<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d6%84%d5%a5%d5%b4%d5%a2%d6%80%d5%ab%d5%bb%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20688</guid>

            <pubDate>Thu, 29 Oct 2026 04:09:52 +0000</pubDate>

            <title>Մոդելավորումը կասկածի տակ է դրել գիսաստղերի դերը Երկրի վրա կյանքի առաջացման մեջ</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիսաստղերը, հավանաբար, չեն եղել Երկրի վրա կյանքի առաջացման համար անհրաժեշտ մոլեկուլների հուսալի աղբյուր։ Նոր համակարգչային մոդելավորումը ցույց է տվել, որ բախման ժամանակ դրանց մեծ մասը կքայքայվեր, իսկ պահպանված նյութերը արագ կնոսրանային ջրում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-comet-life-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մոդելավորումը կասկածի տակ է դրել գիսաստղերի դերը Երկրի վրա կյանքի առաջացման մեջ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Քեմբրիջի համալսարանի գլխավորած թիմը վերագնահատել է այն վարկածը, ըստ որի՝ գիսաստղերը վաղ Երկիր են հասցրել կյանքի առաջացման համար անհրաժեշտ քիմիական նախանյութերը։ Աշխատանքը հրապարակվել է Scientific Reports ամսագրում հոկտեմբերի 28-ին։ Հեղինակները համադրել են գիսաստղերի ուղեծրային էվոլյուցիայի, մթնոլորտ մտնելու և մակերևույթին բախվելու մոդելները։



Ուսումնասիրության կենտրոնում ցիանաջրածինն է՝ HCN-ը։ Այս պարզ մոլեկուլը մասնակցում է մի շարք նախակենսաբանական ռեակցիաների, որոնցով կարող են առաջանալ շաքարներ, նուկլեոտիդներ և այլ կարևոր միացություններ։ Գիսաստղերում դրա առկայությունը դեռ չի նշանակում, որ այն կարող էր անվնաս հասնել Երկրի մակերևույթ և պահպանվել բավարար խտությամբ։



Հաշվարկներում հաջող առաքման պայմանները դժվարությամբ են համատեղվում։ Փոքր գիսաստղերը հաճախ քայքայվում են մթնոլորտում, իսկ մեծ արագությամբ բախումները ոչնչացնում են փխրուն օրգանական մոլեկուլները։ Դրանց պահպանման համար նպաստավոր դանդաղ և սահող բախումները հնարավոր են միայն չափի, արագության ու անկյան սահմանափակ համադրությունների դեպքում։



Թիմը կատարել է Երկրի վաղ գիսաստղային ռմբակոծության 100 հազար վիճակագրական մոդելավորում։ Դրանց 54 տոկոսում չի եղել ցամաքին՝ մոդելում բավարար համարված խտությամբ HCN հասցնող որևէ բախում։ Հեղինակներն ընդգծում են, որ հաշվարկներում մի շարք անորոշ պայմաններ ընտրել են հենց գիսաստղային առաքման համար հնարավորինս նպաստավոր սահմաններում։



Քեմբրիջի համալսարանը հաղորդել է, որ նույնիսկ պահպանված HCN-ը երկար չէր մնա խտացված․ ջուրը արագ կնոսրացներ այն։ Հետևաբար հետագա քիմիական ռեակցիաները պետք է շատ արագ ընթանային։ Գլխավոր հեղինակ Ռիչարդ Էնսլոուի խոսքով՝ եզակի հաջող պատահականությունը լիովին բացառել հնարավոր չէ, բայց այն չէր լինի նախանյութերի կայուն մատակարարման մեխանիզմ։



Համեմատական հաշվարկներում Մարսը գիսաստղային առաքման համար ավելի նպաստավոր թիրախ է եղել՝ փոքր չափի և ավելի ցածր բախման արագությունների պատճառով։ Սակայն սա Մարսի վրա կյանքի գոյության ապացույց չէ․ կարևոր են նաև հին մթնոլորտի, ջրի և բաց ցամաքի պայմանները։ Երկրի համար հեղինակները քննարկում են այլ հնարավոր ուղիներ՝ տեղում ընթացող քիմիական գործընթացներ կամ աստղակերպերի բախումներից հետո նախանյութերի սինթեզ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/comets-life-origin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20515</guid>

