<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%aa%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 13 Nov 2026 04:05:29 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20609</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 14:12:17 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոսները գնահատել են սև խոռոչի երկատման հնարավոր պայմանները</title>

            <description><![CDATA[<p>Սև խոռոչի արագ պտույտը որոշ տեսական պայմաններում կարող է նպաստավոր դարձնել դրա բաժանումը երկու փոքր խոռոչի։ Սակայն նոր հաշվարկները չեն ապացուցում, որ այդպիսի գործընթաց իրականում տեղի է ունենում. դրա համար դեռ պետք է նկարագրել հենց բաժանման մեխանիզմը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/black-hole-fragmentation-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոսները գնահատել են սև խոռոչի երկատման հնարավոր պայմանները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Դանիայի համալսարանի, Սորբոնի և Նեապոլի Ֆեդերիկո II համալսարանի հետազոտողները համեմատել են այն ֆիզիկական սահմանափակումները, որոնք սովորաբար արգելում են սև խոռոչի մասնատումը։ Արդյունքները հոկտեմբերի 22-ին հրապարակել են Physical Review D հանդեսում։ Համալսարանը աշխատանքի մասին հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է իր կայքում։



Սովորական՝ չպտտվող սև խոռոչի դեպքում գլխավոր արգելքներից մեկը ջերմադինամիկական է։ Դրա էնտրոպիան՝ համակարգի հնարավոր մանրադիտակային վիճակների թվի չափը, համեմատական է զանգվածի քառակուսուն։ Նույն ընդհանուր զանգվածով երկու փոքր խոռոչների գումարային էնտրոպիան ավելի ցածր կլիներ, ինչը հակասում է էնտրոպիայի չնվազելու պահանջին։



Արագ պտտվող խոռոչների համար պատկերը բարդանում է։ Եթե սկզբնական պտույտի մի մասը վերածվի նոր մարմինների ուղեծրային շարժման, էնտրոպիայի հաշվեկշիռը որոշ դեպքերում կարող է նպաստավոր դառնալ։ Սակայն միայն այդ պայմանը բավարար չէ. փոքր խոռոչները պետք է կարողանան հեռանալ միմյանցից՝ պահպանելով էներգիան և անկյունային մոմենտը։



Հեղինակների մոդելում այդ լրացուցիչ պահանջները գրեթե փակում են մասնատման հնարավորությունը։ Հնարավոր բացառություն են մնում տեսական առավելագույնին մոտ արագությամբ պտտվող խոռոչները։ Նույնիսկ այդ դեպքում հաշվարկները ցույց չեն տալիս, թե ինչ գործընթաց կարող է բաժանումն առաջացնել։



Թիմը դիտարկել է նաև տարածության լրացուցիչ չափումներ և Էյնշտեյնի ընդհանուր հարաբերականությունից տարբերվող գրավիտացիոն մոդելներ։ Դրանցից որոշներում փոքր բեկորի անջատումը կարող է էնտրոպիայի տեսանկյունից նպաստավոր լինել, հատկապես երբ առաջացող երկու խոռոչների զանգվածները խիստ տարբեր են։ Սրանք ընտրված տեսական մոդելների հետևություններ են, ոչ դիտարկված դեպքեր։



Աշխատանքի վերնագրում օգտագործված «տաբատի» պատկերը նկարագրում է ենթադրյալ բաժանումը ժամանակի ընթացքում. մեկ ընդհանուր հատվածը ճյուղավորվում է երկու «ոտքի»։ Այս համեմատությունը բաժանման մեխանիզմ չի առաջարկում և ինքնին չի վերացնում հորիզոնի երկատումը սահմանափակող թեորեմները։



Հաջորդ անհրաժեշտ քայլը գործընթացի մանրամասն դինամիկական հաշվարկն է կամ համակարգչային մոդելավորումը։ Միայն այդպես կարելի է ստուգել՝ նպաստավոր վերջնական վիճակներին հասնելու ֆիզիկական ճանապարհ առհասարակ կա՞։ Առայժմ աշխատանքը սահմանազատում է այն պայմանները, որոնց դեպքում նման ճանապարհ արժե փնտրել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/black-hole-fragmentation</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20583</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 17:10:31 +0000</pubDate>

            <title>«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն հրապարակել է «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակի պատկերը, որտեղ ավելի մոտ գալակտիկայի ձգողությունը խոշորացնում և աղավաղում է հեռավոր գալակտիկայի լույսը։ Դիտարկումը գրավիտացիոն ոսպնյակների ուսումնասիրության ծրագրի մաս է, որը նաև հիմք է նախապատրաստում «Ռոման» աստղադիտակի տվյալների վերլուծության համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/hubble-lens-roman-20261022.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Պատկերը NASA-ն հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին։ Կադրի մեծ պարուրաձև գալակտիկան անմիջապես գրավում է ուշադրությունը, սակայն գրավիտացիոն ոսպնյակը գտնվում է ներքևի աջ անկյունում։ Այն ներկայացված է նաև խոշորացված ներդիրում։



Ոսպնյակի կենտրոնում երևացող էլիպսաձև գալակտիկան մոտ 4,5 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է։ Նրա հետևում գտնվող գալակտիկան մոտ 8 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է և երևում է երկու պատկերով՝ մեծ աղեղով ու ավելի փոքր, շրջված աղեղով։



Գրավիտացիոն ոսպնյակավորման ժամանակ զանգվածեղ մարմինը կորացնում է տարածաժամանակը՝ փոխելով լույսի տարածման ուղին։ Ինչպես NASA-ն բացատրում է, դիտվող պատկերի աղավաղումն ու կրկնապատկումը կախված են առաջին պլանի մարմնի և հեռավոր աղբյուրի փոխդասավորությունից։



Այդ աղավաղումների չափումը թույլ է տալիս գնահատել ոսպնյակ ստեղծող գալակտիկայի զանգվածը։ Տեսանելի նյութը միշտ չէ, որ բավարար է դիտվող ազդեցությունը բացատրելու համար, և աստղագետներն այս մեթոդով ուսումնասիրում են նաև անտեսանելի՝ մութ նյութի բաշխումը։



«Հաբլը» մանրամասն պատկերում է առանձին թիրախներ, իսկ «Ռոմանի» լայն տեսադաշտը նախատեսված է երկնքի մեծ հատվածների դիտարկման համար։ NASA-ն երկու աստղադիտակների աշխատանքը ներկայացնում է որպես փոխլրացնող մոտեցում՝ ընդգրկուն որոնում և ընտրված օբյեկտների մանրամասն ուսումնասիրություն։



Գրավիտացիոն ոսպնյակների «Հաբլի» պատկերներով հետազոտողները համակարգչային մոդել են կառուցում՝ մութ նյութի առաջացրած աղավաղումները վերլուծելու համար։ Այն կօգնի աշխատել «Ռոմանի» ավելի մեծածավալ պատկերների հետ, իսկ «Հաբլը» հետագայում կարող է մանրամասն դիտարկել նոր թիրախները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/hubble-lens-roman</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>