<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%bd%d5%ab%d5%b6%d5%a9%d5%a5%d5%bf%d5%ab%d5%af-%d5%af%d5%a5%d5%b6%d5%bd%d5%a1%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 09 Nov 2026 18:02:41 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20593</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 11:10:00 +0000</pubDate>

            <title>Բույսերի գեների ակտիվությունը չափել են երկգույն լուսարձակմամբ</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները բույսերում գեների ակտիվությանը հետևելու համար համադրել են կանաչ և կարմիր լույս արձակող համակարգեր։ Երկու գույների ուժգնությունների հարաբերությունը թույլ է տվել նվազեցնել նյութափոխանակության փոփոխություններից առաջացող շեղումները և ավելի հստակ տեսնել պաշտպանական արձագանքը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/plant-dual-colour-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բույսերի գեների ակտիվությունը չափել են երկգույն լուսարձակմամբ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Միջազգային հետազոտական խումբը գեների ակտիվությանը հետևելու համար համադրել է կանաչ և կարմիր լույս արձակող երկու սպիտակուց։ Լոնդոնի MRC բժշկական գիտությունների լաբորատորիայի և գործընկերների աշխատանքը Nature Plants ամսագիրը հոկտեմբերի 23-ին հրապարակել է։



Գենետիկորեն ներդրված լուսարձակող համակարգերը թույլ են տալիս տեսնել, թե երբ են բջիջներում ակտիվանում որոշ գեներ։ Սակայն լույսի պայծառությունը կախված է նաև նյութափոխանակությունից, ջերմաստիճանից և թթվածնի հասանելիությունից։ Այդ պատճառով միայն պայծառության փոփոխությունը կարող է մոլորեցնել․ գենը նույն կերպ է աշխատում, բայց բջիջն ավելի թույլ կամ ավելի ուժեղ է լուսարձակում։



Նոր համակարգում կանաչ լույս արձակող լյուցիֆերազ ֆերմենտի արտադրությունը կապել են ուսումնասիրվող կարգավորիչ հատվածի ակտիվության հետ, իսկ կարմիր տարբերակը ծառայել է որպես ներքին համեմատման չափանիշ։ Երկուսն էլ օգտագործում են նույն նյութը՝ լյուցիֆերինը, որը բջիջն ինքն է արտադրում։ Երկու գույների ուժգնությունների հարաբերությունը հաշվարկելով՝ հետազոտողները զգալիորեն նվազեցրել են նյութափոխանակության փոփոխություններից առաջացող շեղումները։



Թիմը սնկային լյուցիֆերազի նոր տարբերակներ է մշակել, որոնք ավելի երկարալիք լույս են արձակում։ Դրանց գունային տարբերությունները տեսանելի են եղել նույնիսկ սովորական տեսախցիկներով՝ ծխախոտի բջիջներում և պետունիայի ծաղկաթերթերում։ Չափումները կատարվել են մթության մեջ՝ առանց լուսարձակման համար անհրաժեշտ նյութը դրսից պարբերաբար ավելացնելու։



Մոտեցումը փորձարկել են նաև բակտերիաներից ստացված լուսարձակման համակարգով։ Բուսական բջիջների այդ փորձերում երկու գույների հարաբերությամբ ստացված ցուցանիշը որոշ պայմաններում մինչև 16 անգամ ավելի կայուն է եղել, քան միայն լույսի ուժգնության չափումը։ Սա կոնկրետ փորձարարական համեմատության արդյունք է, ոչ բոլոր չափումների ճշգրտության համընդհանուր աճ։



Այնուհետև գիտնականները ստեղծել են գենետիկորեն փոփոխված Arabidopsis thaliana բույսեր՝ պաշտպանական և հորմոնային ազդանշանները դիտարկելու համար։ Երեք օր տևած նկարահանումներում համեմատական ցուցանիշը կայուն է մնացել, երբ պաշտպանական արձագանք հրահրող ազդեցություն չի եղել։ Pseudomonas savastanoi բակտերիայով վարակման փորձերում մեթոդը նաև առանձնացրել է վարակի օջախի շուրջ տեղային արձագանքը՝ տերևի տարբեր մասերի խիստ տարբեր պայծառության ֆոնին։



Հեղինակները սահմանափակում էլ են նշում․ համեմատման համար ընտրված կարգավորիչ հատվածի աշխատանքը կարող է փոխվել՝ կախված հյուսվածքից և գենոմում ներդրման վայրից։ Ուստի լուսարձակման տվյալներից ստացված եզրակացությունները խորհուրդ են տալիս հաստատել նաև անկախ մեթոդներով։