            <pubDate>Fri, 16 Oct 2026 12:09:56 +0000</pubDate>

            <title>Շանիդարի նեանդերթալցին կարող էր մահանալ փայտե նիզակի հարվածից</title>

            <description><![CDATA[<p>Իրաքյան Քրդստանի Շանիդար քարանձավում հայտնաբերված՝ մոտ 75 հազար տարվա նեանդերթալցու թիակի կլոր անցքը կարող է փայտե նիզակի մահացու հարվածի հետք լինել։ Նույն անհատի ատամները վկայում են ավելի վաղ ստացած ծանր վնասվածքից հետո երկար ապրելու մասին, ինչը հետազոտողները կապում են խմբակիցների հնարավոր խնամքի հետ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-shanidar-cave-2014.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Շանիդարի նեանդերթալցին կարող էր մահանալ փայտե նիզակի հարվածից]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Քեմբրիջի համալսարանի հնագետ Էմմա Պոմերոյի ղեկավարած խումբը ուսումնասիրել է Shanidar A անվանումը ստացած անհատի մասնակի կմախքը։ Արդյունքները հոկտեմբերի 15-ին հրապարակվել են Scientific Reports ամսագրում։



Ուսումնասիրված ոսկրերը ներառում են աջ ձեռքի գրեթե ամբողջական հատված, կողոսկրեր և ձախ թիակ։ Ատամների մաշվածությամբ անհատի տարիքը գնահատվել է մոտ 45 տարեկան, իսկ պահպանված մնացորդներով սեռը որոշել չի հաջողվել։



Թիակի մոտ 15 միլիմետր տրամագծով անցքն ուսումնասիրել են նաև միկրոհամակարգչային տոմոգրաֆիայով։ Անցքի շուրջ ոսկրի կոտրվածքի ձևը և դրա տակ պահպանված բեկորները համապատասխանում են մարմնի առջևից դեպի թիկունք ուղղված ծակող հարվածի։ Ապաքինման նշաններ չեն հայտնաբերվել, իսկ վնասվածքի մյուս առանձնահատկությունները հուշում են, որ այն առաջացել է մահվան ժամանակաշրջանում։



Հեղինակների գնահատմամբ՝ գրեթե կլոր անցքը ավելի լավ է համապատասխանում կլոր կտրվածքով փայտե նիզակի, քան քարե ծայրով զենքի հարվածին։ Այդպիսի ներթափանցումը կարող էր վնասել կրծքավանդակի կենսական օրգանները և արագ մահ առաջացնել։ Սակայն վերքի ձևը դեռ չի բացահայտում դեպքի հանգամանքները։



Քեմբրիջի Սենթ Ջոնս քոլեջը հոկտեմբերի 15-ի հաղորդագրությամբ նշում է, որ հետազոտողները հնարավոր են համարում դիտավորյալ բռնությունը, բայց չեն բացառում որսի ժամանակ դժբախտ պատահարը։ Անհայտ է նաև, թե հնարավոր բախման մյուս մասնակիցները ովքեր էին։



Մեկ այլ վնասվածք անհատը ստացել էր զգալիորեն ավելի վաղ․ ստորին կտրիչ ատամներից մեկը երկայնքով կոտրվել էր, իսկ բացված մակերեսին հասցրել էր ատամնաքար կուտակվել։ Սա ցույց է տալիս, որ վնասվածքից հետո նա շարունակել է ապրել և սնվել։ Պոմերոյի մեկնաբանությամբ՝ նման ծանր վնասվածքից հետո ապրելը հավանաբար պահանջել է մյուս նեանդերթալցիների օգնությունը։



Գտածոն նաև առնվազն հինգի է հասցնում քարանձավի այս խիտ խմբում ներկայացված անհատների թիվը։ Մնացորդների դիրքը և տարբեր ժամանակներում նույն փոքր տարածքում դրանց տեղադրումը հեղինակները համարում են մահացածներին կանխամտածված տեղավորելու օգտին փաստարկ։ Խնամքն ու թաղման վարքը, ինչպես և մահվան հանգամանքները, այստեղ մեկնաբանություններ են՝ հիմնված պահպանված ոսկրերի ու նստվածքների վրա։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/shanidar-neanderthal-spear-wound</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>