<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%ba%d5%b8%d6%82%d5%ac%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 13:02:36 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21400</guid>

            <pubDate>Fri, 20 Nov 2026 13:02:34 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականները գաղտնագրության ալգորիթմով նոր պուլսար են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Միջազգային խումբը «Ֆերմի» տիեզերական աստղադիտակի 15 տարվա տվյալներում գտել է նախկինում չհայտնաբերված գամմա-պուլսար։ PSR J1622−7204 կոչվող նեյտրոնային աստղը վայրկյանում մոտ 261 պտույտ է կատարում, իսկ այն գտնելու համար կիրառվել են գաղտնագրության հետազոտություններից վերցված հաշվարկային գործիքներ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/pulsar-lattice-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականները գաղտնագրության ալգորիթմով նոր պուլսար են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արդյունքները նոյեմբերի 19-ին հրապարակվել են Physical Review Letters-ում։ Հետազոտությունն իրականացրել են Մաքս Պլանկի գրավիտացիոն ֆիզիկայի ինստիտուտի, Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի և Չալմերսի տեխնոլոգիական համալսարանի մասնագետները։



Պուլսարները արագ պտտվող նեյտրոնային աստղեր են, որոնց ճառագայթման փնջերը պարբերաբար ուղղվում են դեպի Երկիր։ Սակայն գամմա-տվյալներում դրանց ռիթմը դժվար է ճանաչել․ աստղադիտակը կարող է մեկ ֆոտոն գրանցել աստղի մոտ հարյուր միլիոն պտույտի ընթացքում։ Այդ սակավ ազդանշանները խառնվում են այլ աղբյուրների ճառագայթմանը։



Սովորական որոնումը պահանջում է փորձարկել աստղի դիրքի, պտտման հաճախության և դրա դանդաղման բազմաթիվ համակցություններ։ Նոր մոտեցումը խնդիրը վերածում է երկրաչափական ցանցում կարճ վեկտորներ գտնելու խնդրի։ Դրա համար օգտագործվող արդյունավետ ալգորիթմները մշակվել են նաև գաղտնագրության հետազոտություններում։



Վեյցմանի ինստիտուտը հայտնում է, որ առաջին հաջող որոնումը տևել է շուրջ 100 րոպե։ Խումբը կատարել է 20 փորձ՝ յուրաքանչյուրում օգտագործելով 80 ֆոտոնի փոքր-ինչ տարբեր հավաքածու։ Դրանցից մեկը տվել է ճիշտ լուծումը, սակայն հեղինակները նշում են, որ այդ անգամ իրենց բախտը բերել է։



Հոդվածում ավելի հուսալի՝ 95 տոկոս հաջողության հավանականությամբ որոնման համար գնահատվում է մոտ 10 պրոցեսորային ժամ։ Նախորդ մեթոդը նույն պուլսարը չէր գտել՝ ծախսելով մեկ պրոցեսորային միջուկի մոտ 600 տարվա աշխատանքին համարժեք ռեսուրս։ Խոսքը հաշվարկային ծախսի համեմատության մասին է, ոչ թե իրականում անցած հարյուրավոր տարիների։



Թեկնածուն գտնելուց հետո հետազոտողները նրա պարամետրերը ճշտել են 15 տարվա դիտարկումներից ընտրված 15 905 ֆոտոնի տվյալներով։ Պտտման պարբերությունը կազմել է մոտ 3,83 միլիվայրկյան։ Հայտնաբերված օբյեկտը մեկուսացված պուլսար է։



Հաջորդ նպատակը մեթոդը կրկնակի համակարգերի պուլսարների որոնմանը հարմարեցնելն է։ Այնտեղ պետք է հաշվի առնել նաև ուղեծրային շարժումը, որը փոխում է ազդանշանների ժամանման ժամանակները։ Թիմը նախատեսում է այդ ավելի ծանր հաշվարկներում ներգրավել Einstein@Home կամավորական հաշվողական ցանցը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/pulsar-lattice-discovery</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20188</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 21:34:34 +0000</pubDate>

            <title>XRISM-ը չափել է պուլսարին մոտեցող գազի արագությունը՝ վայրկյանում մոտ 150 կիլոմետր</title>

            <description><![CDATA[<p>XRISM տիեզերական աստղադիտարանի տվյալներով աստղագետները հայտնաբերել են դեպի GX 301-2 պուլսար հոսող գազի սպեկտրային նշանները։ Դրանցից գնահատված արագությունը մոտ 150 կմ/վ է՝ ժամում 540 հազար կիլոմետր։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/bp-crucis-concept.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[XRISM-ը չափել է պուլսարին մոտեցող գազի արագությունը՝ վայրկյանում մոտ 150 կիլոմետր]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Դիտարկվել է Երկրից մոտ 13 հազար լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող BP Crucis կրկնակի աստղային համակարգը։ Նրա Wray 977 կապույտ գերհսկան Արեգակից մոտ 40 անգամ զանգվածեղ է և մշտապես գազ է արտանետում՝ առաջացնելով աստղային քամի։ Այդ հոսքի մի մասը որսում է փոքր, բայց խիտ ուղեկիցը, հայտնել է NASA-ն։



Ուղեկիցը՝ GX 301-2-ը, նեյտրոնային աստղ է՝ պայթած աստղի խտացած մնացորդ։ Մոտ 20 կիլոմետր տրամագծով մարմնում այն պարունակում է Արեգակից ավելի մեծ զանգված։ Պտտվելիս նրա ռենտգենյան ճառագայթման փունջը պարբերաբար ուղղվում է դեպի Երկիր, ուստի այն դասվում է պուլսարների շարքին։



XRISM-ը համակարգին հետևել է 2025 թվականի փետրվարի 1-ին՝ շուրջ 16 ժամ։ Resolve սարքը գրանցել է երկաթի իոնների կլանման գծերի շեղումը դեպի ցածր էներգիաներ։ Այդ շեղումը և համակարգի երկրաչափությունը ցույց են տվել գազի շարժումը դեպի պուլսար։ Սա սպեկտրային չափում է, ոչ թե առանձին գազային մասնիկների տեսագրություն։



Resolve սարքի չափած սպեկտրը. կարմիր գծերը ցույց են տալիս երկաթի կլանման գծերի դիտված դիրքերը, կապույտ ընդհատ գծերը՝ լաբորատոր դիրքերը / © NASA’s Goddard Space Flight Center, JAXA/NASA, Rahin et al. 2026



Արդյունքները սեպտեմբերի 18-ին հրապարակվել են Science Advances ամսագրում։ Հեղինակները նկարագրում են նաև դիտարկման ընթացքում կլանման գծերի անցումը ճառագայթման գծերի։ Նրանց մեկնաբանությամբ՝ գազի հոսքը սկզբում հիմնականում ուղղված է դեպի նեյտրոնային աստղ, ապա դառնում է ավելի լայնական՝ հնարավոր սկավառակաձև կառուցվածքով։



Հետազոտողների մոդելում պուլսարը խիտ հոսանքի միջով անցնելիս կարող է ժամանակավորապես գազային սկավառակ ստեղծել, ապա կորցնել այն և կրկին ձևավորել։ Սկավառակի փոփոխության այս պատկերը տվյալների ֆիզիկական մեկնաբանությունն է։ Չափումներն այժմ հնարավորություն են տալիս ավելի խիստ ստուգել, թե ինչպես է աստղային քամուց նյութը հասնում խիտ ուղեկցին և սնուցում ռենտգենյան բռնկումները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/xrism-pulsar-stellar-wind-bp-crucis</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>