<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/%d6%84%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%bf%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%a5%d6%80/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 09 Nov 2026 18:02:41 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20994</guid>

            <pubDate>Sun, 08 Nov 2026 12:07:26 +0000</pubDate>

            <title>Գերհաղորդչի «կեղծ ճեղքը» կապել են էլեկտրոնների զույգավորման հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները պղնձօքսիդային գերհաղորդչի «կեղծ ճեղքի» էներգիան կապել են էլեկտրոնների զույգավորման հետ։ Արդյունքը հուշում է, որ ավելի բարձր ջերմաստիճանում գերհաղորդականության համար վճռորոշ կարող է լինել զույգերի քվանտային համաձայնեցվածությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/cuprate-researchers.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գերհաղորդչի «կեղծ ճեղքը» կապել են էլեկտրոնների զույգավորման հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ուտրեխտի համալսարանը հայտնել է, որ Ուտրեխտի, Լեյդենի և Մյունխենի հետազոտողների աշխատանքը նոյեմբերի 5-ին հրապարակվել է Science ամսագրում։ Թիմն ուսումնասիրել է բիսմութ, ստրոնցիում, կալցիում, պղինձ և թթվածին պարունակող Bi₂Sr₂CaCu₂O₈₊δ նյութը՝ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների ընտանիքից։
Գերհաղորդիչը հոսանք է հաղորդում առանց էլեկտրական դիմադրության։ Դրա համար էլեկտրոնների՝ Կուպերի զույգեր կազմելը բավարար չէ․ անհրաժեշտ է նաև զույգերի ընդհանուր քվանտային համաձայնեցվածություն՝ փուլային կոհերենտություն։ Նոր արդյունքը հուշում է, որ ուսումնասիրված նյութում ավելի բարձր աշխատանքային ջերմաստիճանի խոչընդոտը կարող է լինել հենց այդ համաձայնեցվածության պակասը։
«Կեղծ ճեղքը» էլեկտրոնների էներգիական սպեկտրի առանձնահատկություն է, որը երկար ժամանակ վեճերի առարկա է եղել։ Մի վարկածով այն կապված է արդեն ձևավորված էլեկտրոնային զույգերի հետ, մյուսով՝ նյութի ներսում լիցքերի տեղային կարգավորվածության։ Հետազոտողները փորձել են պարզել, թե որ էներգիայից են ի հայտ գալիս զույգավորման նշանները։
Թիմը սկանավորող թունելային մանրադիտակով չափել է հոսանքի շատ փոքր տատանումները՝ կրիչների դիսկրետ լիցքից առաջացող աղմուկը։ Այդ չափումները թույլ են տալիս տարբերակել մեկ էլեկտրոնի և զույգի մասնակցությամբ լիցքի տեղափոխումը։ Հեղինակներն իրենց ներկայացրած տվյալներում զույգավորման էներգիան կապել են հենց «կեղծ ճեղքի» էներգիայի հետ։ Այն նմուշի տարբեր հատվածներում տարբեր է եղել՝ որոշ տեղերում հասնելով մոտ 70 միլիէլեկտրոնվոլտի։
Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ արդյունքները չեն համատեղվում այն բացատրության հետ, թե «կեղծ ճեղքը» միայն տեղային կարգավորվածությունից է առաջանում։ Միաժամանակ դրանք չեն բացառում, որ էլեկտրոնների զույգավորումն ու տեղային կարգավորվածությունը համատեղ դեր ունենան։
Սակայն սա սենյակային ջերմաստիճանում գերհաղորդականության ցուցադրում չէ։ Աշխատանքի բաց տարբերակում ուղղակի չափումները կատարվել են 0,3–4,2 կելվին ջերմաստիճաններում, իսկ հեղինակները նշում են, որ իրենց մեթոդով գերհաղորդական անցման ջերմաստիճանից բարձր նույն աղմկային չափումները դեռ հասանելի չեն։ Զույգավորման մեծ էներգիան և բարձր ջերմաստիճանում առանց դիմադրության հոսքը տարբեր արդյունքներ են։
Ամսագրային հոդվածին նախորդել էր arXiv-ում 2024 թվականի սեպտեմբերի 24-ին հրապարակված նախնական տարբերակը։ Հետազոտության ղեկավարներից Ինգմար Սվարտը հետագա աշխատանքներում նախատեսում է կենտրոնանալ փուլային կոհերենտության վրա՝ հասկանալու, թե ինչն է խանգարում զույգերի համատեղ գերհաղորդական վիճակի ձևավորմանը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/cuprate-pseudogap-pairing</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20816</guid>

