<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d6%84%d5%ab%d5%b4%d5%ab%d5%a1/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20599</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 05:10:50 +0000</pubDate>

            <title>Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները երկու ոսկե էլեկտրոդների միջև ամրացված պարուրաձև մոլեկուլում էլեկտրական հոսանքով ուղղորդված շարժում են առաջացրել։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս շարժման ուղղությունը փոխվել է, իսկ ավելի բարձր լարման դեպքում հոսանքի ուժը կտրուկ աճել է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/archimedes-molecule-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վեյցմանի գիտության ինստիտուտի և միջազգային գործընկերների թիմը մեկ մոլեկուլից շարժիչ է ստեղծել՝ օգտվելով Արքիմեդի պտուտակի սկզբունքից։ Nature ամսագիրը հոկտեմբերի 22-ին հրապարակել է գրախոսված աշխատանքի վաղ տարբերակը։ Փորձերը կատարվել են 4,2 կելվին ջերմաստիճանում՝ բացարձակ զրոյից ընդամենը մի քանի աստիճան բարձր։



Շարժիչի հիմքում հելիցեն կոչվող պարուրաձև օրգանական մոլեկուլ է, որը Կոպենհագենի համալսարանի քիմիկոսները պատրաստել են հատուկ այս հետազոտության համար։ Այն ծծմբի ատոմների միջոցով ամրացրել են ոսկե երկու էլեկտրոդների միջև։ Եթե դասական Արքիմեդի պտուտակը ջուր է տեղափոխում, ապա այս համակարգում մոլեկուլի միջով անցնող էլեկտրոնների հոսքն է պտտող ուժ ստեղծում։



Լարում կիրառելիս գիտնականները գրանցել են հոսանքի ուժի պարբերաբար կրկնվող, որոշակի հերթականությամբ թռիչքներ։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս փոխվել է նաև այդ հերթականությունը։ Հետազոտողները դա մեկնաբանում են որպես մոլեկուլի ուղղորդված պտույտի և դրա ուղղության փոփոխության նշան․ փորձի ընթացքում անմիջականորեն չափվել է էլեկտրական հոսանքը։



Որոշակի շեմից բարձր լարման դեպքում հոսանքը կտրուկ աճել է՝ որոշ չափումներում մինչև հարյուրապատիկ։ Վեյցմանի ինստիտուտը պարզաբանում է, որ հաշվարկային մոդելն այդ աճը կապում է քայլային շարժումից անընդհատ պտույտի անցման հետ։ Պտտվելիս մոլեկուլն անցնում է այնպիսի դիրքերով, որոնք ավելի լավ են հաղորդում էլեկտրոնները, բայց հանգստի վիճակում էներգետիկորեն անբարենպաստ են։



Էլեկտրոդների միջև հեռավորությունը փոխելով՝ հնարավոր է եղել ձգել կամ սեղմել մոլեկուլը և տեղաշարժել հոսանքի աճի շեմը։ Հեռավորությունը կարգավորվել է 0,1 նանոմետրից փոքր քայլերով։ Այսպիսով, համակարգի էլեկտրական վարքը կախված է եղել նաև պարույրի մեխանիկական ձևից։



Հեղինակները համեմատական փորձեր են կատարել նաև պարուրաձև կառուցվածք չունեցող անտրացենի ածանցյալով։ Այդ միացումներում հոսանքի նման կտրուկ աճ չի նկատվել։ Քվանտամեխանիկական հաշվարկների հետ համադրված՝ այս արդյունքն ամրապնդում է աճը հենց հելիցենի կառուցվածքի և շարժման հետ կապող բացատրությունը։



Ստեղծված համակարգը մոլեկուլային էլեկտրոնիկայի փորձարարական նախատիպ է։ Բարձր լարման տակ անընդհատ պտույտը ներկայացված է որպես չափումներին համապատասխանող մոդելային բացատրություն, իսկ սենյակային ջերմաստիճանում կայուն աշխատանք այս փորձերով չի ցուցադրվել։ Բացի այդ, մեծ հոսանքների դեպքում մոլեկուլային միացումները կարող են անդառնալիորեն փոխվել, ինչը դեռ պետք է հաշվի առնել բազմակի օգտագործման սարքեր մշակելիս։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/archimedes-molecule</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20512</guid>

