<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d5%bf%d5%ab%d5%a5%d5%a6%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b0%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d5%a6%d5%b8%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 14:10:52 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20747</guid>

            <pubDate>Fri, 30 Oct 2026 12:11:18 +0000</pubDate>

            <title>NASA-ն ներկայացրել է Երկրի մագնիսոլորտն ուսումնասիրող TRACERS-ի առաջին արդյունքները</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի TRACERS զույգ արբանյակների առաջին արդյունքները հուշում են, որ Երկրի մագնիսոլորտի սահմանին մագնիսական վերամիացման տարածական տարբերությունները գերակշռում են ժամանակային փոփոխություններին։ 207 համատեղ դիտարկումների վրա հիմնված եզրակացությունը դեռ պետք է ստուգվի ավելի մեծ տվյալաշարով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/tracers-orbit-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[NASA-ն ներկայացրել է Երկրի մագնիսոլորտն ուսումնասիրող TRACERS-ի առաջին արդյունքները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն հոկտեմբերի 29-ին ներկայացրել է TRACERS առաքելության առաջին գիտական արդյունքները։ Նույն օրը հետազոտությունը հրապարակվել է Journal of Geophysical Research: Space Physics ամսագրում։ Գիտնականները փորձել են տարբերակել մագնիսական վերամիացման տարածական և ժամանակային փոփոխությունները՝ հասկանալու համար, թե դրանցից որն է գերակշռում Երկրի մագնիսոլորտի սահմանին։



Մագնիսական վերամիացման ժամանակ արևային քամու և Երկրի մագնիսական ուժագծերը վերադասավորվում են՝ հնարավորություն տալով մասնիկներին ու էներգիային անցնել մագնիսոլորտի սահմանով։ Այդ գործընթացը կարևոր դեր ունի տիեզերական եղանակի ձևավորման մեջ։ Դրա հետևանքները կարող են առնչվել արբանյակների աշխատանքին, կապին ու էլեկտրացանցերին։



Երկու TRACERS արբանյակները նույն ուղեծրով թռչում են մեկը մյուսի հետևից։ Նրանք անցնում են բևեռային ձագարաձև շրջաններով, որտեղ արևային քամու մասնիկները մագնիսական դաշտի երկայնքով ուղղվում են դեպի վերին մթնոլորտ։ Նույն շրջանի հաջորդական չափումները թույլ են տալիս ստուգել՝ արդյոք դիտված կառուցվածքները փոխվել են երկու անցումների միջև ընկած ժամանակում։



Սթիվեն Ֆյուզելիեի գլխավորած խումբը վերլուծել է 2025-ի նոյեմբերից մինչև 2026-ի փետրվարն ընկած ժամանակահատվածում հարավային բևեռային ձագարով 207 համատեղ անցումների տվյալները։ Օգտագործվել են երկու արբանյակների իոնային վերլուծիչների չափումները։ 129 դեպքում գերակշռել են տարածական տարբերությունները, 48-ում՝ ժամանակային փոփոխությունները, իսկ 30 դեպք միանշանակ դասակարգել չի հաջողվել։



Տարածական փոփոխությունների գերակշռությունը պահպանվել է միջմոլորակային մագնիսական դաշտի ուսումնասիրված բոլոր ուղղությունների և արևային քամու ճնշման բոլոր խմբերի համար։ Սա չի նշանակում, որ գործընթացը ժամանակի ընթացքում չի փոխվում. տարածական տարբերություններով բնութագրվող անցումներից գրեթե բոլորում հեղինակները հայտնաբերել են նաև ժամանակային փոփոխություններ։



Հեղինակներն արդյունքները նախնական են համարում։ Դիտարկումների քանակը մոտ տասն անգամ փոքր է առաքելության սկզբնական ծրագրով նախատեսվածից, իսկ որոշ դեպքերի դասակարգումը պարունակում է սուբյեկտիվության տարր։ Պատճառներից մեկը առաջին արբանյակի մարտկոցների խնդիրն է. այն ստիպված է աշխատել միայն ուղեծրի լուսավորված հատվածում։ Ավելի մեծ տվյալաշարը պետք է օգնի ստուգել հայտնաբերված օրինաչափությունը։



