<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%bf%d5%ab%d5%a5%d5%a6%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b2%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 13 Nov 2026 04:05:29 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21157</guid>

            <pubDate>Fri, 13 Nov 2026 04:05:28 +0000</pubDate>

            <title>«Էվկլիդ» աստղադիտակի հրապարակած տվյալներն ընդգրկում են ավելի քան 900 միլիոն գալակտիկա</title>

            <description><![CDATA[<p>Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/euclid-abell-3128.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Էվկլիդ» աստղադիտակի հրապարակած տվյալներն ընդգրկում են ավելի քան 900 միլիոն գալակտիկա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը հայտնել է, որ DR1-Foundation անունով հավաքածուն «Էվկլիդի» դիտումների առաջին խոշոր հրապարակումն է։ Երկնքի լայնածավալ դիտարկումներն ընդգրկել են մոտ 1900 քառակուսի աստիճան՝ մոտավորապես լիալուսնի տեսանելի մակերեսից 9500 անգամ մեծ տարածք։



Հավաքածուն ներառում է ավելի քան 900 միլիոն գալակտիկայի տվյալներ, ինչպես նաև ավելի քան 160 միլիոն աղբյուրի լուսային սպեկտրներ։ Թիմն առանձնացրել է ավելի քան 60 միլիոն հնարավոր քվազար՝ հեռավոր գալակտիկաների պայծառ միջուկներ, որոնց նույնականացումը դեռ պետք է ստուգվի։



Կատալոգում ներառվել է նաև ուժեղ գրավիտացիոն ոսպնյակման շուրջ 15 հազար հավանական դեպք։ Այդ երևույթը նկատվում է, երբ ավելի մոտ գտնվող զանգվածեղ մարմնի ձգողականությունը շեղում է հեռավոր գալակտիկայից եկող լույսը, և երկնքում դրա պատկերը կարող է երևալ աղեղի կամ օղակի տեսքով։ Աստղագետները պատկերի աղավաղումից կարող են գնահատել առջևում գտնվող մարմնի զանգվածը՝ ներառյալ չերևացող մութ նյութը։



Նոր պատկերներից մեկում երևում է Abell 3128 գալակտիկաների կուտակումը, որը մեզնից մոտ 800 միլիոն լուսատարի հեռավորության վրա է։ Կադրի կենտրոնում երևում է ուժեղ գրավիտացիոն ոսպնյակ՝ կապույտ աղեղներով։ Նույն տեսադաշտում երևում է նաև մեկ այլ կուտակում, թեև իրականում երկուսի միջև շուրջ հինգ միլիարդ լուսատարի կա։



«Էվկլիդը» տիեզերք է արձակվել 2023 թվականի հուլիսին, իսկ կանոնավոր գիտական դիտումները սկսել է 2024 թվականի փետրվարին։ Տվյալների ամերիկյան գիտական արխիվը նշում է, որ այս հավաքածուն ամբողջ թողարկման առաջին փուլն է։ Երկրորդը սպասվում է 2027 թվականի կեսին և կներառի նաև գալակտիկաների տարածական խմբավորումն ու թույլ գրավիտացիոն ոսպնյակումը վերլուծելու համար մշակված տվյալներ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/euclid-dr1-galaxies</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20596</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 14:09:44 +0000</pubDate>

            <title>Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն դադարեցրել է Swift տիեզերական աստղադիտարանի աշխատանքը․ ցածրացած ուղեծրում մթնոլորտի դիմադրությունն այլևս թույլ չի տալիս կայուն դիտարկումներ կատարել։ Գամմա բռնկումների ուսումնասիրությամբ հայտնի սարքի վերադարձը մթնոլորտ սպասվում է առաջիկա շաբաթներին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/swift-mission-end-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է, որ Նիլ Գերելսի անվան Swift տիեզերական աստղադիտարանի գիտական աշխատանքն ավարտվել է։ Երկրի մակերևույթից մոտ 275 կիլոմետր բարձրության վրա մթնոլորտի դիմադրությունն արդեն խանգարում է աստղադիտակներին կայուն պահել ուղղությունը դեպի դիտարկվող օբյեկտները։



Առաքելության վերջին դիտարկումը կատարվել է հոկտեմբերի 20-ին։ Նույն օրը սարքն անցել է անվտանգ ռեժիմի, երբ այլևս չի կարողացել փոխհատուցել մթնոլորտի ուժեղացած դիմադրության ազդեցությունը։ Փենսիլվանիայի պետական համալսարանում գործող կառավարման թիմն այնուհետև հրաման է ուղարկել՝ դադարեցնելու աշխատանքն ու սարքը մթնոլորտ վերադարձին նախապատրաստելու համար։ NASA-ի գնահատմամբ՝ վերադարձը սպասվում է առաջիկա մի քանի շաբաթների ընթացքում։



Ցածր ուղեծրով շարժվող արբանյակները մթնոլորտի դիմադրության պատճառով աստիճանաբար կորցնում են բարձրությունը։ Արեգակնային վերջին ակտիվությունն արագացրել էր այդ գործընթացը Swift-ի համար։ Դրա ուղեծիրը բարձրացնելու նպատակով կազմակերպված սպասարկման առաքելությունն օգոստոսին ավարտվել էր՝ առանց աստղադիտարանը բարձրացնելու փորձի։