            <pubDate>Sun, 01 Nov 2026 17:11:55 +0000</pubDate>

            <title>Ուրանի դիտելուրիդում հաստատել են գերհաղորդական երկու վիճակների համատեղ գոյությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ուրանի դիտելուրիդը՝ UTe₂-ը, որոշակի ճնշման և ջերմաստիճանի պայմաններում կարող է միաժամանակ ունենալ գերհաղորդականության երկու տարբեր բաղադրիչ։ Հետագա սառեցման ընթացքում դրանցից մեկը կարող է անհետանալ՝ մյուսի հետ մրցակցության պատճառով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-ute2-sample.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուրանի դիտելուրիդում հաստատել են գերհաղորդական երկու վիճակների համատեղ գոյությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արդյունքները հոկտեմբերի 30-ին Nature Physics ամսագրում հրապարակել է Կոռնելի և Մերիլենդի համալսարանների ու Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետազոտողների խումբը։ Աշխատանքի առաջին հեղինակը Սահաս Կամատն է, իսկ փորձարարական խումբը ղեկավարել է ֆիզիկոս Բրեդ Ռեմշոուն։



Գերհաղորդական վիճակում նյութը կարող է էլեկտրական հոսանք հաղորդել առանց դիմադրության։ Սակայն այդ վիճակը տարբեր նյութերում կարող է տարբեր կերպ ձևավորվել։ UTe₂-ում վաղուց հայտնի էր մեկ վիճակ, որն առաջանում է խիստ սառեցման ժամանակ, և մեկ այլ վիճակ, որը հայտնվում է ճնշման կամ ուժեղ մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ։ Անորոշ էր՝ դրանք կարո՞ղ են նույն պայմաններում համատեղ գոյություն ունենալ։



Պատասխանը գտնելու համար գիտնականները նմուշի միջով ուլտրաձայնային իմպուլսներ են անցկացրել և չափել նյութի առաձգական հատկությունները՝ փոխելով ճնշումը, ջերմաստիճանն ու մագնիսական դաշտը։ Նրանց հայտնաբերած նոր սահմանին ձայնի արագությունը կտրուկ մեծացել է։ Այդ փոփոխությունը ցույց է տվել, որ սառեցնելիս գերհաղորդական բաղադրիչներից մեկը վերանում է։



Չափումները թույլ են տվել ճշտել նյութի վիճակների քարտեզը՝ փուլային դիագրամը։ Նախկին պատկերում երեք վիճակների սահմանները հանդիպում էին մի կետում այնպես, որ դա հակասում էր թերմոդինամիկայի պահանջներին։ Նոր սահմանը բացահայտել է չորրորդ տիրույթը, որտեղ երկու գերհաղորդական բաղադրիչները գոյություն ունեն միասին։



Կոռնելի համալսարանը պարզաբանում է, որ համատեղ վիճակում բաղադրիչները նաև մրցակցում են։ Փորձի որոշ պայմաններում՝ մոտ 1–2 կելվին ջերմաստիճանների շրջանում, սառեցումը ուժեղացնում է դրանցից մեկին և ճնշում մյուսին։ Սա ամբողջ նյութի գերհաղորդականության կորուստ չէ․ վերանում է համատեղ վիճակի բաղադրիչներից մեկը։



UTe₂-ը դիտարկվում է որպես տոպոլոգիական գերհաղորդիչ լինելու թեկնածու՝ քվանտային հաշվարկների համար հետաքրքիր հնարավորություններով։ Սակայն երկու բաղադրիչների համատեղ գոյությունն ինքնին չի ապացուցում այդ հատկությունը։ Հեղինակները նշում են, որ այն հաստատելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ չափումներ․ այս աշխատանքը փորձարարական հիմք է տալիս հետագա որոնմանը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ute2-superconducting-coexistence</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20569</guid>

            <pubDate>Tue, 20 Oct 2026 12:15:18 +0000</pubDate>

            <title>Մետաղում ուղղակիորեն դիտել են Լինդհարդի տեսությամբ նկարագրված գրգռումները</title>

