<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ba%d5%a5%d6%80%d5%b8%d6%82/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 10 Nov 2026 10:07:14 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21053</guid>

            <pubDate>Tue, 10 Nov 2026 09:08:21 +0000</pubDate>

            <title>Պերուում նկարագրել են արտասովոր անհամաչափ գանգով հնագույն կաշալոտի նոր տեսակ</title>

            <description><![CDATA[<p>Մոտ վեց միլիոն տարի առաջ Պերուի ներկայիս ափերի մոտ ապրել է գաճաճ կաշալոտ, որի գանգի երկու կեսերը կտրուկ տարբերվել են։ Գանգի և պարանոցի կառուցվածքից գիտնականները ենթադրում են, որ կենդանին կեր է փնտրել ծովի հատակին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/scaphokogia-skull.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Պերուում նկարագրել են արտասովոր անհամաչափ գանգով հնագույն կաշալոտի նոր տեսակ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հնէաբանները նոյեմբերի 9-ին Communications Biology ամսագրում նկարագրել են գաճաճ կաշալոտների ընտանիքի՝ գիտությանը նախկինում անհայտ մի տեսակ և այն անվանել Scaphokogia huachafo։ Տեսակը նկարագրել են Պերուի հարավում՝ Արեկիպայի մարզում գտնված գրեթե ամբողջական գանգի հիման վրա։



Այն շերտը, որում գտնվել է բրածոն, ձևավորվել է 6,3–5,6 միլիոն տարի առաջ՝ ուշ միոցենում։ Գանգը պատկանել է հասուն կենդանու, որի մարմնի երկարությունը, հեղինակների հաշվարկով, մոտ 2,7 մետր էր։



Ատամնավոր կետերի գանգերը հաճախ անհամաչափ են։ Ցյուրիխի համալսարանում բացատրում են, որ գանգի դիմային հատվածում տեղավորվում են ձայն առաջացնող և արձագանքատեղորոշմանը ծառայող օրգանները։ Պերուի նմուշում քթային երկու ոսկրային բացվածքներն էլ գանգի միջնագծից ձախ են, և ձախ բացվածքը զգալիորեն ավելի մեծ է։



Եռաչափ մոդելների համեմատությունը ցույց է տվել, որ Scaphokogia ցեղի ներկայացուցիչների գանգի դիմային հատվածն ամենաանհամաչափն էր ուսումնասիրված կետազգիների շրջանում։ Գիտնականները չեն բացառել, որ այն կարող է բացառիկ լինել նաև մյուս կաթնասունների համեմատ, սակայն այդ ավելի լայն պնդումը վերջնական չէ։



Կաշալոտի դունչը հաստ ոսկրից էր և ուղղված էր դեպի ներքև։ Նույն ցեղին պատկանող մեկ այլ նմուշի պարանոցային հոդի ուսումնասիրությունը հուշում է, որ այդ կաշալոտները կարող էին գլուխը զգալիորեն թեքել դեպի հատակը։ Հեղինակներն այս հատկանիշները համարում են ծանծաղ ծովի հատակին սնունդ փնտրելու հնարավոր հարմարանքներ։ Բրածոն չի ցույց տալիս, թե կենդանին կոնկրետ ինչով է սնվել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/peru-scaphokogia-asymmetric-skull</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20888</guid>

            <pubDate>Wed, 04 Nov 2026 09:00:06 +0000</pubDate>

            <title>Ինկերի զոհաբերած երեխաների մազերում կոկայի և ալկոհոլի հետքեր են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>Պերուի և Արգենտինայի լեռներում հայտնաբերված ութ մումիաների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ զոհաբերված երեխաներն ու պատանիները տարբեր նյութեր են օգտագործել։ Մազերի բոլոր վեց նմուշներում կոկայի հետքեր են գտել, իսկ ալկոհոլի օգտագործման նշաններ՝ Արգենտինայում հայտնաբերված մումիաների մազերի նմուշներում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/inca-figurines-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինկերի զոհաբերած երեխաների մազերում կոկայի և ալկոհոլի հետքեր են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վարշավայի համալսարանի հետազոտող Դագմարա Սոխան և նրա գործընկերները արդյունքները նոյեմբերի 3-ին հրապարակել են «Antiquity» ամսագրում։ Նրանք հետազոտել են հինգ հրաբուխների մերձակայքում թաղված մարդկանց մազերի վեց և եղունգների երկու նմուշ։ Սառնությունը պահպանել էր աճյունները՝ հնարավորություն տալով դրանցում փնտրել օրգանիզմ ներթափանցած նյութերի հետքեր։



Մազերի բոլոր նմուշներում գիտնականները հայտնաբերել են կոկաին՝ կոկայի տերևների բնական բաղադրիչը, և դրա քայքայման արգասիք բենզոիլէկգոնինը։ Այդ նյութերը գտել են նաև Չուսչայի և Սարա Սարայի մումիաների մազերում, որոնց ավելի վաղ փորձաքննությունները բացասական արդյունք էին տվել։



Արգենտինայից վերցված մազերի նմուշներում հայտնաբերվել է նաև կոկաէթիլեն։ Այն առաջանում է, երբ օրգանիզմում միաժամանակ առկա են կոկաին և ալկոհոլ։ Չուսչայում թաղված երեխայի մազերում այդ միացությունը գտել են միայն գլխամաշկին ամենամոտ հատվածում, որն աճել է կյանքի մոտավորապես վերջին ամսվա ընթացքում։



Ամպատո լեռան վրա հայտնաբերված Խուանիտա անունով հայտնի աղջկա եղունգում հետազոտողները քիչ քանակությամբ հարմին են գտել։ Այդ ալկալոիդը պարունակվում է նաև այաուասկա ըմպելիքի պատրաստման համար օգտագործվող բույսերում։ Նմուշում չեն հայտնաբերվել ըմպելիքի որոշ բաղադրատոմսերին բնորոշ այլ միացություններ, ուստի միայն հարմինի առկայությամբ հնարավոր չէ պարզել, թե աղջիկն ինչ է խմել։



«Կապակոչա» կոչվող ծեսի ժամանակ ինկերը երեխաների ու պատանիների էին զոհաբերում լեռների աստվածություններին։ Ինչպես ամսագիրը նշում է հետազոտության ամփոփագրում, պատմական աղբյուրներում հիշատակվում է եգիպտացորենից պատրաստված չիչա ըմպելիքը, որը, ըստ այդ վկայությունների, երեխաներին տալիս էին ծեսի վերջին փուլում։ Քիմիական հետքերը չեն բացահայտում՝ կոնկրետ ինչ ըմպելիք է օգտագործվել յուրաքանչյուր դեպքում։



Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ կոկայի հետքերը տարբեր վայրերում կրկնվում են, իսկ մյուս նյութերի պատկերը միատեսակ չէ։ Դա կարող է արտացոլել ծեսի տեղական տարբերությունները։ Եղունգների նմուշների աղտոտվածությունն ու նյութերի անհավասար պահպանումը սահմանափակում են համեմատությունը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/inca-mummies-coca-alcohol</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>