<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a3%d5%b6%d5%be%d5%b8%d5%b2-%d5%a7%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a3%d5%ab%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20556</guid>

            <pubDate>Mon, 19 Oct 2026 14:17:44 +0000</pubDate>

            <title>Շարժվող գնացքները կարող են էլեկտրացանցի համար էներգիայի կուտակիչ դառնալ</title>

            <description><![CDATA[<p>Էլեկտրագնացքների արագացումն ու արգելակումը համակարգելով՝ հնարավոր է դրանց շարժման էներգիան օգտագործել էլեկտրացանցի հավասարակշռման համար։ Նոր հաշվարկի համաձայն՝ դա կարող է նվազեցնել նոր էներգակուտակիչների անհրաժեշտությունը, սակայն գործնական փորձարկումները դեռ առջևում են։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/rail-eres-cover-20261019.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Շարժվող գնացքները կարող են էլեկտրացանցի համար էներգիայի կուտակիչ դառնալ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Չինաստանի, Մեծ Բրիտանիայի և Շվեդիայի հետազոտողների աշխատանքը հոկտեմբերի 19-ին հրապարակվել է Nature Communications ամսագրում։ Չժեցզյանի համալսարանի Կան Վանի և գործընկերների թիմը գնահատել է, թե սովորական երթևեկության ընթացքում որքան ճկունություն կարող են էլեկտրագնացքները տրամադրել էներգահամակարգին։ Աշխատանքը մոդելավորում է, ոչ թե արդեն գործարկված համակարգի հաշվետվություն։
Արագանալիս գնացքն էլեկտրաէներգիան վերածում է շարժման՝ կինետիկ էներգիայի։ Ռեկուպերատիվ արգելակման ժամանակ դրա մի մասը կարող է վերադարձվել էլեկտրական ցանց։ Հեղինակներն առաջարկում են համակարգված փոխել գնացքների շարժման ռեժիմը․ անհրաժեշտ պահին դրանք կարող են սովորականից ավելի շատ էներգիա կլանել, իսկ մեկ այլ պահին՝ նվազեցնել ցանցից սպառումը կամ էներգիա վերադարձնել։
Այս մոտեցման համար առանձին մարտկոց չեն առաջարկում․ կուտակիչի դեր է ստանում շարժվող գնացքը։ Սակայն առաջնահերթությունը մնում է փոխադրումը։ Մոդելում կարգավորումը սահմանափակված է չվացուցակով, թույլատրելի արագությամբ և քարշի ու արգելակման հզորությամբ։ Այն չպետք է խախտի գնացքների ժամանման ժամանակը կամ անվտանգության պահանջները։
Հաշվարկի հիմքում Չինաստանի երկաթուղիների 2688 տարածաշրջանային չվացուցակներից ստացված 326 034 միջկանգառային երթեր են։ Դրանցից ստացված կապերը հեղինակներն ընդլայնել են այլ տարածաշրջանների վրա՝ հաշվի առնելով գնացքների կազմը և սնուցման համակարգը։ Դիտարկվել են էլեկտրիֆիկացված հիմնական երկաթուղիները, ոչ թե մետրոն ու թեթև ռելսային տրանսպորտը։ Օգտագործված տվյալները թիմը հրապարակել է Zenodo շտեմարանում։
2025 թվականի երկաթուղային համակարգի համար հեղինակները համաշխարհային ներուժը գնահատել են 190 գիգավատ, իսկ 2050-ի համար՝ 315–579 գիգավատ՝ կախված երկաթուղիների զարգացման սցենարից։ Սրանք ցանցին տրամադրվող հզորության գնահատականներ են, ոչ թե արդեն տեղադրված կուտակիչներ կամ կուտակված էներգիայի քանակ։ Մոտեցումը հատկապես կարող է օգտակար լինել կարճատև հավասարակշռման համար։
Չինաստանի, Եվրոպայի և Հնդկաստանի էներգահամակարգերի մոդելներում այս ռեսուրսը կուտակիչների ներդրումային ու սպասարկման ծախսերը նվազեցրել է 11,9–20,0%-ով՝ ծախսերի կրճատումն առաջնահերթ համարող սցենարներում։ Ամբողջ էներգահամակարգի ծախսերի նկատմամբ խնայողությունը շատ ավելի փոքր է՝ 1,02–1,95%։ Այս արդյունքները պայմանավորված են մոդելի ենթադրություններով և չեն նշանակում, որ նույն խնայողությունն արդեն գրանցվել է իրական երկաթուղում։
Գործնական կիրառման համար դեռ պետք է փորձարկել երկաթուղու և էլեկտրացանցի օպերատորների համատեղ կառավարումը։ Հաշվարկները չեն ներառում տեղային լարման բոլոր սահմանափակումները, հարմոնիկ աղավաղումները կամ չնախատեսված խափանումների ժամանակ իրական կառավարումը։ Ուստի հեղինակներն առաջարկում են նախ անցնել փորձնական գծերի և մանրամասն ինժեներական ստուգումների․ գնացքները կարող են լրացնել սովորական կուտակիչներին, բայց չեն փոխարինում դրանց բոլոր գործառույթներին։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/trains-energy-storage</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20494</guid>

