<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ba%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 21 Sep 2026 11:07:00 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20328</guid>

            <pubDate>Mon, 21 Sep 2026 10:21:29 +0000</pubDate>

            <title>Սեպտեմբերի 21. ինչպես Հայաստանը 35 տարի առաջ ընտրեց անկախությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Այսօր մենք նշում ենք մեր Հայրենիքի պատմության կարևորագույն օրերից մեկը՝ Հայաստանի Անկախության օրը։ 35 տարի առաջ՝ 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, Հայաստանի քաղաքացիները հանրաքվեով պատասխանեցին մի հարցի, որը որոշելու էր երկրի ապագան՝ արդյո՞ք Հայաստանը պետք է լինի անկախ ժողովրդավարական պետություն՝ ԽՍՀՄ կազմից դուրս։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/pBMLCXsKdhObZmM3_EUMLTkZWVrHk2pm9FNSfAKYv41X95ulDXYnSjcekWovIhevlG2bOhOty87eN9cWzvDlIIevWiCqVAO1Ksr_VHfRobVs8XrSk7SECuRM13c4brpwNg48JN3i6mcPuMmKe8HdibHX-V4Qto2Uix7FB3RFMY4muCAorOgqjurgMPOqh_6H-scaled.jpeg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սեպտեմբերի 21. ինչպես Հայաստանը 35 տարի առաջ ընտրեց անկախությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Սակայն անկախությունը մեկ օրվա ընթացքում չծնվեց։ Սեպտեմբերի 21-ը ճանապարհի վճռորոշ հանգրվանն էր, որը սկսվել էր ավելի վաղ և շարունակվեց նաև հանրաքվեից հետո։ Իսկ հասկանալու համար, թե ինչու ենք Անկախության օրը նշում հենց այսօր, պետք է տարբերակել երեք կարևոր ամսաթիվ՝ 1990 թվականի օգոստոսի 23-ը, 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ը և սեպտեմբերի 23-ը։



Ինչու հենց սեպտեմբերի 21-ը



Առաջին հայացքից կարող է տարօրինակ թվալ. եթե Հայաստանի անկախության մասին հռչակագիրն ընդունվել է 1990 թվականի օգոստոսի 23-ին, իսկ Գերագույն խորհուրդը Հայաստանը անկախ պետություն է հռչակել 1991 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, ապա ինչո՞ւ ենք Անկախության օրը նշում սեպտեմբերի 21-ին։



Պատասխանը հենց այդ օրվա իրադարձության մեջ է։



1990 թվականի օգոստոսի 23-ին Հայաստանի Գերագույն խորհուրդն ընդունեց «Հայաստանի անկախության մասին» հռչակագիրը։ Սակայն փաստաթուղթը չէր հայտարարում, որ անկախացման ամբողջ գործընթացն արդեն ավարտված է։ Հռչակագրի հենց առաջին ձևակերպումներից մեկը հայտարարում էր անկախ պետականության հաստատման գործընթացի սկիզբը։



1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին արդեն ժողովուրդն ինքը հանրաքվեով արտահայտեց իր կամքը։ 



Իսկ սեպտեմբերի 23-ին Գերագույն խորհուրդը, հիմք ընդունելով հանրաքվեի արդյունքները, Հայաստանի Հանրապետությունը հռչակեց անկախ պետություն։



Այս երեք ամսաթվերից պետական տոնի հիմքում դրվեց հենց սեպտեմբերի 21-ը՝ օրը, երբ անկախության հարցի վերաբերյալ որոշումն ընդունվեց համաժողովրդական քվեարկությամբ։



Դա պատահական մեկնաբանություն չէ։ Արդեն 1991 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Գերագույն խորհուրդը հատուկ որոշմամբ սեպտեմբերի 21-ը հայտարարեց տոնական և ոչ աշխատանքային օր՝ շեշտելով հանրաքվեի արդյունքների «բացառիկ նշանակությունը» հայկական պետականության հաստատման համար։ Այսօր ևս Հայաստանի օրենսդրությամբ Անկախության տոնը նշվում է սեպտեմբերի 21-ին և ոչ աշխատանքային օր է։