            <pubDate>Fri, 16 Oct 2026 09:22:31 +0000</pubDate>

            <title>Միկրոպլաստիկը ջրի հետ շփվելիս քիմիապես ակտիվ մասնիկներ է առաջացնում</title>

            <description><![CDATA[<p>Միկրոպլաստիկի մասնիկները ջրում կարող են ինքնաբերաբար առաջացնել թթվածնի ակտիվ ձևեր, այդ թվում՝ հիդրօքսիլ ռադիկալներ։ Նոր լաբորատոր հետազոտությունը բացահայտում է հնարավոր մեխանիզմ, որով պլաստիկի մանր մասնիկները կարող են վնասել կենսաբանական մոլեկուլներն ու բջիջները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-microplastics-noaa.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Միկրոպլաստիկը ջրի հետ շփվելիս քիմիապես ակտիվ մասնիկներ է առաջացնում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կոլումբիայի համալսարանի և Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի հետազոտողները ցույց են տվել, որ լայնորեն օգտագործվող պլաստիկների մանր մասնիկների մակերեսը ջրում քիմիապես անգործուն չէ։ Աշխատանքը հոկտեմբերի 14-ին հրապարակվել է Nature ամսագրում։



Փորձերում ուսումնասիրվել են վեց տեսակի պոլիմերներ՝ պոլիէթիլեն, պոլիպրոպիլեն, պոլիստիրոլ, պոլիվինիլքլորիդ, պոլիէթիլենտերեֆթալատ և պոլիմեթիլմեթակրիլատ։ Թթվածնի ակտիվ ձևերի առաջացումը գրանցվել է բոլոր վեց տեսակի դեպքում, սակայն ակտիվության ուժգնությունը տարբեր է եղել։ Ռեակցիաներն ընթացել են առանց լուսային ճառագայթման կամ հավելյալ քիմիական օքսիդիչի։



Սա չի հակասում խոշոր պլաստիկե իրերի համեմատական քիմիական կայունությանը։ Մանրացման հետ մեծանում է նյութի մակերեսի և ծավալի հարաբերակցությունը, ուստի ջրի հետ շփման սահմանում ընթացող գործընթացները կարող են ավելի մեծ դեր ստանալ։ Հետազոտողները հենց այդ սահմանային շերտում են հայտնաբերել ռադիկալների առաջացման ազդանշանը՝ կիրառելով լյումինեսցենտային ցուցիչ և մանրադիտակային դիտարկումներ։



Համակարգչային հաշվարկների համաձայն՝ պոլիմերի մակերեսի մոտ փոխվում են ջրի ու իոնների փոխազդեցությունները։ Դա կարող է նպաստել հիդրօքսիդ իոնների՝ էլեկտրոն կորցնելուն և խիստ ռեակցունակ հիդրօքսիլ ռադիկալների առաջացմանը։ Ավելի ջրավանող մակերեսներն ընդհանուր առմամբ ավելի բարձր ակտիվություն են ցուցաբերել։



Բերքլիի համալսարանը հոկտեմբերի 15-ի հաղորդագրությամբ պարզաբանում է, որ փորձարարական աշխատանքում արձանագրվել են նաև սպիտակուցների կուտակում և բջիջների քայքայում։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ մակերեսին ընթացող օքսիդացման ռեակցիաները կարող են օգնել բացատրել միկրոպլաստիկի կենսաբանական ազդեցություններից մի քանիսը։



Արդյունքը մարդու մոտ որևէ կոնկրետ հիվանդության պատճառի կլինիկական ապացույց չէ։ Այս աշխատանքից չի հետևում, թե առօրյա միջավայրում միկրոպլաստիկի որ քանակությունն է վտանգավոր կամ նույն գործընթացներն ինչ ուժգնությամբ են ընթանում մարդու օրգանիզմում։ Դրա համար անհրաժեշտ են առանձին հետազոտություններ։



Գիտնականների գնահատմամբ՝ նոր տվյալները կարող են օգտակար լինել նաև նյութերի նախագծման համար։ Պլաստիկների միայն բաղադրությունը գնահատելուց բացի՝ հնարավոր կլինի ուսումնասիրել, թե մակերեսի որ հատկություններն են ուժեղացնում ջրի հետ անցանկալի ռեակցիաները և ինչպես կարելի է դրանք թուլացնել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/microplastics-water-reactivity</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>