MRC լաբորատորիան հայտնում է, որ մոտեցումը կարող է օգնել երկար ժամանակ հետևել բույսերի արձագանքին հիվանդությունների և միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ։ Կենդանական հյուսվածքներում ու հիվանդությունների մոդելներում նման կիրառությունները դեռ հետագա աշխատանքի նպատակ են․ այս հետազոտության հիմնական փորձերը կատարվել են բուսական բջիջներում և բույսերում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/plants-dual-colour</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20576</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 15:23:18 +0000</pubDate>

            <title>Մարդու բջիջներում ստեղծել են գեների ակտիվությունը գրանցող «սև արկղ»</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները մարդու բջիջներում ստեղծել են արհեստական օրգանոիդ, որը պահպանում է կարճատև գենային ակտիվության հետքերը։ «Ռեկորդանել» կոչվող մոլեկուլային պահոցը հավաքում և քայքայումից պաշտպանում է տեղեկատվական ՌՆԹ-ն՝ թույլ տալով օրեր անց վերականգնել բջջի արձագանքը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/recordanelle-cell.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարդու բջիջներում ստեղծել են գեների ակտիվությունը գրանցող «սև արկղ»]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ցյուրիխի շվեյցարական բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի՝ ETH Zurich-ի հետազոտողները նոր մեթոդը ներկայացրել են հոկտեմբերի 21-ին Nature Biotechnology-ում հրապարակված աշխատանքում։ Այն փորձարկել են մարդու HEK293T բջջային գծի վրա։ Հեղինակների նպատակն է պահպանել այնպիսի անցողիկ փոփոխություններ, որոնք սովորական վերլուծության պահին արդեն կարող են անհետացած լինել։



Երբ գենն ակտիվանում է, բջջում կարող են առաջանալ տեղեկատվական ՌՆԹ-ի նոր մոլեկուլներ՝ սպիտակուցի սինթեզի հրահանգներ։ Սակայն այդ մոլեկուլները ժամանակի ընթացքում քայքայվում են։ ՌՆԹ-ի սովորական սեքվենավորումը հիմնականում ցույց է տալիս նմուշառման պահի պատկերը և կարող է բաց թողնել ավելի վաղ տեղի ունեցած կարճատև արձագանքը։



Նոր պահոցը կառուցված է միաձուլված սպիտակուցից, որն ունի երեք գործառութային մաս։ Դրանցից մեկը կառույցն ամրացնում է միտոքոնդրիայի արտաքին թաղանթին, մյուսն օգնում է ձևավորել խտացված մոլեկուլային միջավայր, իսկ երրորդը կապում է ՌՆԹ-ն։ Այդպես մոլեկուլների մի մասը հայտնվում է պաշտպանված միջավայրում և պահպանվում ավելի երկար։



Լաբորատորիան հայտնում է, որ փորձարկված տարբերակները կարող են նմուշառել բջջում արտահայտվող գեների մինչև 90 տոկոսի ՌՆԹ-ները։ Սա չի նշանակում բջջի ամբողջ ՌՆԹ-ի 90 տոկոսի պահպանում․ խոսքը ներկայացված գեների բազմազանության մասին է։ Արխիվը հավաքում է դրանցից առաջացած մոլեկուլների միայն մի մասը։



Փորձերից մեկում բջիջները կարճ ժամանակով ենթարկել են իմունային ազդանշանային սպիտակուցի՝ ինտերֆերոն-բետայի ազդեցությանը։ Երկու օր անց վերահսկիչ բջիջներում ակտիվացած գեների մեծ մասի արձագանքն այլևս չէր հայտնաբերվում, մինչդեռ օպտիմալացված ռեկորդանելներում հետքերը պահպանվել էին։ Դրանք հնարավոր էր կարդալ նաև առանձին բջիջների մակարդակով։



Առանց բջջային կուլտուրայի վերացանքի ազդանշանը հայտնաբերել են մինչև հինգ օր անց։ Վերացանքի և հետագա աճի պայմաններում այն պահպանվել է ավելի կարճ՝ երեքից չորս օր։ Հեղինակները դա կապում են բջիջների բազմացման ընթացքում նախկինում հավաքված տեղեկատվության նոսրացման հետ։



Փորձարկված պայմաններում լավագույն տարբերակը էականորեն չի փոխել բջիջների կենսունակությունն ու միտոքոնդրիաների աշխատանքը։ Այդուհանդերձ, հեղինակները շեշտում են, որ նման գրանցիչն ինքնին միջամտություն է բջջին, և հնարավոր ազդեցությունները դեռ պետք է ուսումնասիրել այլ պայմաններում։ Մեթոդն առայժմ բջջային գործընթացներն ուսումնասիրելու լաբորատոր գործիք է, որի կիրառելիությունը այլ բջիջներում և կենդանի օրգանիզմներում դեռ պետք է գնահատել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/recordanelle-rna</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20565</guid>