Անկախության ճանապարհը սկսվել էր ավելի վաղ



1991 թվականի սեպտեմբերը հնարավոր չէ հասկանալ առանց նախորդ տարիների իրադարձությունների։



1980-ականների վերջում Խորհրդային Միությունում խորացող քաղաքական փոփոխություններին զուգահեռ Հայաստանում ձևավորվեց զանգվածային ազգային շարժում։ Երկիրը միաժամանակ ապրում էր 1988 թվականի Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժի ծանր հետևանքները, իսկ ԽՍՀՄ-ում արդեն ակնհայտ էին համակարգային քաղաքական և տնտեսական ճգնաժամի նշանները։



1990 թվականի մայիսի 20-ին և հունիսի 3-ին Հայաստանում անցկացվեցին Գերագույն խորհրդի ընտրությունները։ 260 պատգամավորից կազմված նոր խորհրդարանը սկսեց աշխատել հուլիսի 20-ին։ Այդ պահին Հայաստանը դեռ Խորհրդային Միության հանրապետություն էր, բայց երկրի քաղաքական համակարգն արդեն արագորեն փոխվում էր։



Օգոստոսի 23-ին Գերագույն խորհուրդն ընդունեց անկախության հռչակագիրը։



Հաջորդ իսկ օրը՝ 1990 թվականի օգոստոսի 24-ին, ընդունվեց ևս մեկ կարևոր օրենք. «Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն» անվանումը փոխարինվեց «Հայաստանի Հանրապետություն», կրճատ՝ Հայաստան անվանմամբ։



Սա դեռ վերջնական անկախացում չէր, բայց պետականության նոր համակարգի կառուցումն արդեն սկսվել էր։



Ինչ էր փոխում 1990 թվականի հռչակագիրը



«Հայաստանի անկախության մասին» հռչակագիրը պարզապես խորհրդանշական հայտարարություն չէր։ Այն տասներկու կետից բաղկացած փաստաթուղթ էր, որը սահմանում էր այն պետության հիմնական սկզբունքները, որը Հայաստանը ցանկանում էր կառուցել։



Հռչակագիրը Հայաստանը սահմանում էր որպես ինքնիշխան պետություն և արձանագրում, որ երկրի ամբողջ տարածքում գործում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունն ու օրենքները։



Այն նախատեսում էր Հայաստանի քաղաքացիություն, սեփական զինված ուժերի և անվտանգության մարմինների ստեղծում, ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն վարելու հնարավորություն, սեփական տնտեսական, ֆինանսական, հարկային և մաքսային համակարգերի ձևավորում։



Հայաստանի անկախության հանրաքվեի քվեաթերթիկների հաշվարկ, 1991 թ. / © Armenian Museum of Photo and Video Materials, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons



Փաստաթուղթն ամրագրում էր նաև խոսքի, մամուլի և խղճի ազատությունը, օրենսդիր, գործադիր ու դատական իշխանությունների տարանջատումը, բազմակուսակցությունը և հայերենի՝ որպես պետական լեզվի գործառույթը։



Եվ մի կարևոր պատմական կապ. հռչակագիրը բաց տեքստով հղում էր անում 1918 թվականի մայիսի 28-ին ստեղծված Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական ավանդույթներին։ Այսպիսով՝ նոր պետականությունը ներկայացվում էր ոչ թե որպես պատմական զրոյից սկսվող նախագիծ, այլ որպես ավելի վաղ հայկական անկախ պետականության ավանդույթի շարունակություն։



Մեկ հարց՝ ամբողջ երկրի ապագայի մասին



1991 թվականի մարտի 1-ին Գերագույն խորհուրդը որոշեց անկախության հարցը դնել համաժողովրդական հանրաքվեի։ Քվեարկության օրը նշանակվեց 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ը։



Քաղաքացիներին տրված հարցը հնարավորինս ուղիղ էր. «Համաձա՞յն եք, որ Հայաստանի Հանրապետությունը լինի անկախ ժողովրդավարական պետություն ԽՍՀՄ կազմից դուրս»։



