<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%bf%d5%a5%d5%bd%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d6%86%d5%ab%d5%a6%d5%ab%d5%af%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20609</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 14:12:17 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոսները գնահատել են սև խոռոչի երկատման հնարավոր պայմանները</title>

            <description><![CDATA[<p>Սև խոռոչի արագ պտույտը որոշ տեսական պայմաններում կարող է նպաստավոր դարձնել դրա բաժանումը երկու փոքր խոռոչի։ Սակայն նոր հաշվարկները չեն ապացուցում, որ այդպիսի գործընթաց իրականում տեղի է ունենում. դրա համար դեռ պետք է նկարագրել հենց բաժանման մեխանիզմը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/black-hole-fragmentation-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոսները գնահատել են սև խոռոչի երկատման հնարավոր պայմանները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Դանիայի համալսարանի, Սորբոնի և Նեապոլի Ֆեդերիկո II համալսարանի հետազոտողները համեմատել են այն ֆիզիկական սահմանափակումները, որոնք սովորաբար արգելում են սև խոռոչի մասնատումը։ Արդյունքները հոկտեմբերի 22-ին հրապարակել են Physical Review D հանդեսում։ Համալսարանը աշխատանքի մասին հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է իր կայքում։



Սովորական՝ չպտտվող սև խոռոչի դեպքում գլխավոր արգելքներից մեկը ջերմադինամիկական է։ Դրա էնտրոպիան՝ համակարգի հնարավոր մանրադիտակային վիճակների թվի չափը, համեմատական է զանգվածի քառակուսուն։ Նույն ընդհանուր զանգվածով երկու փոքր խոռոչների գումարային էնտրոպիան ավելի ցածր կլիներ, ինչը հակասում է էնտրոպիայի չնվազելու պահանջին։



Արագ պտտվող խոռոչների համար պատկերը բարդանում է։ Եթե սկզբնական պտույտի մի մասը վերածվի նոր մարմինների ուղեծրային շարժման, էնտրոպիայի հաշվեկշիռը որոշ դեպքերում կարող է նպաստավոր դառնալ։ Սակայն միայն այդ պայմանը բավարար չէ. փոքր խոռոչները պետք է կարողանան հեռանալ միմյանցից՝ պահպանելով էներգիան և անկյունային մոմենտը։



Հեղինակների մոդելում այդ լրացուցիչ պահանջները գրեթե փակում են մասնատման հնարավորությունը։ Հնարավոր բացառություն են մնում տեսական առավելագույնին մոտ արագությամբ պտտվող խոռոչները։ Նույնիսկ այդ դեպքում հաշվարկները ցույց չեն տալիս, թե ինչ գործընթաց կարող է բաժանումն առաջացնել։



Թիմը դիտարկել է նաև տարածության լրացուցիչ չափումներ և Էյնշտեյնի ընդհանուր հարաբերականությունից տարբերվող գրավիտացիոն մոդելներ։ Դրանցից որոշներում փոքր բեկորի անջատումը կարող է էնտրոպիայի տեսանկյունից նպաստավոր լինել, հատկապես երբ առաջացող երկու խոռոչների զանգվածները խիստ տարբեր են։ Սրանք ընտրված տեսական մոդելների հետևություններ են, ոչ դիտարկված դեպքեր։



Աշխատանքի վերնագրում օգտագործված «տաբատի» պատկերը նկարագրում է ենթադրյալ բաժանումը ժամանակի ընթացքում. մեկ ընդհանուր հատվածը ճյուղավորվում է երկու «ոտքի»։ Այս համեմատությունը բաժանման մեխանիզմ չի առաջարկում և ինքնին չի վերացնում հորիզոնի երկատումը սահմանափակող թեորեմները։



Հաջորդ անհրաժեշտ քայլը գործընթացի մանրամասն դինամիկական հաշվարկն է կամ համակարգչային մոդելավորումը։ Միայն այդպես կարելի է ստուգել՝ նպաստավոր վերջնական վիճակներին հասնելու ֆիզիկական ճանապարհ առհասարակ կա՞։ Առայժմ աշխատանքը սահմանազատում է այն պայմանները, որոնց դեպքում նման ճանապարհ արժե փնտրել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/black-hole-fragmentation</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20491</guid>