NASA-ի տվյալներով՝ երկու սարքերն այժմ հարավային բևեռային ձագարը պարբերաբար դիտարկում են օրական մի քանի անգամ, իսկ սեպտեմբերին առաքելությունը երկարաձգվել է մինչև 2027-ի գարուն։ Հետագա չափումները կարող են հստակեցնել՝ ինչպես են արևային քամու տարբեր պայմանները փոխում Երկրի մագնիսական միջավայրին էներգիայի փոխանցումը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/tracers-first-results</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20674</guid>

            <pubDate>Wed, 28 Oct 2026 14:14:04 +0000</pubDate>

            <title>Սկաֆանդրի նյութերի նմուշների վրա մարսյան փոշու գերմանր մասնիկներ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Perseverance մարսագնացի տվյալների վերլուծությամբ գիտնականները գնահատել են մակերևույթներին կառչած փոշու մասնիկների չափերը․ ամենափոքրերից որոշները մոտ 100–200 նանոմետր են։ Դրանք կարող են բարդացնել Մարս մեկնող ապագա անձնակազմերի սկաֆանդրների և բնակելի մոդուլների պաշտպանությունը փոշուց։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-mars-dust-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սկաֆանդրի նյութերի նմուշների վրա մարսյան փոշու գերմանր մասնիկներ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն արդյունքների մասին հոկտեմբերի 26-ին հայտնել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Սենթ Լուիսի Վաշինգտոնի համալսարանի հետազոտող Սքոթ Վան Բոմելի ղեկավարած խմբի աշխատանքը նույն օրը հրապարակվել է PNAS ամսագրում։ Տվյալներն ընդգրկում են մարսագնացի աշխատանքի 1645 մարսյան օր։



Հետազոտողները վերլուծել են փոշին, որը կպել է մարսագնացի չափիչ սարքերի ստուգաչափման նմուշներին և սկաֆանդրների համար նախատեսված նյութերին։ Դրանց թվում են տեֆլոնն ու Vectran մանրաթելը․ վերջիններիս փոքր քառակուսիները Մարս են ուղարկվել՝ պարզելու, թե ապագա սկաֆանդրների նյութերն ինչպես են դիմանում մոլորակի պայմաններին։



PIXL ռենտգենյան սպեկտրաչափի տվյալներով և փոշու շերտի մոդելով խումբը գնահատել է մասնիկների չափերն ու բաղադրությունը։ Սա գերմանր հատիկների անմիջական մանրադիտակային լուսանկար չէ։ Չափերի գնահատականը ենթադրում է մասնիկների մեկ շերտ, ուստի մի քանի շերտի դեպքում առանձին հատիկները կարող են հաշվարկվածից էլ փոքր լինել։



Տարբեր մակերևույթներ տարբեր չափի փոշի են պահել։ Vectran-ի վրա մասնիկների բնորոշ չափը մոտ 2 միկրոմետր է եղել, իսկ որոշ այլ նմուշների վրա՝ հարյուրավոր նանոմետրեր։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ կպչունությանը նպաստում են էլեկտրաստատիկ ուժերը, իսկ հյուսվածքի անհարթություններում՝ նաև հատիկների մեխանիկական խցանումը։



Ամենափոքր մասնիկները մնացել են մակերևույթներին՝ չնայած մարսագնացի շարժման ու հորատման ժամանակ առաջացող ցնցումներին։ Փոշու բաղադրությունը հիմնականում համապատասխանում է նախկին առաքելությունների արդյունքներին․ այն պարունակում է երկաթով և ծծմբով հարստացած սիլիկատային նյութ։ Նոր տվյալներում արձանագրվել է նաև ֆոսֆորի հարստացում։



Մասնիկների չափը կարևոր է հնարավոր ներշնչման համար։ Երկրի վրա նման մանր փոշին կարող է հասնել թոքերի խորքային հատվածներ։ Սակայն այս աշխատանքը մարդկանց վրա մարսյան փոշու ազդեցության փորձարկում չէ․ առողջական վտանգը կախված կլինի ներշնչված քանակից, ազդեցության տևողությունից և մասնիկների հատկություններից։