Այո կամ ոչ։



Այդ մեկ պատասխանից կախված էր երկրի պետական կարգավիճակը։



Այստեղ կարևոր է նաև ժամանակային համատեքստը։ 1991 թվականի ընթացքում Խորհրդային Միության ճգնաժամը հասել էր վճռական փուլին։ Մի շարք խորհրդային հանրապետություններ արդեն շարժվում էին անկախացման ճանապարհով, իսկ օգոստոսին Մոսկվայում տեղի ունեցած հեղաշրջման անհաջող փորձից հետո ԽՍՀՄ-ի պահպանման հեռանկարներն ավելի անորոշ դարձան։



Հայաստանի դեպքում, սակայն, հանրաքվեի օրը որոշվել էր դեռ մարտին՝ ամիսներ առաջ։



1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ը



Այդ օրը Հայաստանում բացվեցին հանրաքվեի ընտրատեղամասերը։ Պաշտոնական փաստաթղթերի համաձայն՝ քվեարկությանը հետևում էին 117 դիտորդներ՝ հրավիրված 25 երկրներից։



Մասնակցությունը չափազանց բարձր էր. հանրաքվեին մասնակցեց քվեարկելու իրավունք ունեցող քաղաքացիների 95,05 տոկոսը։ Քվեարկելու իրավունք ունեցող բոլոր քաղաքացիների 94,39 տոկոսը անկախության հարցին պատասխանեց՝ «Այո»։



Այս թվերի տարբերությունը երբեմն շփոթություն է առաջացնում։ 95,05 տոկոսը հանրաքվեի մասնակցության ցուցանիշն է, իսկ 94,39 տոկոսը՝ «Այո» պատասխանածների բաժինը բոլոր ընտրելու իրավունք ունեցողների ընդհանուր թվից, ոչ միայն ընտրատեղամաս եկած մարդկանցից։



Այլ կերպ ասած՝ անկախությանը կողմ արտահայտվեց ոչ միայն քվեարկությանը մասնակցողների ճնշող մեծամասնությունը, այլև երկրի ընտրելու իրավունք ունեցող ամբողջ բնակչության ավելի քան ինը տասներորդը։



Հենց այդ պատճառով սեպտեմբերի 21-ը դարձավ անկախության պատմության առանցքային օրը. պետականության հարցը լուծվում էր ոչ միայն խորհրդարանի որոշմամբ, այլև քաղաքացիների անմիջական քվեով։



Երկու օր անց՝ անկախ պետություն



Հանրաքվեից երկու օր հետո՝ 1991 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհուրդը պաշտոնապես արձանագրեց ժողովրդի արտահայտած կամքը։



Հանրաքվեի արդյունքների հիման վրա Հայաստանի Հանրապետությունը հռչակվեց անկախ պետություն։



Այս պատճառով երբեմն Հայաստանի անկախության պատմության մեջ հանդիպում են երկու սեպտեմբերյան ամսաթվեր։




Սեպտեմբերի 21-ը ժողովրդի որոշման օրն է։



Սեպտեմբերի 23-ը՝ այդ որոշման հիման վրա անկախ պետության հռչակման օրը։




Իսկ դրանից մեկ օր անց՝ սեպտեմբերի 24-ին, Գերագույն խորհուրդը որոշեց, որ հետայսու հենց սեպտեմբերի 21-ը պետք է լինի տոնական և ոչ աշխատանքային օր։



Այս հաջորդականությունը լավագույնս բացատրում է, թե ինչու ենք Հայաստանի Անկախության օրը նշում հենց այսօր։



1918-ից մինչև 1991. վերականգնված պետականության շարունակությունը



Ժամանակակից Հայաստանի անկախության պատմությունը չի սկսվում միայն Խորհրդային Միության փլուզումից։



1918 թվականի մայիսի 28-ին ստեղծվեց Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը՝ դարերի ընդմիջումից հետո վերականգնելով հայկական անկախ պետականությունը։ Այն գոյություն ունեցավ մինչև 1920 թվականը, որից հետո Հայաստանը խորհրդայնացվեց, իսկ ավելի ուշ դարձավ Խորհրդային Միության մաս։



Ուստի 1990 թվականի անկախության հռչակագրի հեղինակները հատուկ ընդգծեցին Առաջին Հանրապետության հետ կապը։



1991-ին ստեղծվող Հայաստանը ժառանգում էր ոչ միայն անունը։ Ժամանակակից հանրապետության պետական դրոշի հիմքում նույնպես Առաջին Հանրապետության եռագույնն էր։



Այս պատմական կապն օգնում է հասկանալ նաև Հայաստանի պետական տոնացույցի երկու տարբեր ամսաթվերը.