Այդուհետև Swift-ը վերսկսել էր գիտական դիտարկումները, որոնք ավելի վաղ սահմանափակվել էին՝ դիմադրությունը նվազեցնելու և սպասարկման համար ժամանակ շահելու նպատակով։ Վերագործարկումից հետո այն ուսումնասիրել էր հարյուրավոր թիրախներ՝ աստղային պայթյունների մնացորդներից մինչև գիսաստղեր և հեռավոր գալակտիկաների ակտիվ սև խոռոչներ։ Առաքելության թիմը հոկտեմբերի 23-ին պարզաբանել է, որ դիտարկումների վերսկսումը կրկին մեծացրել էր դիմադրությունն ու արագացրել ուղեծրի իջեցումը։



Swift-ը մեկնարկել էր 2004 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ սկզբում երկու տարվա հիմնական առաքելության համար։ Այն ստեղծվել էր գամմա բռնկումները հայտնաբերելու, դրանց դիրքը մյուս աստղադիտարաններին հաղորդելու և սեփական ռենտգենյան ու ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակները դեպի բռնկումը շրջելու համար։ Սովորաբար այս ամենը տևում էր մոտ մեկ րոպե՝ թույլ տալով որսալ պայթյունից հետո արագ մարող լուսարձակումը։



Գրեթե 22 տարվա ընթացքում աստղադիտարանը դիտարկել է ավելի քան 2000 գամմա բռնկում և ավելի քան 1400 գերնոր աստղի պայթյուն։ Այն նաև ուսումնասիրել է սև խոռոչների կողմից քայքայվող աստղեր, ակտիվ գալակտիկաներ, աստերոիդներ ու գիսաստղեր։ NASA-ի տվյալներով՝ Swift-ի դիտարկումներն օգտագործվել են շուրջ 7000 գիտական հոդվածներում։



Առաքելության ավարտից հետո հետազոտողների տրամադրության տակ կմնա մոտ 12 տերաբայթ բաց արխիվ։ Այն ներառում է տարբեր ալիքային տիրույթներում չափումներ և միայն ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակից՝ ավելի քան 1,5 միլիոն պատկեր։ NASA-ն նախատեսում է շարունակել արագ արձագանք պահանջող տիեզերական դիտարկումների հնարավորությունների որոնումը՝ բացը ժամանակավորապես լրացնելով գործող առաքելություններով։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/swift-mission-ends</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20583</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 17:10:31 +0000</pubDate>

            <title>«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն հրապարակել է «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակի պատկերը, որտեղ ավելի մոտ գալակտիկայի ձգողությունը խոշորացնում և աղավաղում է հեռավոր գալակտիկայի լույսը։ Դիտարկումը գրավիտացիոն ոսպնյակների ուսումնասիրության ծրագրի մաս է, որը նաև հիմք է նախապատրաստում «Ռոման» աստղադիտակի տվյալների վերլուծության համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/hubble-lens-roman-20261022.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Պատկերը NASA-ն հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին։ Կադրի մեծ պարուրաձև գալակտիկան անմիջապես գրավում է ուշադրությունը, սակայն գրավիտացիոն ոսպնյակը գտնվում է ներքևի աջ անկյունում։ Այն ներկայացված է նաև խոշորացված ներդիրում։



Ոսպնյակի կենտրոնում երևացող էլիպսաձև գալակտիկան մոտ 4,5 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է։ Նրա հետևում գտնվող գալակտիկան մոտ 8 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է և երևում է երկու պատկերով՝ մեծ աղեղով ու ավելի փոքր, շրջված աղեղով։



Գրավիտացիոն ոսպնյակավորման ժամանակ զանգվածեղ մարմինը կորացնում է տարածաժամանակը՝ փոխելով լույսի տարածման ուղին։ Ինչպես NASA-ն բացատրում է, դիտվող պատկերի աղավաղումն ու կրկնապատկումը կախված են առաջին պլանի մարմնի և հեռավոր աղբյուրի փոխդասավորությունից։



Այդ աղավաղումների չափումը թույլ է տալիս գնահատել ոսպնյակ ստեղծող գալակտիկայի զանգվածը։ Տեսանելի նյութը միշտ չէ, որ բավարար է դիտվող ազդեցությունը բացատրելու համար, և աստղագետներն այս մեթոդով ուսումնասիրում են նաև անտեսանելի՝ մութ նյութի բաշխումը։



«Հաբլը» մանրամասն պատկերում է առանձին թիրախներ, իսկ «Ռոմանի» լայն տեսադաշտը նախատեսված է երկնքի մեծ հատվածների դիտարկման համար։ NASA-ն երկու աստղադիտակների աշխատանքը ներկայացնում է որպես փոխլրացնող մոտեցում՝ ընդգրկուն որոնում և ընտրված օբյեկտների մանրամասն ուսումնասիրություն։



Գրավիտացիոն ոսպնյակների «Հաբլի» պատկերներով հետազոտողները համակարգչային մոդել են կառուցում՝ մութ նյութի առաջացրած աղավաղումները վերլուծելու համար։ Այն կօգնի աշխատել «Ռոմանի» ավելի մեծածավալ պատկերների հետ, իսկ «Հաբլը» հետագայում կարող է մանրամասն դիտարկել նոր թիրախները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/hubble-lens-roman</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>