            <description><![CDATA[<p>Միջազգային խումբը մագնեզիումի դիբորիդում գրանցել է էլեկտրոն-խոռոչ զույգերի գրգռումների շարունակական տիրույթը՝ Լինդհարդի կոնտինուումը։ Ռենտգենյան չափումը հնարավորություն է տվել առանձնացնել ազդանշանը, որը սովորական մեթոդներում գրեթե կորչում է մետաղի էլեկտրոնների ընդհանուր արձագանքի մեջ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/lindhard-bessy-20261020.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մետաղում ուղղակիորեն դիտել են Լինդհարդի տեսությամբ նկարագրված գրգռումները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
SLAC-ի, Լոուրենս Բերքլիի ազգային լաբորատորիայի, Նոտր Դամի համալսարանի, Բեռլինի Հելմհոլցի կենտրոնի և գործընկեր հաստատությունների հետազոտողներն արդյունքները հոկտեմբերի 20-ին ներկայացրել են Nature Communications ամսագրում։ Նրանց աշխատանքը փորձարարական հասանելիություն է տալիս մետաղների վարքը նկարագրող հիմնարար տեսության կարևոր բաղադրիչներից մեկին։



Երբ մետաղի էլեկտրոնը լրացուցիչ էներգիա է ստանում և անցնում ավելի բարձր էներգետիկ վիճակի, նախկին վիճակում մնում է չզբաղեցված տեղ՝ «խոռոչ»։ Էլեկտրոն-խոռոչ զույգերը կարող են առաջանալ էներգիայի և իմպուլսի տարբեր համակցություններով։ Դրանց թույլատրելի համակցությունների շարունակական տիրույթը նկարագրվում է Լինդհարդի տեսությամբ, որի հիմքում 1954 թվականի աշխատանքն է։



Այս գրգռումներն առնչվում են նյութում լիցքի տեղաշարժին, էներգիայի ցրմանը և էլեկտրական դաշտի էկրանավորմանը։ Սակայն հենց էկրանավորումն էլ դժվարացնում է դրանց չափումը. էլեկտրոնների ընդհանուր լիցքային արձագանքը գրանցող մեթոդներում ցածր էներգիայի ազդանշանը խիստ թուլանում է, իսկ պլազմոնների՝ էլեկտրոնների հավաքական տատանումների ազդանշանը գերակշռում է։



Խումբն օգտագործել է ռեզոնանսային ոչ առաձգական ռենտգենյան ցրումը՝ RIXS մեթոդը։ Չափել են, թե նմուշի հետ փոխազդելիս ռենտգենյան ֆոտոնները որքան էներգիա և իմպուլս են փոխանցում նյութին։ Բորի կլանման եզրի մոտ՝ մոտ 187 էլեկտրոնվոլտ էներգիայով ճառագայթումն ուժեղացրել է հետաքրքրող էլեկտրոնային վիճակների ներդրումը՝ թույլ տալով տարբերակել ցածր էներգիայի գրգռումները։



Մագնեզիումի դիբորիդի՝ MgB₂-ի բարակ թաղանթներն ուսումնասիրել են ԱՄՆ-ի Advanced Light Source և Գերմանիայի BESSY II սինքրոտրոնային կենտրոններում։ Բեռլինի Հելմհոլցի կենտրոնը BESSY II-ը նկարագրում է որպես հատկապես պայծառ փափուկ ռենտգենյան ճառագայթման աղբյուր՝ նյութերի հատկությունները հետազոտելու համար։



Չափումներում առանձնացված գրգռման էներգիան փոխանցված իմպուլսի աճին զուգահեռ փոխվել է գրեթե գծային կերպով։ Փորձը համեմատելով մի քանի հաշվարկային մոդելների հետ՝ հեղինակները ցածր էներգիայի ազդանշանը կապել են հիմնականում նույն էներգետիկ գոտու ներսում էլեկտրոնների անցումների հետ, ոչ թե տարբեր գոտիների միջև անցումների կամ ակուստիկ պլազմոնի հետ։ Այդ համադրության հիման վրա նրանք արդյունքը մեկնաբանում են որպես Լինդհարդի կոնտինուումի ուղղակի դիտարկում։



Սա նոր տարրական մասնիկի հայտնաբերում չէ, այլ հայտնի տեսությամբ կանխատեսված գրգռումների չափում։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ մեթոդը կարող է օգնել ստուգել նաև այն մետաղների տեսական նկարագրությունները, որոնցում էլեկտրոնների փոխազդեցություններն ավելի ուժեղ են։ Սակայն այս աշխատանքում արդյունքը ցուցադրվել է MgB₂-ում. այլ նյութերի վրա այն դեռ պետք է փորձարկել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/lindhard-continuum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>