Մայիսի 28-ը՝ Հանրապետության տոնն է, որը կապված է 1918 թվականին հայկական պետականության վերականգնման հետ։



Սեպտեմբերի 21-ը՝ Անկախության տոնն է, որը կապված է 1991 թվականի համաժողովրդական հանրաքվեի և ժամանակակից անկախ Հայաստանի ձևավորման հետ։



Անկախությունն ավարտ չէր, այլ սկիզբ



Սեպտեմբերի 21-ի քվեարկությունից հետո նոր պետությանը դեռ անհրաժեշտ էր ստեղծել և ամրացնել պետական ինստիտուտները, հաստատել միջազգային հարաբերություններ և դառնալ միջազգային կազմակերպությունների անդամ։



1991 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Հայաստանում անցկացվեցին նախագահական ընտրություններ։ Նույն տարվա վերջին Խորհրդային Միությունն արդեն դադարեց գոյություն ունենալ։



Հաջորդ ամիսներին սկսվեց Հայաստանի միջազգային ինտեգրման արագ գործընթացը։ 1992 թվականի հունվարի 30-ին Հայաստանը միացավ ԵԱՀԽ-ին՝ հետագայում ԵԱՀԿ-ին, իսկ 1992 թվականի մարտի 2-ին Հայաստանը դարձավ Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ։ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան Հայաստանի ընդունման մասին 46/227 բանաձևն ընդունեց առանց քվեարկության։



Անկախ պետությունը հայտնվել էր չափազանց դժվար մեկնարկային պայմաններում։



Երկիրը դեռ վերականգնվում էր 1988 թվականի աղետալի երկրաշարժից, քայքայվում էին նախկին խորհրդային տնտեսական կապերը, իսկ տարածաշրջանում շարունակվում էր զինված հակամարտությունը։ Հետագա տարիներին այս գործոնները բերեցին ծանր տնտեսական և էներգետիկ ճգնաժամի։ Ժամանակաշրջանի միջազգային ուսումնասիրություններն առանձին ընդգծում են թե՛ երկրաշարժի երկարատև հետևանքները, թե՛ նախկին խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզումը։



Այս պատճառով անկախության առաջին տարիները դարձան ոչ միայն նոր պետականության ստեղծման, այլև նրա կենսունակության փորձության շրջան։



35 տարի անց



1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ից անցել է 35 տարի։ Այսօր արդեն մեծացել է մի ամբողջ սերունդ, որը ծնվել է անկախ Հայաստանում և երբեք չի ապրել Խորհրդային Միությունում։



Սակայն սեպտեմբերի 21-ի պատմական իմաստը տարիների ընթացքում չի փոխվել։ Այդ օրը Հայաստանի քաղաքացիները հնարավորություն ստացան անձամբ պատասխանելու ամենահիմնական պետական հարցերից մեկին՝ ո՞վ պետք է որոշի Հայաստանի ապագան։



Պատասխանը տրվեց քվեաթերթիկի վրա։ Հայաստանը պետք է լինի անկախ ժողովրդավարական պետություն՝ ԽՍՀՄ կազմից դուրս։



1990 թվականի օգոստոսի 23-ին սկսված իրավական գործընթացը 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ստացավ ժողովրդի ուղիղ մանդատը, իսկ երկու օր անց Հայաստանի Հանրապետությունը հռչակվեց անկախ պետություն։



Հենց այդ պատճառով այսօր նշում ենք ոչ միայն պետական տոն, այլև այն օրը, երբ անկախ Հայաստանի ստեղծման որոշումն ընդունվեց ժողովրդի քվեով։



Շնորհավոր Անկախության օրը, Հայաստան։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/articles/september-21</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>