Արդյունքները կարող են օգնել ընտրելու սկաֆանդրների ու բնակելի մոդուլների նյութերը, կատարելագործելու մաքրման միջոցներն ու օդային ֆիլտրերը։ Հեղինակները շեշտում են, որ Մարսի փոշուն հատուկ ազդեցության սահմանները ճշգրտելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ լաբորատոր և թունաբանական հետազոտություններ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/mars-ultrafine-dust</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20562</guid>

            <pubDate>Tue, 20 Oct 2026 05:07:06 +0000</pubDate>

            <title>Ճապոնիան MMX ապարատն ուղարկել է Ֆոբոսից նմուշներ բերելու</title>

            <description><![CDATA[<p>Ճապոնական MMX տիեզերական ապարատը հաջողությամբ արձակվել է դեպի Մարսի արբանյակները։ Առաքելության նպատակն է Ֆոբոսի մակերևույթից նմուշներ հավաքել և 2031 թվականին դրանք հասցնել Երկիր՝ օգնելու պարզել Մարսի երկու արբանյակների ծագումը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/mmx-phobos-cover-20261020.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ճապոնիան MMX ապարատն ուղարկել է Ֆոբոսից նմուշներ բերելու]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ճապոնիայի օդատիեզերական հետազոտությունների գործակալությունը՝ JAXA-ն, հոկտեմբերի 20-ին հաստատել է, որ H3 հրթիռը MMX ապարատը բարձրացրել է Տանեգասիմա տիեզերակայանից։ Արձակումը տեղի է ունեցել ճապոնական ժամանակով 04:41-ին՝ Երևանի ժամանակով հոկտեմբերի 19-ի 23:41-ին։ Մոտ 1 ժամ 11 րոպե անց ապարատը հաջողությամբ անջատվել է հրթիռից։



MMX-ը նախատեսված է Մարսի երկու արբանյակների՝ Ֆոբոսի և Դեյմոսի հետազոտության համար։ Գիտնականները փորձում են տարբերակել դրանց ծագման երկու հիմնական վարկածը․ դրանք կա՛մ Մարսի ձգողությամբ որսված աստերոիդներ են, կա՛մ առաջացել են մոլորակի հետ խոշոր մարմնի բախումից հետո ուղեծրում մնացած բեկորներից։ Ֆոբոսի նյութը Երկրի լաբորատորիաներում ուսումնասիրելը կարող է օգնել լուծել այդ հարցը։



NASA-ն առաքելության նախապատրաստման մասին հաղորդագրությունում նշում է, որ MMX-ի ժամանումը Մարսի մոտ նախատեսվում է 2027 թվականի օգոստոսին։ Ապարատը նախ կուսումնասիրի արբանյակները, իսկ Ֆոբոսից նմուշառումը կսկսվի ոչ շուտ, քան 2028 թվականի դեկտեմբերին։ Առաջադրանքը Մարսի մակերևույթից հող բերելը չէ․ նմուշները պետք է վերցվեն նրա արբանյակից։



MMX-ի հետ ճանապարհ է ընկել նաև գերմանաֆրանսիական Idefix փոքր ինքնագնացը։ Գերմանիայի օդատիեզերական կենտրոնը՝ DLR-ը, հայտնում է, որ այն Ֆոբոսի վրա պետք է հայտնվի 2028–2029 թվականների սահմանագծին և աշխատի մոտ 100 օր։ Դրա չափումները կօգնեն գնահատել մակերևույթի մեխանիկական, ջերմային ու հանքաբանական հատկությունները և ընտրել հիմնական ապարատի վայրէջքի ու նմուշառման հարմար տեղերը։



Ֆոբոսի չափազանց թույլ ձգողությունը վայրէջքն անսովոր է դարձնում։ Ըստ DLR-ի՝ Idefix-ը կարձակվի մակերևույթից մոտ 40–100 մետր բարձրությունից, հպումից հետո կարող է ցատկել, ապա պետք է ինքնուրույն ուղղվի և բացի արևային վահանակները։ Այդ գործողությունները դեռ առջևում են․ հաջող արձակումը դրանց կատարման երաշխիք չէ։



