<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%be%d5%a5%d5%b5%d6%81%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%ab%d5%b6%d5%bd%d5%bf%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%bf/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20599</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 05:10:50 +0000</pubDate>

            <title>Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները երկու ոսկե էլեկտրոդների միջև ամրացված պարուրաձև մոլեկուլում էլեկտրական հոսանքով ուղղորդված շարժում են առաջացրել։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս շարժման ուղղությունը փոխվել է, իսկ ավելի բարձր լարման դեպքում հոսանքի ուժը կտրուկ աճել է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/archimedes-molecule-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի և միջազգային գործընկերների թիմը մեկ մոլեկուլից շարժիչ է ստեղծել՝ օգտվելով Արքիմեդի պտուտակի սկզբունքից։ Nature ամսագիրը հոկտեմբերի 22-ին հրապարակել է գրախոսված աշխատանքի վաղ տարբերակը։ Փորձերը կատարվել են 4,2 կելվին ջերմաստիճանում՝ բացարձակ զրոյից ընդամենը մի քանի աստիճան բարձր։



Շարժիչի հիմքում հելիցեն կոչվող պարուրաձև օրգանական մոլեկուլ է, որը Կոպենհագենի համալսարանի քիմիկոսները պատրաստել են հատուկ այս հետազոտության համար։ Այն ծծմբի ատոմների միջոցով ամրացրել են ոսկե երկու էլեկտրոդների միջև։ Եթե դասական Արքիմեդի պտուտակը ջուր է տեղափոխում, ապա այս համակարգում մոլեկուլի միջով անցնող էլեկտրոնների հոսքն է պտտող ուժ ստեղծում։



Լարում կիրառելիս գիտնականները գրանցել են հոսանքի ուժի պարբերաբար կրկնվող, որոշակի հերթականությամբ թռիչքներ։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս փոխվել է նաև այդ հերթականությունը։ Հետազոտողները դա մեկնաբանում են որպես մոլեկուլի ուղղորդված պտույտի և դրա ուղղության փոփոխության նշան․ փորձի ընթացքում անմիջականորեն չափվել է էլեկտրական հոսանքը։



Որոշակի շեմից բարձր լարման դեպքում հոսանքը կտրուկ աճել է՝ որոշ չափումներում մինչև հարյուրապատիկ։ Վեյցմանի ինստիտուտը պարզաբանում է, որ հաշվարկային մոդելն այդ աճը կապում է քայլային շարժումից անընդհատ պտույտի անցման հետ։ Պտտվելիս մոլեկուլն անցնում է այնպիսի դիրքերով, որոնք ավելի լավ են հաղորդում էլեկտրոնները, բայց հանգստի վիճակում էներգետիկորեն անբարենպաստ են։



Էլեկտրոդների միջև հեռավորությունը փոխելով՝ հնարավոր է եղել ձգել կամ սեղմել մոլեկուլը և տեղաշարժել հոսանքի աճի շեմը։ Հեռավորությունը կարգավորվել է 0,1 նանոմետրից փոքր քայլերով։ Այսպիսով, համակարգի էլեկտրական վարքը կախված է եղել նաև պարույրի մեխանիկական ձևից։



Հեղինակները համեմատական փորձեր են կատարել նաև պարուրաձև կառուցվածք չունեցող անտրացենի ածանցյալով։ Այդ միացումներում հոսանքի նման կտրուկ աճ չի նկատվել։ Քվանտամեխանիկական հաշվարկների հետ համադրված՝ այս արդյունքն ամրապնդում է աճը հենց հելիցենի կառուցվածքի և շարժման հետ կապող բացատրությունը։



Ստեղծված համակարգը մոլեկուլային էլեկտրոնիկայի փորձարարական նախատիպ է։ Բարձր լարման տակ անընդհատ պտույտը ներկայացված է որպես չափումներին համապատասխանող մոդելային բացատրություն, իսկ սենյակային ջերմաստիճանում կայուն աշխատանք այս փորձերով չի ցուցադրվել։ Բացի այդ, մեծ հոսանքների դեպքում մոլեկուլային միացումները կարող են անդառնալիորեն փոխվել, ինչը դեռ պետք է հաշվի առնել բազմակի օգտագործման սարքեր մշակելիս։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/archimedes-molecule</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20488</guid>

