<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%bd%d5%ba%d5%a5%d5%af%d5%bf%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%af%d5%b8%d5%ba%d5%ab%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20711</guid>

            <pubDate>Thu, 29 Oct 2026 14:08:58 +0000</pubDate>

            <title>Բիսմութի սուլֆիդում հայտնաբերել են արևային էներգիայի կորուստները նվազեցնելու մեխանիզմ</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները ցույց են տվել, որ բիսմութի սուլֆիդը կարող է ուժեղ կլանել լույսը և միաժամանակ դանդաղեցնել լուսային գրգռմամբ առաջացած էլեկտրոնների ու խոռոչների վերամիավորումը։ Այս համադրությունը կարող է օգտակար լինել ավելի արդյունավետ արևային տարրեր ստեղծելու համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-bismuth-cover-20261029.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Բիսմութի սուլֆիդում հայտնաբերել են արևային էներգիայի կորուստները նվազեցնելու մեխանիզմ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Օքսֆորդի համալսարանի և գործընկերների հետազոտությունը հոկտեմբերի 28-ին հրապարակվել է Nature-ում։ Թիմն ուսումնասիրել է բիսմութի սուլֆիդի՝ Bi₂S₃-ի բարակ թաղանթները՝ փորձարարական չափումները համադրելով նյութի էլեկտրոնային կառուցվածքի հաշվարկների հետ։



Արևային տարրում լույսը գրգռում է էլեկտրոնները՝ թողնելով դրական լիցքակիրներ՝ խոռոչներ։ Էլեկտրական հոսանք ստանալու համար անհրաժեշտ է հավաքել այդ լիցքակիրները, մինչև դրանք վերամիավորվեն։ Սակայն ուժեղ լուսակլանումը սովորաբար ուղեկցվում է նաև արագ վերամիավորմամբ՝ սահմանափակելով էներգիայի օգտակար օգտագործումը։



Նոր աշխատանքում բացահայտված կառուցվածքը համադրում է երկու տեսակի էլեկտրոնային անցումներ։ Լույսը հիմնականում կլանվում է ուժեղ՝ ուղիղ անցման միջոցով, իսկ փոքր-ինչ ավելի ցածր էներգիայով անուղղակի անցմանը համապատասխանող վիճակները լիցքակիրների համար ժամանակավոր «պահոց» են դառնում։ Այդտեղ անցկացրած ժամանակը դանդաղեցնում է ընդհանուր վերամիավորումը՝ առանց ուժեղ լուսակլանումը կորցնելու։



Թիմը թաղանթները գրգռել է գերկարճ լազերային իմպուլսներով, ապա տերահերցային սպեկտրոսկոպիայով հետևել լիցքակիրների վարքին։ Չափումները կատարվել են սենյակային ջերմաստիճանից մինչև բացարձակ զրոյին մոտ ջերմաստիճաններ։ Նյութը սառեցնելիս վերամիավորումը դանդաղել է՝ համաձայն առաջարկված մոդելի։



Ըստ հեղինակների հաշվարկի՝ այս կառուցվածքը սենյակային ջերմաստիճանում մոտ 75%-ով նվազեցնում է երկմասնիկային վերամիավորման արագությունը՝ նույնքան ուժեղ լույս կլանող սովորական կիսահաղորդչի համեմատ։ Սա արևային մարտկոցի արդյունավետության 75% աճ չի նշանակում․ գնահատականը վերաբերում է կոնկրետ ֆիզիկական գործընթացի արագությանը։



Օքսֆորդի համալսարանը նշում է, որ աշխատանքը բացահայտում է մեխանիզմ, ոչ թե ներկայացնում պատրաստ արևային տարր։ Հաջորդ խնդիրը նույն հատկությամբ այլ նյութեր գտնելը և արդյունքը գործնական սարքերում կիրառելն է։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/bismuth-sulfide-solar</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20507</guid>