            <pubDate>Thu, 15 Oct 2026 05:10:43 +0000</pubDate>

            <title>Կլիմայի 16 հիմնական ցուցանիշներից յոթը հասել են ռեկորդային արժեքների</title>

            <description><![CDATA[<p>Կլիմայի վիճակի 2026 թվականի զեկույցում գիտնականներն արձանագրել են ջերմոցային գազերի խտության, օվկիանոսի ջերմության ու ծովի մակարդակի ռեկորդներ։ Միաժամանակ սառցադաշտերի հաստությունն ու Գրենլանդիայի սառցային զանգվածը հասել են դիտարկումների ընթացքում գրանցված նվազագույն արժեքների։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-climate-2026-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կլիմայի 16 հիմնական ցուցանիշներից յոթը հասել են ռեկորդային արժեքների]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Օրեգոնի պետական համալսարանի գիտնականների ղեկավարած միջազգային խումբը հոկտեմբերի 14-ին BioScience ամսագրում հրապարակել է կլիմայի վիճակի իր յոթերորդ տարեկան զեկույցը։ Այն համադրում է տարբեր աղբյուրների չափումներն ու հետազոտությունները՝ հետևելով մթնոլորտի, օվկիանոսների, սառույցի և մարդու գործունեության փոփոխություններին։
Հեղինակների գնահատմամբ՝ ջերմոցային երեք կարևոր գազերի՝ ածխաթթու գազի, մեթանի և ազոտի ենթօքսիդի խտությունները 2026 թվականի հասանելի տվյալների միջինով կրկին ռեկորդային են։ Մայիսին մթնոլորտում ածխաթթու գազի խտությունը գերազանցել է 428 ppm-ը՝ միլիոն բաժնում 428 բաժինը։ Դա մոտ 50 տոկոսով բարձր է նախաարդյունաբերական մակարդակից։
Օվկիանոսի ջերմային պարունակությունն ու ծովի մակարդակը, նախնական տվյալներով, հասել են նոր առավելագույնների։ Օվկիանոսը կլանում է ջերմոցային գազերի հետևանքով կուտակվող հավելյալ ջերմության մեծ մասը։ Տաքանալիս ջուրը ընդարձակվում է՝ սառույցի հալոցքի հետ միասին նպաստելով ծովի մակարդակի բարձրացմանը։
Սառցադաշտերի հաստության և Գրենլանդիայի սառցային զանգվածի նվազագույնները ցույց են տալիս փոփոխությունների մյուս կողմը։ Զեկույցը միաժամանակ արձանագրում է, որ մի շարք ցուցանիշներ ոչ միայն վատթարանում են, այլև արագացման կամ կտրուկ տեղաշարժերի նշաններ են դրսևորում։
Էներգետիկայում առաջընթացն առայժմ չի կասեցրել հանածո վառելիքի օգտագործման աճը։ 2025-ին դրա սպառումն ավելացել է 0,9 տոկոսով, իսկ էներգետիկայի հետ կապված ածխաթթու գազի տարեկան արտանետումները գերազանցել են 41 միլիարդ տոննան։ Նույն տարում արևային և հողմային էներգիայի սպառումը աճել է մոտ 18 տոկոսով։
Համալսարանը նաև նշում է դրական միտումները՝ վերականգնվող էներգիայի ու մարտկոցային կուտակիչների արագ զարգացումը և Բրազիլական Ամազոնիայում անտառահատումների տեմպի չորսամյա անկումը։ 2025-ին ցածրածխածնային աղբյուրներն ապահովել են համաշխարհային էլեկտրաէներգիայի արտադրության մոտ 43 տոկոսը․ այս ցուցանիշը վերաբերում է էլեկտրաէներգիային, ոչ ամբողջ էներգասպառմանը։
Զեկույցի հեղինակները շեշտում են, որ արտանետումների կրճատումը պետք է ուղեկցվի կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու միջոցներով և էկոհամակարգերի պաշտպանությամբ։ Նրանք առաջարկում են, մասնավորապես, քաղաքների հովացման միջոցառումներ, ջրի խնայողություն, խոնավ տարածքների վերականգնում և անտառային հրդեհներին պատրաստվածության բարձրացում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/climate-report-2026-records</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>