Արբանյակի բաղադրությունն ուսումնասիրելու համար MMX-ը նաև կրում է NASA-ի MEGANE սարքը։ Այն մակերևույթից արձակվող նեյտրոնների և գամմա ճառագայթների էներգիան չափելով՝ կօգնի որոշել քիմիական տարրերի կազմը։ Նմուշառման համակարգերից մեկը մակերևութային նյութը կհավաքի սեղմված ազոտի հոսքով, իսկ ճապոնական մյուս համակարգը նախատեսված է ավելի խոր շերտից նմուշ վերցնելու համար։



Առաքելության ծրագրով՝ MMX-ը պետք է հավաքի առնվազն 10 գրամ նյութ և վերադարձնի այն 2031 թվականին։ Եթե բոլոր փուլերը հաջողվեն, սա կլինի Մարսի արբանյակից նմուշներ Երկիր հասցնելու առաջին առաքելությունը։ Մինչ այդ ապարատը դեռ պետք է հասնի Մարսի համակարգ, հետազոտի Ֆոբոսը, վայրէջք կատարի և ապահովի նմուշներով վերադարձը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/mmx-phobos-launch</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20214</guid>

            <pubDate>Sun, 20 Sep 2026 07:11:56 +0000</pubDate>

            <title>LRO-ի պատկերներում Լուսնի վրա 222 մետր տրամագծով նոր խառնարան են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի LRO ուղեծրային սարքի պատկերներում գիտնականները հայտնաբերել են մոտ 222 մետր տրամագծով և 43 մետր խորությամբ Մաքգեթչին խառնարանը։ Այն առաջացել է 2024 թվականի գարնանը, իսկ նոր ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հարվածը փոխել է նաև շրջակա գրունտի հատկությունները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/mcgetchin-cover.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[LRO-ի պատկերներում Լուսնի վրա 222 մետր տրամագծով նոր խառնարան են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հայտնագործության մասին NASA-ն հայտնել է սեպտեմբերի 16-ին։ Պատկերների մշակման մասնագետ Ռոբերտ Վագները Լուսնի քարտեզների համեմատության ժամանակ նկատել էր արտասովոր պայծառ բիծ։ Այն խառնարանից դուրս նետված նյութի հետքն էր։

«Մինչև» և «հետո» պատկերներով հարվածի ժամանակը սահմանափակել են 2024 թվականի ապրիլի 11-ից մայիսի 22-ն ընկած միջակայքով։ Հետևաբար խոսքը այս օրերին տեղի ունեցած բախման մասին չէ։

Ձախում՝ LRO-ի 2025 թվականի ամռան պատկերները, աջում՝ նույն տարածքը 2011 թվականի գարնանը։ Շրջանագծով նշված լուսավոր բիծը հարվածից դուրս նետված նյութն է / © NASA Goddard, Intuitive Machines, Robert Wagner։

Խառնարանը նկատել են 2025 թվականի հոկտեմբերին, ապա այն ուսումնասիրել ավելի մանրամասն պատկերներով։ Այն անվանակոչվել է ամերիկացի երկրաբան և մոլորակագետ Թոմաս Մաքգեթչինի պատվին։

Diviner ջերմային սարքի չափումները բացահայտել են մոտ յոթ կիլոմետր լայնությամբ գոտի, որը գիշերը շրջակա տարածքից 8–9 աստիճան Ցելսիուսով ավելի սառն է։ Science Advances-ում հրապարակված ուսումնասիրությունը այդ տարբերությունը կապում է հարվածից հետո գրունտի վերին շերտերի փխրունացման հետ։

Ավելի նոսր գրունտը պակաս արդյունավետ է պահում ջերմությունը։ Այսպիսով, հարվածի ազդեցությունը չի սահմանափակվում տեսանելի փոսով՝ փոխվում է նաև շրջակա մակերևույթը, որի վրայով հետագայում կարող են շարժվել լուսնագնացները։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/moon-mcgetchin-crater-222-meters</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>