            <pubDate>Fri, 16 Oct 2026 06:09:01 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագետները «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի տվյալներով վերականգնել են WASP-17 b գազային հսկայի մթնոլորտի եզրի անհամաչափ ձևը։ Մոլորակի «երեկոյան» եզրն ավելի տաք ու ընդարձակ է, քան «առավոտյան» եզրը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-wasp17b-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կոռնելի և Բրիստոլի համալսարանների համատեղ ղեկավարությամբ կատարված հետազոտության արդյունքները հոկտեմբերի 14-ին հրապարակվել են Nature Astronomy ամսագրում։ Բրիստոլի համալսարանը հաղորդել է, որ նոր մեթոդը թույլ է տալիս համեմատել մթնոլորտի եզրագծի տարբեր հատվածները՝ դրանք մեկ միջին ցուցանիշով նկարագրելու փոխարեն։ Աշխատանքի գլխավոր հեղինակը Կոռնելի համալսարանի հետազոտող Լիլի Ալդերսոնն է։



WASP-17 b-ն Երկրից մոտ 1300 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող «տաք Յուպիտեր» է։ Այն այնքան մոտ է իր աստղին, որ միշտ նույն կողմով է շրջված դեպի այն․ մոլորակի մի կիսագնդում մշտական ցերեկ է, մյուսում՝ գիշեր։ Նման պայմաններում մթնոլորտային շրջանառությունը կարևոր դեր ունի ջերմության վերաբաշխման գործում։



Թիմն օգտագործել է «Ուեբի» երեք գործիքներով 2023 թվականի մարտին կատարված դիտարկումները։ Երբ մոլորակն անցնում է աստղի առջևով, աստղային լույսի մի մասն անցնում է նրա մթնոլորտի միջով։ Տարբեր ալիքների երկարություններում լույսի թուլացման չափումները բացահայտում են մթնոլորտի հատկությունները։ Այսպիսով, խոսքը նոր վերլուծության մասին է, ոչ թե մոլորակի մթնոլորտի նոր ուղիղ լուսանկարի։



Հեղինակների ներկայացրած մոդելը նկարագրում է եզրագծի փոփոխությունն անընդհատ՝ միայն երկու կիսաշրջան համեմատելու փոխարեն։ Այն գնահատում է նաև հասարակածից դեպի բևեռներ տարբերությունները, սակայն ենթադրում է, որ հյուսիսային և հարավային կիսագնդերը համաչափ են։ Հետևաբար ստացված պատկերը մթնոլորտի ամբողջական ու մանրամասն եղանակային քարտեզ չէ։



Մոդելի գնահատմամբ՝ «առավոտյան» եզրի ջերմաստիճանը մոտ 860 կելվին է, իսկ «երեկոյան» եզրինը՝ մոտ 1520 կելվին։ Տարբերությունը շուրջ 650 կելվին է, ընդ որում՝ առավոտյան հատվածի գնահատման անորոշությունն ավելի մեծ է։ Տաք գազն ավելի է ընդարձակվում, ուստի երեկոյան հատվածում մթնոլորտի եզրն ավելի հեռու է տարածվում մոլորակի կենտրոնից։



Այս անհամաչափությունը համահունչ է մթնոլորտային շրջանառության մոդելներին․ քամիները ցերեկային կողմից տաք գազ են տեղափոխում դեպի երեկոյան եզրը, իսկ գիշերային կողմից առավոտյան եզր է հասնում ավելի սառը գազ։ Սա տվյալների մեկնաբանությունն է՝ հիմնված ֆիզիկական մոդելների վրա, ոչ թե քամու արագության անմիջական չափում։



Վերլուծությունը նաև չի բացահայտել ջրային գոլորշու և ածխաթթու գազի պարունակության համոզիչ փոփոխություն եզրագծի երկայնքով։ Այլ նյութերի ու ամպային մասնիկների տարածական տարբերությունները դեռ հուսալիորեն որոշել չի հաջողվել։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ մեթոդը կարող է օգնել ուսումնասիրել նաև այլ էկզոմոլորակների մթնոլորտները, եթե դիտարկումների որակը բավարար լինի։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/wasp17b-atmosphere-map</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20491</guid>

