



Դայսերոթը այդ սպիտակուցի գենը ներմուծել է առնետի նյարդային բջիջների մեջ։ Բջիջները կապույտ լույսով լուսավորելով՝ նա կարողացել է նյարդային ազդակ առաջացնել։ Արդյունքը հրապարակվել է 2005 թվականին։



Երկու տարի անց մեթոդն աշխատել է նաև կենդանի մկների ուղեղում։ Հետազոտողները հնարավորություն են ստացել փոխել ընտրված նեյրոնների ակտիվությունը և հետևել, թե դրանից ինչպես են փոխվում օրգանիզմի արձագանքները։



Այս մոտեցումն օգնում է ստուգել նյարդային շղթաների և վարքի պատճառահետևանքային կապերը։ Օպտոգենետիկան կլինիկական հետազոտություններում փորձարկվում է նաև տեսողությունը վերականգնելու համար։

]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/nobel-medicine-2026-optogenetics</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>