            <pubDate>Wed, 14 Oct 2026 11:08:08 +0000</pubDate>

            <title>Դաշտանադադարը կապել են օրգանիզմի տասնյակ ցուցանիշների կտրուկ փոփոխության հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>ԱՄՆ-ում և Իսրայելում ավելի քան մեկ միլիոն կանանց լաբորատոր տվյալների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դաշտանադադարի շրջանում փոփոխվում են ոչ միայն սեռական հորմոնները։ Մի շարք ցուցանիշներում հետազոտողները հայտնաբերել են կտրուկ անցում, իսկ հորմոնային փոփոխությունները՝ վերջին դաշտանից ավելի քան տասը տարի առաջ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-menopause-researchers.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Դաշտանադադարը կապել են օրգանիզմի տասնյակ ցուցանիշների կտրուկ փոփոխության հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի հետազոտողները հայտնել են, որ դաշտանադադարի հետ կապված փոփոխությունները կարող են ընդգրկել օրգանիզմի տարբեր համակարգեր և միշտ չէ, որ ընթանում են աստիճանաբար։ Ուրի Ալոնի ղեկավարած խմբի աշխատանքը հոկտեմբերի 12-ին հրապարակվել է Nature Medicine ամսագրում։
Գլեն Փրիդհեմը, Յոավ Հայուտը և նրանց գործընկերները համադրել են ԱՄՆ-ի NHANES առողջապահական հետազոտության ու Իսրայելի Clalit առողջապահական կազմակերպության տվյալները։ Ընդհանուր առմամբ վերլուծվել է ավելի քան 300 միլիոն լաբորատոր արդյունք։ Դրանք երկար տարիների ընթացքում կուտակված բժշկական տվյալներ են, ոչ թե նոր կլինիկական փորձարկման արդյունքներ։
Հետազոտված 90 տեսակի լաբորատոր քննություններից 52-ի ցուցանիշներում թիմը հայտնաբերել է դաշտանադադարի շրջանում կտրուկ փոփոխություններ։ Դրանք առնչվել են նաև ոսկրային փոխանակությանը, լյարդի ու երիկամների գործառույթին և արյան լիպիդներին, այդ թվում՝ խոլեստերինին։ Նման տարիքի տղամարդկանց մոտ նույնպիսի կտրուկ անցումներ չեն դիտվել։
Այսպիսի մեծ տվյալաշարերում հաճախ նշված չէ կնոջ վերջին դաշտանի տարիքը։ Այդ բացը լրացնելու համար գիտնականները մշակել են հաշվարկային մեթոդ, որը հաշվի է առնում տարբեր մարդկանց մոտ դաշտանադադարի տարբեր ժամանակները։ Այն թույլ է տվել տարիքային միջին ցուցանիշների մեջ թաքնված փոփոխությունները վերակառուցել՝ վերջին դաշտանի նկատմամբ ժամանակագրությամբ։
Վերակառուցված պատկերը ցույց է տվել նաև, որ սեռական հորմոնների փոփոխություններն արագանում են դաշտանադադարից ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջ։ Սա խմբային տվյալների հիման վրա ստացված օրինաչափություն է․ այն չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր կնոջ օրգանիզմում բոլոր փոփոխությունները տեղի են ունենում նույն պահին կամ նույն ուժգնությամբ։
Դաշտանադադարի հորմոնային թերապիա ստացող կանանց մոտ մի շարք փոփոխություններ ավելի թույլ են եղել։ Սակայն աշխատանքը բուժման պատահականացված փորձարկում չէ, և այդ տարբերությունն ինքնին չի հաստատում թերապիայի պատճառական ազդեցությունն ու չի որոշում, թե ում համար այն նպատակահարմար կլինի։ Հեղինակների կարծիքով՝ արդյունքները կարող են օգնել ավելի լավ ուսումնասիրել դաշտանադադարի ամբողջական ֆիզիոլոգիական պատկերը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/menopause-body-wide-changes</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>