            <pubDate>Wed, 14 Oct 2026 15:17:18 +0000</pubDate>

            <title>Էլեկտրոնների «ուշացումը» կարող է բացահայտել լույսի քվանտային հատկությունները</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսների տեսական հաշվարկները ցույց են տվել, որ լույսի քվանտային տատանումները կարող են փոխել ատոմներից արձակվող էլեկտրոնների ազդանշանը։ Այդ փոփոխությունը չափման մեջ կարող է երևալ որպես մի քանի տասնյակ ատտովայրկյանի լրացուցիչ ուշացում՝ լույսի հատկությունները հետազոտելու նոր հնարավորություն տալով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/quantum-light-attosecond-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Էլեկտրոնների «ուշացումը» կարող է բացահայտել լույսի քվանտային հատկությունները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Չինաստանի Հուաչժունի գիտության և տեխնոլոգիաների համալսարանի Յուեմին Չժոուի և նրա գործընկերների աշխատանքը հոկտեմբերի 13-ին հրապարակվել է Physical Review Letters ամսագրում։ Հեղինակներն ուսումնասիրել են՝ արդյոք էլեկտրոնների օգնությամբ հնարավոր է կարդալ քվանտային լույսի այն հատկությունները, որոնք սովորական չափումներում հեշտ չէ տարբերակել։
Աշխատանքի հիմքում RABBIT անվամբ հայտնի ատտովայրկյանային մեթոդն է։ Ծայրահեղ ուլտրամանուշակագույն կարճ իմպուլսները իոնացնում են ատոմները՝ դրանցից էլեկտրոններ արձակելով, իսկ որոշակի ուշացումով տրվող ինֆրակարմիր իմպուլսը զոնդում է այդ էլեկտրոններին։ Մեկ ատտովայրկյանը վայրկյանի մեկ միլիարդերորդի մեկ միլիարդերորդ մասն է։
Նույն վերջնական էներգիային էլեկտրոնը կարող է հասնել երկու տարբեր ուղիներով՝ կլանելով կամ արձակելով ինֆրակարմիր ֆոտոն։ Այդ ուղիների ինտերֆերենցիան՝ քվանտային «համադրումը», էլեկտրոնների էներգիական սպեկտրում պարբերական տատանումներ է առաջացնում։ Դրանց փուլից սովորաբար գնահատում են էլեկտրոնի արձակման ժամանակային ուշացումը։
Ինչպես Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության Physics պարբերականը բացատրում է, հետազոտողները հաշվարկել են, թե ինչ կլինի, եթե զոնդող լույսը պատրաստվի «սեղմված վակուում» կոչվող քվանտային վիճակում։ Այդ վիճակին բնորոշ ուժգնության մեծ տատանումները փոխում են էլեկտրոնների սպեկտրային տատանումների փուլը։
Փուլի փոփոխությունը սովորական մեկնաբանությամբ կարող է ընկալվել որպես մի քանի տասնյակ ատտովայրկյանի լրացուցիչ ուշացում։ Սակայն այստեղ ազդանշանը կապված է նաև լույսի ֆոտոնային վիճակագրության հետ։ Այսինքն՝ նման չափումը կարող է տեղեկություն տալ ոչ միայն էլեկտրոնի շարժման, այլև այն հետազոտող լույսի քվանտային հատկությունների մասին։
Սա տեսական արդյունք է, ոչ թե արդեն կատարված փորձի նկարագրություն։ Հեղինակները մեթոդը դիտարկում են որպես ատտովայրկյանային ճշգրտությամբ քվանտային չափումների հնարավոր ուղղություն։ Հաջորդ կարևոր հարցն այն է, թե կանխատեսված ազդանշանը ինչպես կդրսևորվի փորձարարական պայմաններում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/quantum-light-attosecond-delay</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>