            <pubDate>Tue, 20 Oct 2026 09:10:18 +0000</pubDate>

            <title>ԴՆԹ-ում տվյալներ պահելու նոր համակարգը փորձարկել են նաև բակտերիաներում</title>

            <description><![CDATA[<p>Չինաստանի հետազոտողները մշակել են DNA-SaM համակարգը, որը թվային ֆայլերը ԴՆԹ-ի հաջորդականությունների է վերածում և փոխարինում կենսաքիմիական գործընթացներին խանգարող հատվածները՝ պահպանելով տեղեկությունը։ Լաբորատոր փորձերում նրանք վերականգնել են ԴՆԹ-ում պահված տվյալները, իսկ բակտերիաներում ստուգել՝ արդյոք տեղեկությունը պահպանվում է բազմացման ընթացքում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/dna-sam-cover-20261020.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[ԴՆԹ-ում տվյալներ պահելու նոր համակարգը փորձարկել են նաև բակտերիաներում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի Շենչժենի առաջատար տեխնոլոգիաների ինստիտուտի և գործընկեր հաստատությունների գիտնականներն իրենց արդյունքները հոկտեմբերի 19-ին ներկայացրել են Nature Communications ամսագրում։ Նոր մոտեցումը միավորում է արագ կոդավորումը, սխալների ուղղումն ու տվյալների՝ փոքր միավորներով կազմակերպումը։



ԴՆԹ-ն որպես կրիչ օգտագործելու համար համակարգչային զրոներն ու մեկերը վերածում են մոլեկուլի չորս բաղադրիչների՝ A, T, C և G տառերով նշվող նուկլեոտիդների հաջորդականությունների։ DNA-SaM-ը ֆայլը բաժանում է փոքր մասերի և դրանց հասցեներն ու հերթականությունը գրանցում երկու մակարդակի ցուցիչներով, որպեսզի ընթերցելիս հնարավոր լինի վերականգնել սկզբնական կառուցվածքը։



Համակարգը նաև գտնում և փոխարինում է կրկնվող կամ գենային ակտիվությունը կարգավորող որոշ հաջորդականություններ։ Դրանք կարող են խանգարել ԴՆԹ-ի սինթեզին, պատճենմանը կամ բջիջներում դրա կայունությանը։ Փոխարինումն իրականացվում է այնպես, որ կոդավորված տեղեկությունը չփոխվի։



Համակարգչային համեմատությունում մոտ 5,5 ՄԲ ծավալով ֆայլի կոդավորումը DNA-SaM-ով տևել է 10,88 վայրկյան, իսկ Yin-Yang մեթոդով՝ 865,69 վայրկյան։ Սա կոդավորման հաշվարկի արագությունն է, ոչ թե ֆայլը մոլեկուլային կրիչի վրա գրելու ամբողջ ժամանակը. ԴՆԹ-ի պատրաստումն ու հետագա ընթերցումը առանձին գործընթացներ են։



Լաբորատոր փորձերում հեղինակները ընդհանուր առմամբ ստուգել են 4,33 ՄԲ տվյալների պահպանումը։ Առանձին փորձաշարում տեղեկություն կրող ԴՆԹ-ն տեղադրել են Escherichia coli բակտերիաների պլազմիդների՝ փոքր օղակաձև ԴՆԹ մոլեկուլների մեջ։ Ընտրված երեք բակտերիալ գծերում ստուգված հաջորդականությունները պահպանվել են 100 սերունդ անց, և դրանցից տեղեկությունը վերականգնվել է առանց սխալների։



Վերականգնման հաջողությունը կախված էր փորձի պայմաններից։ Փորձանոթային փորձերում յուրաքանչյուր ԴՆԹ շղթայի առնվազն 100 հազար պատճենի առկայությամբ սխալների ուղղումից հետո հաջողվել է ամբողջությամբ վերականգնել ստուգված ֆայլերը։ Ավելի ցածր քանակների դեպքում տվյալների մի մասը կորել է։ Հետևաբար արդյունքը չի նշանակում, որ համակարգը ցանկացած պայմաններում ապահովում է անսխալ ընթերցում։



Հեղինակների նկարագրած հսկայական ընդհանուր տարողությունը կոդավորման կառուցվածքից բխող տեսական հնարավորություն է. այդ ծավալի տվյալներ ԴՆԹ-ում չեն գրանցվել։ Լայն կիրառման համար դեռ պետք է նվազեցնել ԴՆԹ-ի սինթեզի արժեքը, իսկ կենդանի բջիջներում պահպանման դեպքում՝ վերահսկել նաև սինթետիկ ԴՆԹ-ի հնարավոր տարածման կենսաանվտանգության ռիսկերը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/dna-sam-storage</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>