            <pubDate>Wed, 14 Oct 2026 15:17:18 +0000</pubDate>

            <title>Էլեկտրոնների «ուշացումը» կարող է բացահայտել լույսի քվանտային հատկությունները</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսների տեսական հաշվարկները ցույց են տվել, որ լույսի քվանտային տատանումները կարող են փոխել ատոմներից արձակվող էլեկտրոնների ազդանշանը։ Այդ փոփոխությունը չափման մեջ կարող է երևալ որպես մի քանի տասնյակ ատտովայրկյանի լրացուցիչ ուշացում՝ լույսի հատկությունները հետազոտելու նոր հնարավորություն տալով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/quantum-light-attosecond-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Էլեկտրոնների «ուշացումը» կարող է բացահայտել լույսի քվանտային հատկությունները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Չինաստանի Հուաչժունի գիտության և տեխնոլոգիաների համալսարանի Յուեմին Չժոուի և նրա գործընկերների աշխատանքը հոկտեմբերի 13-ին հրապարակվել է Physical Review Letters ամսագրում։ Հեղինակներն ուսումնասիրել են՝ արդյոք էլեկտրոնների օգնությամբ հնարավոր է կարդալ քվանտային լույսի այն հատկությունները, որոնք սովորական չափումներում հեշտ չէ տարբերակել։
Աշխատանքի հիմքում RABBIT անվամբ հայտնի ատտովայրկյանային մեթոդն է։ Ծայրահեղ ուլտրամանուշակագույն կարճ իմպուլսները իոնացնում են ատոմները՝ դրանցից էլեկտրոններ արձակելով, իսկ որոշակի ուշացումով տրվող ինֆրակարմիր իմպուլսը զոնդում է այդ էլեկտրոններին։ Մեկ ատտովայրկյանը վայրկյանի մեկ միլիարդերորդի մեկ միլիարդերորդ մասն է։
Նույն վերջնական էներգիային էլեկտրոնը կարող է հասնել երկու տարբեր ուղիներով՝ կլանելով կամ արձակելով ինֆրակարմիր ֆոտոն։ Այդ ուղիների ինտերֆերենցիան՝ քվանտային «համադրումը», էլեկտրոնների էներգիական սպեկտրում պարբերական տատանումներ է առաջացնում։ Դրանց փուլից սովորաբար գնահատում են էլեկտրոնի արձակման ժամանակային ուշացումը։
Ինչպես Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության Physics պարբերականը բացատրում է, հետազոտողները հաշվարկել են, թե ինչ կլինի, եթե զոնդող լույսը պատրաստվի «սեղմված վակուում» կոչվող քվանտային վիճակում։ Այդ վիճակին բնորոշ ուժգնության մեծ տատանումները փոխում են էլեկտրոնների սպեկտրային տատանումների փուլը։
Փուլի փոփոխությունը սովորական մեկնաբանությամբ կարող է ընկալվել որպես մի քանի տասնյակ ատտովայրկյանի լրացուցիչ ուշացում։ Սակայն այստեղ ազդանշանը կապված է նաև լույսի ֆոտոնային վիճակագրության հետ։ Այսինքն՝ նման չափումը կարող է տեղեկություն տալ ոչ միայն էլեկտրոնի շարժման, այլև այն հետազոտող լույսի քվանտային հատկությունների մասին։
Սա տեսական արդյունք է, ոչ թե արդեն կատարված փորձի նկարագրություն։ Հեղինակները մեթոդը դիտարկում են որպես ատտովայրկյանային ճշգրտությամբ քվանտային չափումների հնարավոր ուղղություն։ Հաջորդ կարևոր հարցն այն է, թե կանխատեսված ազդանշանը ինչպես կդրսևորվի փորձարարական պայմաններում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/quantum-light-attosecond-delay</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>